Źjaviŭsia novy rejtynh biełaruskich haradoŭ — voś jak vyhladaje top-20
Centr novych idej prezientavaŭ abnoŭleny «Rejtynh biełaruskich haradoŭ». Papiaredni byŭ składzieny čatyry hady tamu — u 2022-m.
U novym rejtynhu biełaruskija harady ranžyravany ŭ piaci vymiareńniach: demahrafičnaja ŭstojlivaść, stan ekanomiki, jakaść žyćcia, miascovyja ŭłady i turystyčnaja pryvabnaść.
U adroźnieńnie ad papiarednich daśledavańniaŭ, pry składańni rejtynhu 2026 hoda daśledčyki nadali roznym pakazčykam svaju vahu. Tak, stan ekanomiki i jakaść žyćcia dadavali pa 30% vynikovaha bała, demahrafičnaja ŭstojlivaść — 20%, a miascovyja ŭłady i turystyčnaja pryvabnaść — pa 10%.
Pa słovach aŭtaraŭ Jaŭhiena Mierkisa i Antona Radniankova, bolšy pryjarytet ekanamičnym umovam i paŭsiadzionnaj jakaści žyćcia dali, bo mienavita jany najbolš upłyvajuć na rašeńnie čałavieka, dzie žyć.
Akramia taho, upieršyniu byli ŭviedzieny bonusnyja bały za pamier horada. Žyćcio ŭ bujnym nasielenym punkcie dadaje mahčymaściaŭ — bolš pracadaŭcaŭ, pasłuh, infrastruktury, jakija nie zaŭsiody ŭłoŭlivajucca statystykaj. Tamu abłasnyja harady (zvyš 300 tysiač žycharoŭ) atrymlivali +10 bałaŭ, vialikija harady (100—300 tysiač) — +6, siarednija (50—100 tysiač) — +3, a małyja — biez bonusu.
Ad niekatorych kryteraŭ pry pracy nad rejtynham daviałosia admovicca (naprykład, źviestki pra naturalny pryrost bolš nie publikujucca). U toj ža čas byli dadadzienyja novyja paramietry kamfortnaści pražyvańnia ŭ haradach, a taksama praanalizavanaja kolkaść žančyn u miascovych orhanach ułady i prysutnaść vykankamaŭ u sacsietkach.
Praŭda, jak adznačajuć składalniki rejtynhu, pa peŭnych asabliva adčuvalnych aśpiektach žyćcia ŭ haradach — stanie ekałohii, kulturnickim i ŭnutrysacyjalnym žyćci — im tak i nie ŭdałosia znajści hodnaha sposabu acenki.
U razumieńni daśledčykaŭ «najlepšy horad» — heta miesca z adnosna stabilnym i adnačasova žyvym raźvićciom, dzie praściej budavać budučyniu: vučycca, pracavać, hadavać dziaciej.
Da važnych čyńnikaŭ adniesienyja: dastupnaść miedycynskich i sacyjalnych pasłuh, mahčymaść atrymlivać hodny dachod, a taksama prazrystaść miascovaj ułady i chacia b minimalny ŭpłyŭ na jaje rašeńni.
Takim čynam, u ahulnym rejtynhu na pieršym miescy apynułasia stalica. U trojku lidaraŭ uvajšli Brest i Hrodna. A voś čaćviortaje miesca, jak ni dziŭna, zaniaŭ horad-spadarožnik Minska — Smalavičy. U dziasiatcy, akramia abłasnych centraŭ, taksama Mazyr (7‑ie miesca), Salihorsk (9-je) i Kobryn (10-je).
