"Biełaruś maja siniavokaja, vasiločak moj darahi..."

Internetaŭskaja statystyka zaśviedčyła: naviedniki błohu družna pračytali voś hety i voś hety frahmenty z uspaminaŭ słavutaj dyktarki Zinaidy Bandarenki. Tamu biaź lišnich pradmoŭ prapanuju jašče adzin jaje raspovied, zapisany mnoju paru hadoŭ tamu dla eteru "Svabody".

Usio aktualna, by skazana siońnia.

"Ja kazała ŭžo, što za savieckim časam šmat razoŭ viała pieradačy dy kancertnyja prahramy i ŭ Maskvie, i ŭ stalicach respublik.

Pastupova vypracavałasia kreda: pry luboj mahčymaści za miežami svajoj respubliki vystupać pa-biełarusku. Tym bolej što pierakanałasia: našu movu cudoŭna razumiejuć, dzie b ja ni była: i na Kaŭkazie, i ŭ Sibiry, i ŭ Siaredniaj Azii, i ŭ Pietrapaŭłaŭsku-Kamčackim.

A jašče ja imknułasia vychodzić na scenu ŭ stylizavanym biełaruskim stroi.

Zapaŭ u pamiać vystup u Kijevie na Pieršym usiesajuznym fiestyvali televizijnych filmaŭ. Tam viadoŭcam z sajuznych respublik napačatku naležała pa čarzie skazać litaralna niekalki frazaŭ.

Pieršaja — Valancina Lavoncieva z Maskvy. Znakamituju artystku sustreli ciopłymi vopleskami.

Druhuju, svaju ž ukrainku, pryniali davoli strymana.

I voś — maja čarha.

— Dobry vam viečar! Dobraha vam zdaroŭječka! Ščyraje pryvitańnie ad našaj blizkarodnaj dla vas Biełarusi!

I tut ludzi pačali ŭstavać. Avacyja! Ja stajała, i prosta lilisia ślozy.

Potym padobny pośpiech byŭ nieadnojčy. U samych roznych kropkach Sajuzu. Dumaju, na taki efekt pracavali dva čyńniki — rodnaja mova i asabliva ciopłaje staŭleńnie da biełarusaŭ. Ludzi starejšaha vieku, jakim daviałosia pavandravać pa SSSR, dobra pamiatajuć hetu asablivuju ciepłyniu, dzie b ty ni skazaŭ, što ź Biełarusi.

Vystup u Kijevie ja pryhadała nie vypadkova. Byŭ praciah.

Niejak znoŭ ža ŭ Kijevie pravodzilisia Dni biełaruskaj kultury. Ja, naturalna, stała vieści kancertnuju prahramu pa-biełarusku.

Raptam prylataje za kulisy čynoŭnik ź Ministerstva kultury, što byŭ u našaj delehacyi. I — niby toj pievień nakinuŭsia. Što vy sabie dazvalajecie, maŭlaŭ! Tam ža pałova zały — rasiejskamoŭnyja ludzi! Jany ničoha nie razumiejuć!

Było heta tak źnianacku, što ja razhubiłasia — i nia viedaju, što skazać.

Ale tut umiašałasia ŭkrainskaja administratarka. Hetaja kabieta siadzieła za kulisami, kab kiravać svoječasovym vychadam artystaŭ na scenu.

I voś jana kaža tamu čynoŭniku, mienavita pa-ukrainsku:

— Słuchajcie, — kaža, — dy kali vašaja viadoŭca pačnie pa-rasiejsku havaryć — jaje ŭ nas prosta słuchać nia stanuć. Pasaromiejciesia, šanoŭny!

I čynoŭnik sumieŭsia. Bolej jon mianie nie čapaŭ.

A ja jašče macniej upeŭniłasia: treba — mienavita pa-biełarusku! Kali ty vystupaješ za miežami Radzimy — za taboju ŭsia tvaja kraina. Ty za jaje adkazvaješ, ty jaje prezentuješ, ty jaje ŭvasablaješ.

