«Nie pytajciesia, jak mamie ŭ emihracyi bieź jaje dziaciej». Byłaja palitźniavolenaja Hanna Papaj raskazała, jak adaptujecca da novaha žyćcia
Byłaja palitźniavolenaja Hanna Papaj zaraz žyvie ŭ Polščy, vielmi čakaje sustrečy sa svaimi dziećmi i maryć pra ŭłasnuju kaviarniu ŭ Minsku. Pra toje, jak jana pryzvyčajvajecca da novaha žyćcia i pra što maryć, piša vydańnie Politzek.me. A jašče Hannu prosta ciapier možna padtrymać danatam.
Biez doma, biez pracy, bieź dziaciej
Hańnie Papaj 46 hadoŭ. U jaje troje dziaciej. Rodam jana sa Žłobina, skončyła Minski dziaržaŭny linhvistyčny ŭniviersitet i šmat hadoŭ pražyła ŭ Minsku. Amal usia jaje karjera była źviazana z bankaŭskaj śfieraj: jana pracavała z klijentami, kansultavała.
Za danaty Hannu Papaj asudzili ŭ Biełarusi da dvuch z pałovaj hadoŭ pazbaŭleńnia voli. Jana prajšła praź SIZA i kałoniju №4 u Homieli, a ŭ śniežni 2025 hoda žančyna apynułasia ŭ hrupie palitviaźniaŭ, jakich paśla vizitu amierykanskaj delehacyi ŭ Minsk departavali ź Biełarusi praz Ukrainu — u Polšču. U Polščy pačaŭsia novy etap žyćcia Hanny: biez doma, biez zvykłaj pracy. I biez mahčymaści abniać svaich dziaciej.
Siońnia Hanna Papaj pracuje ŭ varšaŭskaj piakarni — piače kruasany, a jašče stvaraje na zamovu tarty i desierty.
«Doždžyk, doždžyk, łupani, babu z pola prahani!»
Prosta pračnucca ranicaj, prosta vyjści na vulicu, prosta kupić kavu, prosta patelefanavać blizkim. Dla mnohich ludziej heta zvyčajnyja spravy, ale dla Hanny — vielizarnaja kaštoŭnaść, za jakuju jana zapłaciła vielmi vysokuju canu. Jana pryznajecca: jaje ŭmieńnie nie zdavacca rodam ź dziacinstva.
«U mianie było dobraje dziacinstva. U mianie było mnohaje, čaho nie było ŭ inšych dziaciej: rovar «Aist», kańki — zaŭsiody pa pamiery, i łyžy. Baćki časta pravodzili z nami čas. Kožny hod my jeździli na mora. Ja adčuvała siabie vielmi ščaślivaj».
Pra što maryła ŭ dziacinstvie? Hanna ŭśmichajecca, kali zhadvaje śmiešnyja žadańni dziciaci, u jakoha było ŭsio.
«U taty była fiermierskaja haspadarka. A my z bratam i siastroj časta maryli, kab doždžyk pajšoŭ, kali nam davodziłasia pałoć kłubnicy. Pamiatajecie: «Doždžyk, doždžyk, łupani, babu z pola prahani»? Jakoje heta było ščaście, kali jon pačynaŭsia!»
Kałonija ŭžo nie śnicca tak časta
Na momant hetaj razmovy prajšło 5 miesiacaŭ paśla vyzvaleńnia. Pavodle słoŭ Hanny, uspaminy pra źniavoleńnie ŭsio jašče pobač, ale bolš nie kirujuć jaje dumkami.
«Patrochu ćmianiejuć u pamiaci kałonija i SIZA. Jany ŭžo nie śniacca tak časta, jak raniej. Jość adčuvańnie, što hety etap usio ž taki zzadu. Pačynajecca novaje žyćcio.
Ja razumieju, što ciapier znachodžusia ŭ biaśpiecy i nie treba bolš bajacca ludziej u formie.
Niadaŭna ŭbačyła ŭ Varšavie aŭtazak. Jon byŭ vielmi pryhožy i sučasny, ale vyklikaŭ u mianie vyklučna estetyčnuju cikavaść».