Voś jak vyhladaje top-20 haradoŭ u rejtynhu:
- Minsk
- Brest
- Hrodna
- Smalavičy
- Viciebsk
- Mahiloŭ
- Mazyr
- Homiel
- Salihorsk
- Kobryn
- Lida
- Dziaržynsk
- Pružany
- Pinsk
- Słuck
- Rečyca
- Kalinkavičy
- Łuniniec
- Ivacevičy
- Połack
Pa turystyčnaj pryvabnaści pieršyja piać pazicyj zaniali Połack, Minsk, Brest, Hrodna i Viciebsk. U dziasiatku ŭvajšli taksama Mahiloŭ, Pinsk, Navahrudak, Pružany, Orša.
Kali paraŭnoŭvać harady pa stanie ekanomiki, to ŭ lidarach Smalavičy, Dziaržynsk, Minsk, Salihorsk, Marjina Horka.
Akramia rejtynhu, aŭtary vyznačyli asnoŭnyja trendy ŭ raźvićci biełaruskich haradoŭ.
Piać trendaŭ raźvićcia biełaruskich haradoŭ
1. Zachad macnieje, uschod słabieje
Padzieł pamiž zachodnimi i ŭschodnimi haradami praciahvaje pahłyblacca. Hrodna abahnała Mahiloŭ pa nasielnictvie i vyjšła na treciaje miesca ŭ krainie. Brest — №2 u rejtynhu, u toj čas jak Homiel — druhi horad pa vieličyni — apuściŭsia na vośmuju pazicyju. Na pohlad aŭtaraŭ, zachodnija abłasnyja centry ŭmacoŭvajuć svaje pazicyi za košt turyzmu, bolš žyvoj demahrafii i blizkaści da miažy ź Jeŭrapiejskim sajuzam. Na ŭschodzie ž nazapašvajucca prablemy: adtok nasielnictva, słabaja ekanomika, zaležnaść ad adnoj haliny.
2. Harady puściejuć i starejuć
Rost nasielnictva pakazali tolki 4 harady z 40: Minsk, Hrodna, Brest i Smalavičy. Usie astatnija hublajuć žycharoŭ, u šerahu vypadkaŭ — na 2—3% ciaham čatyroch hadoŭ. Adnačasova harady chutka starejuć: moładź źjazdžaje ŭ bujnyja centry, i ŭ 15 haradach dola pažyłych ludziej vyrasła bolš čym na 5 pracentnych punktaŭ. Vyklučeńnie — Smalavičy, dzie siaredni ŭzrost žycharoŭ źnižajecca dziakujučy prytoku maładych siemjaŭ.
3. Pramysłovyja harady raskałolisia
Mazyr i Salihorsk zachoŭvajuć mocnyja pazicyi ŭ pieršaj dziasiatcy. Adnak Navapołack, Śvietłahorsk i Babrujsk, jakija taksama trymalisia na pramysłovaści, pajšli ŭniz — pa ich udaryli sankcyi, zvužeńnie rynkaŭ i adsutnaść dyviersifikacyi. Zaležnaść ad adnaho pradpryjemstva ci adnoj haliny, što raniej pracavała ŭ plus, ciapier pieratvaryłasia ŭ ryzyku.
4. Blizkaść da Minska bolš nie harantuje rostu
Dziaržynsk pakul trymajecca na 12-m radku dziakujučy mocnaj ekanomicy, ale Maładziečna, Barysaŭ i Žodzina — harady, jakija jašče niadaŭna ličylisia «dynamičnymi spadarožnikami» stalicy — apuścilisia ŭ nižniuju pałovu rejtynhu. Adziny sapraŭdny bienieficyjar minskaj ahłamieracyi — Smalavičy z rostam nasielnictva +15%, ale i tut infrastruktura nie paśpiavaje za rostam.
5. Miascovyja ŭłady — nieraŭnamierna bačnyja
Miascovyja ŭłady prajaŭlajuć roznuju aktyŭnaść u sacyjalnych sietkach. Taksama nazirajecca vialikaja roźnica ŭ doli prysutnaści žančyn u składzie miascovych savietaŭ — ad 18% da 63% bieź jakoj-niebudź karelacyi z pamieram horada abo rehijonam.
Kamientary