Archieołahu Iharu Ciškinu – 50 hadoŭ

6 vieraśnia spaŭniajecca 50 hadoŭ historyku Iharu Ciškinu. Imia hetaha čałavieka dobra viadoma archieołaham Biełarusi 1980-90-ch, tym, chto vyvučaŭ siaredniaviakovyja pomniki Viciebščyny.

Ihar Ciškin pryjšoŭ u archieałohiju jašče školnikam. U 1975 h. jon ahladaje budaŭničyja katłavany i tranšei ŭ histaryčnyj častcy horada, zbiraje artefakty, siarod jakich časam sustrakajucca i davoli ŭnikalnyja. Usie hetyja znachodki jon zatym pieradaść navukoŭcam, jakija buduć pravodzić archiełahičnyja daśledavanni ŭ druhoj pałovie 70-ch hadoŭ. Jon i sam budzie praciahvać svoj udzieł u raskopkach. Niahledziačy na małady ŭzrost, jon byŭ dobra spraktykavanym «raskopščykam», moh samastojna razbić raskop, nastroić nivielir i pracavać na im, zamalavać profil raskopa, naniesci na płan reštki draŭlanych kanstrukcyj, dać navukovaje tłumačeńnie niekatorym znachodkam, časam dosyć prafiesijnaje. Uvohule, jaho prysutnaść na raskopie zaŭsiody była pažadaj, kali nie skazać — nieabchodnaj. Niepadzielnuju radaść prajaŭlaŭ pry hetym lehienda viciebskich raskopak Michaś Tkačoŭ, vitajučy jaho słovami: «Zdaroŭ, Cichan!»

Treba adznačyć, što Iharu jak nikomu z rabočych raskopa ščasciła na redkija znachodki.

U 1982 h. u Viciebskim abłasnym krajaznaŭčym muziei źjaviłasia adzinka navukovaha supracoŭnika, jaki b zajmaŭsia archieałohijaj. Vyklikana heta było tym, što mienavita ŭ hety hod była padrychtavana pieršaja čarha płanujemaha archieałahičnaha muzieja pavodle Pastanovy Savieta Ministraŭ BSSR za № 111 ad 1980 hoda. Paśla niadoŭhich vahańniaŭ pa prapanovie Michasia Tkačova jon uładkoŭvajecca na hetuju pracu. Paspryjała hetamu i dyrektar muzieja Nina Suleckaja.

Nakolki chapała jaho sił, jon sumlenna vykonvaŭ svaje abaviazki, chvareŭ dušoju za spravu, pieražyvaŭ, kali ŭziaty pad časovuju pavieć raskop zalivała vadoju, biŭ tryvohu, telefanavaŭ nam u Minsk, u Instytut Historyi AN BSSR, chadziŭ pakutlivymi ściežkami da viciebskich načalnikaŭ šukać dapamohi.

Poruč z hetym vučyŭsia zavočna na histaryčnym fakultecie Minskaha dziaržaŭnaha piedahahičnaha Instytuta imia Horkaha, zajmaŭsia navukovaj daśledčyckaj rabotaj. U fondaschoviščach viciebskaha muzieja jamu ŭdałosia adšukać fotazdymki raskopak A. P. Sapunova Zamkavaj hary Viciebska ŭ 1895–96 hh., fatahrafiju razbureńniaŭ 1957 hoda, što spadarožničali budaŭnictvu dramteatra imia Ja. Kołasa ŭ zachodniaj častcy Vierchniaha zamka Viciebska, kali tut byŭ vyryty katłavan płoščaju bolš jak za 7 tysiač kvadratnych mietraŭ! Fotazdymki nasamreč — unikalnyja.

Vosieńniu 1983 h. u Zadzvinni, pa vulicy Enhielsa, školnikami ŭ budaŭničaj tranšei byŭ znojdzieny hliniany harščok ź siarebranymi manietami XVII–XVIII stst. Kolki ŭ tym haršku było maniet, dakładna skazać niemahčyma. Skarb chutka razyšoŭsia pa rukach. Spatrebiłasia peŭnaja dola spraŭnasci, kiemlivasci i dypłamatyčnasci, kab razdabyć jaho ŭ tych, da kaho jon trapiŭ.