Uśviedamleńnie svabody źjaviłasia na nastupny dzień paśla vyzvaleńnia.
«Tady ja ŭpieršyniu zmahła patelefanavać pa videasuviazi dzieciam i baćkam. Mienavita ŭ toj momant i źjaviłasia pačućcio — usio skončyłasia».
Nie tak ujaŭlała sabie vyzvaleńnie
U źniavoleńni Hanna ŭjaŭlała sabie dzień vychadu na volu. I hety dzień vyhladaŭ zusim inakš, čym adbyłosia ŭ rečaisnaści.
«Samym niečakanym akazałasia toje, što ja nie doma, a tut. Ja nie čakała, što ŭsio zdarycca mienavita tak.
Vymušanaja emihracyja stała samym vialikim siurpryzam. Nu i jašče Ukraina. Nie dumała, što zmahu patrapić tudy da zakančeńnia vajny, a atrymałasia inakš».
Adnym z samych mocnych uspaminaŭ pieršych dzion na voli dla Hanny zastajecca sustreča, arhanizavanaja dla vyzvalenych palitviaźniaŭ.
«Nas sustrakali ŭ Centry biełaruskaj salidarnaści ŭ Varšavie. Tady heta padałosia čymści naturalnym. Ale paźniej ja zrazumieła, jakaja vielizarnaja praca stajała za arhanizacyjaj sustrečy amal sotni čałaviek. Kožnamu nadać uvahu, kožnaha nakarmić, kožnamu znajści słovy padtrymki. Takoje niemahčyma zabyć!»
«Jak ty bieź dziaciej? Sumuješ?»
Hanna raskazvaje, što ŭ turmie čas ciače inakš. Čałaviek zastajecca sam-nasam z saboj, svaimi strachami i dumkami. Hanna starałasia nie kancentravacca na minułym:
«Ja dumała pra toje, što ŭsio prachodzić i heta taksama projdzie. Dumała, što kamuści zaraz jašče ciažej, čym mnie. Ja ž žyvaja. Dumała pra mamu, pra dziaciej, pra kachanaha čałavieka, jaki mianie čakaŭ. Pra budučyniu. Ja navat ličyła, kolki mnie budzie hadoŭ, kali vyjdu».
Akazałasia, hetyja dumki pra budučyniu stali jaje aporaj.
«Ja ŭjaŭlała toje, što budzie napieradzie. A voś uspaminy, naadvarot, časta pryvodzili ŭ pryhniečany stan.
Kali pačynaješ zhadvać raniejšaje žyćcio, razumieješ, kolki straciŭ. Heta vielmi baluča. Škada kožnaha dnia, pražytaha ŭ niavoli. Kožny taki dzień moh być napoŭnieny ščaściem».
Hałoŭnaj maraj padčas źniavoleńnia była svaboda.
«Viadoma, ja maryła pra svabodu. A potym užo pra sustreču ź blizkimi. Ujaŭlała heta paasobku».
Adnak paśla vyzvaleńnia akazałasia, što svaboda nie zaŭsiody aznačaje viartańnie dadomu. Dla Hanny ŭsie pytańni pra jaje dziaciej balučyja, hetaja tema dla jaje «kryvatočyć».
«Ludzi časta pytajucca: «Jak ty bieź dziaciej? Sumuješ?»
Ja nie razumieju, navošta zadavać takija pytańni. Mnie strašna ciažka być tut bieź ich. Serca litaralna kryvioj ablivajecca».
Hanna starajecca nie prachodzić mima škoł i dziciačych sadkoŭ. Paźbiahaje takich miescaŭ.
«Kali ŭsio ž taki prachodžu mima, kožny raz dumaju pra toje, što maje syny taksama mahli b chadzić u hetuju škołu, kožny dzień viartacca dadomu. Ale ja pazbaŭlenaja hetaha. Jany rastuć bieź mianie.
Heta samaje strašnaje — razłuka ź dziećmi. Tamu nie pytajciesia ŭ mam u emihracyi, jak im bieź dziaciej. Im NASTOLKI CIAŽKA, što vam nie treba hetaha viedać».
Listy — vielizarnaje ščaście
U źniavoleńni padtrymku vymiarajuć nie tolki hrašyma ci rečami. Časam padtrymku možna patrymać u rukach — u vyhladzie lista.