...A zaraz pieraniasiemsia ŭ Astankinskuju studyju, dzie rychtujecca kancert da čarhovaha savieckaha śviata.

Mnie tym razam prapanavali pračytać vierš Pietrusia Broŭki ŭ pierakładzie Jakava Chielemskaha. Pierakładčyk ščyravaŭ jak moh, ale ž samo hučańnie moŭ zusim roznaje! Nu voźmiem choć hety radok:

Šuršaŝije lenty šuršaŝich doroh...

Kładučy ruku na serca, chiba možna ŭjavić padobnaje z vusnaŭ biełarusa?

I tady dalikatna prapanuju redaktarcy Nonie Nieściaroŭskaj: a možna, ja pračytaju inšy vierš? Pa-biełarusku...

Darečy, hety vierš naša vydatnaja paetka Anela Tułupava koliś napisała admysłova dla mianie. Na niejkaje śviata ja čytała jaho ŭ Pałacy sportu. Zdajecca, adznačałasia 90-hodździe Lenina.

Radki zapali ŭ dušu. Nie ździŭlajciesia, bo ničoha kazionnaha, nijakich dyfirambaŭ pravadyru revalucyi tam nie było. Vierš taki, što choć siońnia staŭ va ŭlotku luboha demakratyčnaha kandydata.

I zaraz vy sami pierakanajeciesia.

Biełaruś maja, maci łaskavaja,

Siniavokaja aziarnica,

Daj da ruk tvaich prytulicca,

Da tvaich łaskavych dałoniaŭ.

Ci ž mahli jany być u pałonie,

U niavoli, za kratami,

Hetyja ruki tvaje kryłatyja,

Hetyja vočy prazrystyja?

Dyk hladzicie ž u ich, hladzicie —

U ich stolki ciapła i voli,

Jany stolki ščyraści huškajuć,

što nichto, nidzie i nikoli

Ich śviatła nie parušyć!..

Biełaruś maja siniavokaja,

Vasiločak moj darahi,

Uźlacieła ty jasnym sokałam,

Nad taboju laciać ściahi!

Tady, u Astankinie, ja musiła sama pierajnačyć apošni radok, kab bolej dapasoŭvaŭsia da nastupnaj majoj frazy. Bo potym naležała anansavać vystup našaj Śviatłany Daniluk.

Tamu zamiest "Nad taboju laciać ściahi" ja zrabiła tak: "Nad taboju pieśnia lacić!".

I dalej — naturalny pierachod:

— "Raśćvitaj, Biełaruś" na muzyku Jurja Siemianiaki, vierš Alesia Bačyły. Śpiavaje narodnaja artystka Savieckaha Sajuzu Śviatłana Daniluk.

Atrymałasia pierakanaŭča, i maskoŭskaja redaktarka zhadziłasia.

Kali heta hučała na kancercie, ja na svaje vočy ŭbačyła, što zała zakranutaja da śloz.

A heta ž była ŭsiesajuznaja tranślacyja. I ja potym pierakanałasia, što biełarusy ŭsiaho Savieckaha Sajuzu taksama byli ŭzrušanyja. Stolki ŭdziačnych listoŭ atrymała!

...Zhadvaju ŭsio heta i dumaju: nu čamu siońnia našyja viadoŭcy i ŭ Pałacy Respubliki, i ŭ Maskvie bajacca słova pa-biełarusku skazać? Zdajecca, užo i ŭłada trochi ścišyła svoj intehracyjny impet... Ale ci to našych artystaŭ nastolki zastrašyli, ci to sami ichnija dušy stracili patrebu ŭ rodnym słovie?..

Ale ž tak chočacca vieryć, što stanovišča nie zusim bieznadziejnaje! I što rodnaja mova spakvala zojmie "svoj pačesny pasad" i na ekranie, i na scenie".

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0