U vyniku 134 maniety z hetaha skarbu starańniami Ihara Ciškina pastupili ŭ Viciebski muziej.

U 1984 hodzie padčas ziemlanych rabot pa ŭmacavańni padmurkaŭ viciebskaj ratušy, dzie raźmiaščaŭsia abłasny krajaznaŭčy muziej, im była znojdziena minijaciurnaja harmata — salutoŭka XVIII st., strełam ź jakoj vitali znatnych haściej. A ŭ 1987 hodzie Ihar Ciškin razam z Iharam Čarniaŭskim praviaduć daśledavanni hetaj ratušy z nahody jaje restaŭracyi. U vyniku źjaviacca ich sumiesnyja publikacyi pra hety pomnik…

U 1987 hodzie jon piarojdzie na rabotu ŭ «Viciebskprajektrestaŭracyju» i zojmiecca archieałahičnym vyvučeńniem architekturnaj spadčyny Viciebščyny. Heta raskopki reštkaŭ Bazyljanskaha klaštara, Uvaskrasienskaj carkvy i Salanych składoŭ XVIII st. u Viciebsku. Na miescy raźmiaščeńnia apošnich jamu paspadarožničaje adkryćcio.

Jon znojdzie reštki renesansovaj carkvy — nazva jakoj pavodle piśmovych krynic XVIII st. była «Strečanskaja».

Abśledvaŭ Ihar i navakolle Viciebska. Pry hetym znachodziŭ novyja pomniki archieałohii, ci naadvarot, kanstantavaŭ, što niekatoryja viadomyja raniej pomniki ŭžo nie isnujuć.

Lichija 90-ja prynudzili niekatorych ludziej kardynalna pamianiać svaju śfieru dziejnasci. Tut, jak u Ivana Mieleža na pačatku jaho tvora «Ludzi na bałocie», u skazie: «Ludziam treba było žyć, i jany žyli». Nie paźbieh hetaj doli i Ihar Anatoljevič. Ale i ŭ hetyja časy jon nie paryvaje kančatkova z archieałohijaj. Z pad jaho piara ŭ 2002—2005 hh. vychodziać navukovyja artykuły i šerah navukova-papularnych knižak. Siarod ich «Pad murami Salanych składoŭ», «Pra što raskazvaje viciebski hierb». Udzielničaje ŭ stvarenni filma ab viciebskich zamkach i vypuskaje knižki «Viciebskija zamki» i «Viciebsk. Stračanaja pryhažość». U apošniaj aŭtar davodzić da čytača daloka nie biesstaronnija źviestki pra zniščeńnie pomnikaŭ kultury XVII–XVIII stst. U Viciebsku. Piša pra heta nie statystyčna sucha, a z pačućciom, škadavańniem za stračanuju spadčynu, tak, jak moža pisać tolki sapraŭdny navukoviec i patryjot.

Nielha nie skazać i pra hramadskuju spravu Ihara. Razam z navukovaj dziejnaściu jon aktyŭna prymaje ŭdzieł u hramadska-palityčnym žycci. U siaredzinie 80-ch hadoŭ inicyjavaŭ zasnavańnie pieršaha hramadskaha abjadnańnia «Uzhorje», metaj jakoha było zmahańnie za zachavańnie histaryčnaj i kulturnaj spadčyny Viciebska.

U vyniku hetaha ŭdałosia ŭratavać ad zniščeńnia niekatoryja pomniki architektury horada.

Na pačatku 90-ch zasnoŭvaje ŭ Viciebsku hreka-katalickuju parafiju.

50 — hadoŭ heta ŭžo. Ale heta i jašče. Tamu budziem spadziavacca, što Ihar Anatoljevič znojdzie siły i čas, kab štosci jašče zrabić dla lubaj jamu viciebskaj spadčyny.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0