«Mnie vielmi dapamahali listy i pieradačy ad rodnych. U SIZA dachodzili listy ad kachanaha čałavieka. Potym byŭ karotki pieryjad paśla suda, kali prapuskali listy siabroŭ. Heta było vielizarnaje ščaście».
U kałonii pierapiska stała mahčymaj tolki ź blizkimi svajakami.
«Svajakoŭ u mianie šmat. Mnie pisali mama, tata, brat, siastra, starejšaja dačka. Mama pieradavała pryvitańni ad kachanaha čałavieka i siabroŭ. Dziakujučy hetamu ja razumieła: mianie nie zabylisia, mianie čakajuć».
Hanna kaža, što takaja padtrymka dapamahaje joj i zaraz.
«Dapamahajuć siabry, siabry siabroŭ, zusim nieznajomyja ludzi, jakija ŭdzielničajuć u zborach dla byłych palitviaźniaŭ. Dapamahajuć vałanciory. Hetaja padtrymka vielmi adčuvalnaja i vielmi važnaja. Ja ŭsim biaskonca ŭdziačnaja».
«Akazałasia, mianie nie tak lohka złamać»
Pra źniavoleńnie Hanna raskazvaje davoli spakojna. Ale jość rečy, jakija da hetaha času vyklikajuć vielmi mocnyja emocyi.
«Ja nie viedała, što zmahu ŭsio heta pieražyć. Akazałasia, što mianie nie tak užo i lohka złamać».
Samym strašnym vyprabavańniem byli nie fizičnyja niazručnaści i ciažkaści, a čałaviečaja zdrada.
«Tam heta nazyvajuć stukactvam. Sistema cisku ŭładkavanaja tak, što mnohija ludzi łamajucca i pačynajuć danosić na svaich tavaryšaŭ pa niaščaści.
Asabliva ciažka davodzicca palityčnym źniavolenym. Mnohija nie vytrymlivajuć. Ja vytrymała. Jość nievialikaja padstava dla honaru».
Niečakana dla jaje samoj, u kałonii Hanna adkryła svaje zdolnaści da šyćcia.
«Akazałasia, ja niabłaha ŭmieju šyć. Školnyja ŭroki pracy nie prajšli daremna. Piać miesiacaŭ ja pracavała na fabrycy, dzie my šyli kurtki. Mnie daviarali davoli składanyja apieracyi: padrubku rukavoŭ, zborku kapiušonaŭ. I ja vydatna spraŭlałasia. Niečakanaje vyzvaleńnie abarvała «karjeru» švački-pačatkoŭki».
A jašče ŭ kałonii nikudy nie źnikła daŭniaja luboŭ Hanny da desiertaŭ i sałodkaha.
«Viadoma, paŭnavartasna piačy tam nielha: duchoŭki ž niama. Ale ja liču, što možna było pastavić chacia b niekalki plit na kuchni. Pralnyja mašyny i chaładzilniki ž jość u kožnym atradzie.
Ale torciki my ŭsio roŭna rabili — z pakupnych karžoŭ, zhuščonki, masła i arechaŭ. Časam atrymlivałasia sapraŭdy vielmi smačna i pryhoža.
Ja rabiła desiert ź piečyva, tvarahu, masła i śmiatany. Praŭda, maje desierty chutka skončylisia, bo hrašovych pieravodaŭ u mianie nie było, a na miascovy zarobak asabliva nie razhulaješsia.
Pieršy zarobak byŭ zusim maleńki: u lipieni za 20 dzion pracy ja atrymała ŭsiaho 4 rubli, u žniŭni było 27 rubloŭ, u vieraśni 35 rubloŭ, u kastryčniku — rubloŭ 35—40, a ŭ listapadzie bryhada spracavała horš i zarobak upaŭ — vydali 29 rubloŭ.
Ja kuplała kavu, cukar — 1 kh (bolš nielha), jabłyki, piečyva, tvaroh, śmiatanu, vafli, uletku marožanaje paru razoŭ i adnojčy koka-kołu. Heta było śviata — marožanaje (siniaje vasilkovaje) z kołaj. U kałonii možna jeści tolki na kuchni ŭ atradzie, a ŭ inšych miescach zabaroniena, ale ŭsio roŭna było supier. Ja chadziła ŭ kramu adzin raz na miesiac z zarobku, i pakupak chapała na tydzień».
Sałodkaje ratuje ad stresu
Siońnia Hanna pracuje ŭ piakarni, piače kruasany. Vypiakańnie było jaje zachapleńniem jašče da aryštu, a ciapier pastupova pieratvarajecca ŭ spravu žyćcia.
«Dla mianie heta vielmi prosta: sałodkaje i vypiečka — heta krynica zadavalnieńnia i radaści. Biez hetaha, viadoma, možna pražyć, ale što heta budzie za žyćcio? Ja biez sałodkaha doŭha nie praciahnu, heta dakładna. Asabliva ŭ turmie. Tam, darečy, usie jaduć sałodkaje i šmat. I nichto nie taŭścieje.
Sałodkaje vielmi dobra ratuje ad stresu. Ja i raniej heta viedała, a ŭ turmie pierakanałasia kančatkova. Kali vam ciažka, sumna ci zdaryŭsia niejki mocny strest, nie bojciesia źjeści kavałačak lubimaha torta. Śviet adrazu stanovicca śviatlejšym».
Vypiečka dla Hanny — heta častka žyćcia. Smačnaje i pryhožaje žyćcio. Pieršyja tarty jany piakli razam ź siastroj.
«Jakija mienavita tarty? Heta była savieckaja kłasika: «Napaleon», miedavik, «Ryžyk», «Ziebra». Potym było «Ptušynaje małako», praŭda, nie zusim sapraŭdnaje, u sufle była mannaja kaša».
Adzin ź jarkich sałodkich uspaminaŭ źviazany sa školnym konkursam pryhažości.
«Čamuści tam treba było nie tolki ŭdzielničać u konkursie, ale jašče i što-niebudź śpiačy. My z mamaj zrabili tort u kastruli. Dla taho času heta byŭ vielmi prasunuty varyjant. Biskvit rezali kubikami, dadavali sadavinu, śmiatanny krem z žełacinam i vykładvali słajami ŭ kastrulu. Potym pieravaročvali jaho — i atrymlivaŭsia pryhožy roŭny tort! Mnie tady heta padavałasia sapraŭdnym dzivam».
Dom — heta pach šarłotki
Siarod lubimych desiertaŭ u Hanny jość favaryty.
«Z tartoŭ, jakija piaku, bolš za ŭsio lublu mindalny tort z čyzkiejkam i musam maskarpone. Tam idealny bałans usiaho. Jašče ja lublu makarons, choć pa-sapraŭdnamu smačnymi jany byvajuć redka, heta vielmi składany desiert.
A z taho, što rablu zaraz u piakarni, abažaju roł-čyzkiejk: słajonaje ciesta, a ŭnutry — čyzkiejk z marcypanam, źvierchu — kanfi z parečak. Šalona smačna!»
U kožnaha pieryjadu žyćcia, na dumku Hanny, jość svaje smaki i vodary.
«Voś zaraz majo žyćcio — heta pach cynamonak (bułačak z karycaj) i śviežaha chleba. Kali kazać pra dom, to jon pachnie zusim inakš.
Dla mianie dom — heta miadovy tort. I jašče pach śviežavypiečanaha biskvita. Lepš vanilnaha ci limonnaha, ale možna i šakaładnaha. I abaviazkova — pach šarłotki!»
Tut vy možacie ŭbačyć desierty, jakija piače Hanna. A raptam vy taksama nieabyjakavyja da sałodkaha i vam vielmi-vielmi patrebien tort-antystres? Padpišyciesia i parajcie siabram!
«Adčuvaju siabie na svaim miescy»
Kali b vy ŭbačyli Hannu na vulicy, to da hałavy nie pryjšła b dumka, što hetaja žančyna pieražyła žachi biełaruskaj kałonii. Hanna vyhladaje vielmi pa-žanocku i stylna, lubić sukienki i ŭpryhažeńni. Kaža, što za hady pošukaŭ i źmien narešcie znajšła zaniatak, jaki prynosić joj unutrany spakoj.
«Mnie padabajecca moj stan, kali ja zajmajusia vypiečkaj. Ja adčuvaju siabie na svaim miescy. Adčuvaju, što rablu toje, što treba, i mnie nie treba bolš ničoha šukać».
Pry hetym dla jaje vypiečka nikoli nie była vyklučna pra ježu.
«Vypiečka, pa-pieršaje, dla ludziej. Mnie padabajecca, kali maje tarty, desierty, pirožnyja, a zaraz užo i kruasany, chleb atrymlivajucca. Kali ludziam padabajecca, kali im smačna i jany viartajucca znoŭ i znoŭ. Viadoma ž, vypiečka — heta i dla blizkich, dla siamji».
Asabliva ciopła Hanna raskazvaje pra dziaciej.
«Naprykład, moj małodšy syn Paša vielmi palubiŭ makarons, francuzskaje pirožnaje na mindalnaj muce. Chto b moh padumać, što dziciaci mienavita heta spadabajecca? A starejšy abažaje moj šakaładny tort. Asabliva šakaładny biskvit. I ŭ mianie jość svoj adpracavany firmovy recept».
Vypiečka dapamahaje pieražyć ciažkija časy
Hanna pryznajecca, što vypiečka dapamahała joj spraŭlacca z kryzisami zadoŭha da źniavoleńnia.
«Byŭ taki ciažki momant u maim žyćci — razvod. Tady zdavałasia, što ŭsio žyćcio lacić dahary nahami. Ale byli zamovy, ludziam usio roŭna patrebnyja byli tarty. Dla mianie heta stała vyratavańniem. Prychodziła z pracy, stanaviłasia kala plity i hatavała. Adstarońvałasia, zaspakojvałasia i razumieła, što žyćcio praciahvajecca».
Pa jaje słovach, mienavita tady jana ŭpieršyniu adčuła, što ŭlubionaja sprava moža litaralna ŭtrymlivać čałavieka na płavu.
«Kali pracuješ ź ciestam, kremam, karžami, usio stanovicca niejkim bolš zrazumiełym. Jość recept, jość paśladoŭnaść dziejańniaŭ, jość vynik. Časam hetaha vielmi nie chapaje ŭ žyćci».
Svoj pieršy tort u emihracyi jana pamiataje vielmi dobra:
«Heta byŭ «Napaleon» na Novy hod. My išli ŭ hości da siabroŭ maich siabroŭ, jakich ja, viadoma, zusim nie viedała. Śpiakła «Napaleon», bo tady ŭ mianie jašče nie było ni miksiera, ni formaŭ dla biskvitaŭ. A słajony tort u takoj situacyi — samaje prostaje rašeńnie».
Jana ŭśmichajecca, zhadvajučy svaje pieražyvańni.
«Było strašnavata, kali ščyra. Chvalavałasia, što nie atrymajecca. Pradukty nieznajomyja, duchoŭka čužaja, času prajšło šmat z tych časoŭ, jak ja štości surjozna piakła. Ale ŭsio atrymałasia. Tort vyjšaŭ cudoŭny. Ja ŭpryhožyła jaho jahadami, u Polščy jany pradajucca kruhły hod i kaštujuć značna tańniej, čym u Biełarusi. U vyniku tort raźlacieŭsia imhnienna. Usim spadabaŭsia».
«Niachaj maje kruasany nabiaruć sto sercaŭ»
Niadaŭna adzin z pastoŭ Hanny ŭ Threads niečakana sabraŭ bolš za piaćsot łajkaŭ.
«Niachaj ja zaŭtra zazirnu siudy i maje kruasany nabiaruć sto sercaŭ. Heta maje pieršyja kruasany. Mnie było składana, ale ja spraviłasia».
Vopyt źniavoleńnia źmianiaje staŭleńnie čałavieka da mnohich rečaŭ.
«Zusim niavažnymi stali mnohija materyjalnyja rečy. Hrošy — sami pa sabie — pierastali mieć vialikaje značeńnie. Samaje važnaje zaraz — heta mahčymaść kamunikavać ź blizkimi ludźmi».
Paśla atrymańnia mižnarodnaj abarony źjaviłasia ŭpeŭnienaść u zaŭtrašnim dni, upieršyniu za doŭhi čas Hanna adčuła biaśpieku. Ale ciažkaści zastajucca.
«Samaje składanaje — heta vyvučyć polskuju movu. Dla pachodu ŭ kramu jaje chapaje, ale dla paŭnavartasnych znosin — pakul nie. Biez movy ŭsio roŭna adčuvaješ siabie čužoj. Jak byccam ty čałaviek, jaki nie moža havaryć i sprabuje tłumačycca žestami. Tolki ja da taho ž žestaŭ taksama nie viedaju!
Płany na budučyniu? Jak minimum ja chaču stać partnioram u biznesie, dzie zaraz pracuju. Jak maksimum — adkryć ułasnuju piakarniu. Tut ci ŭ Biełarusi. Ja navat viedaju rajon Minska, dzie b jaje adkryła. Nu a što? Maryć ža možna.
Jość jašče adna mara. Vielmi asabistaja. Pakul nie mahu pra jaje raskazvać, a to nie spraŭdzicca».
Hety vopyt nielha prosta zabyć
U atačeńni časta paźbiahajuć razmoŭ pra turmu. Tamu pra svoj vopyt Hanna raskazvaje redka.
«Mnohija nie chočuć słuchać raskazy pra kałoniju. Im zdajecca, što hetym jany mianie rasstrojać. A mnie časam, naadvarot, chočacca padzialicca. Usio ž taki heta častka majho žyćcia. Nielha prosta vykraślić jaje i zabyć».
Paśla vyzvaleńnia Hanna stała čaściej telefanavać mamie.
«Mama pisała mnie listy kožnyja dva-try dni. Nichto ŭ śviecie nie zdolny na takuju padtrymku i luboŭ, jak mama. Heta ja zrazumieła kančatkova.
Ja nie viarnułasia dadomu. Ja nie viarnułasia ŭ svajo raniejšaje žyćcio. Taho žyćcia bolš niama. Ale ja na voli. I vielmi heta caniu.
Kožny dzień, praviedzieny tam, byŭ dla mianie piekłam. Zaraz ja atrymlivaju asałodu ad kožnaj chviliny žyćcia. Usio budzie dobra. U nas va ŭsich. Ja heta viedaju. Tamu što paśla čornaj pałasy zaŭsiody idzie biełaja».
Hańnie Papaj vy možacie dapamahčy prosta ciapier — voś tut.
Vaša padtrymka prosta nieabchodnaja tym, chto siońnia apynuŭsia ŭ vymušanaj emihracyi bieź blizkich. Hanna tolki pačynaje svajo samastojnaje žyćcio ŭ čužoj krainie. Jana šmat i ciažka pracuje. Takija ludzi redka prosiać pra dapamohu. Lubaja suma dazvolić joj adčuvać siabie krychu bolš upeŭniena ŭ bytavych vydatkach.
Suma zboru: €3000
€1200 — arenda žylla na 2 miesiacy
€950 — invientar i technika dla vyrabu tartoŭ i desiertaŭ
€550 — zakupka inhredyjentaŭ i raschodnych materyjałaŭ
€300 — rezierv i raźvićcio pryvatnych zamoŭ
Ci jość siarod siłavikoŭ u turmach i kałonijach dobryja ludzi? Adkazvaje Łosik
Irena Biarnackaja, palitźniavolenaja pa spravie Sajuza palakaŭ, ciapier pracuje vychavacielkaj u Biełastoku
Pačobut: Zaraz my z žonkaj tolki sprabujem navučycca žyć razam nanova
«Hanarusia, kali mnie kažuć, što ja — naiŭny». Viktar Babaryka vystupiŭ na knižnym kirmašy ŭ Varšavie
Były palitviazień i eks-kiraŭnik partyi «Zialonyja» Dźmitryj Kučuk adkryŭ biznes u Litvie
Ciapier čytajuć
Chto tyja dva piersanažy, jakija nie pili ŭ mižvajennaj Vilni, jak Zośku Vieras abudzili ad letarhii i ci praŭdzivaja bajka pra Karatkieviča i restaran11
Kamientary