Biełaruś — heta eksperyment

Taki artykuł pavinien byŭ źjavicca, i jon źjaviŭsia. Užo ŭ zahałoŭku Džonatan Stył , aŭtar brytanskaj The Guardian , kidaje kamień u bok Zachadu: «Eŭropa i ZŠA vyznačylisia ź pieramožcam jašče da hałasavańnia». Palityka ŭ Biełarusi budzie vymušanaja padparadkavacca ekanomicy — a jana ŭ cudoŭnym stanie, robić vysnovu Stył, hruntujučysia na spravazdačy Mižnarodnaha valutnaha fondu, vydadzienaj u červieni 2005 h. «Niaŭžo vy čakajecie, što eŭrapiejski lider, padčas kiravańnia jakoha na praciahu niekalkich apošnich hod niaŭchilna raśli realnyja prybytki nasielnictva, u tym liku na 24% za apošnija 12 miesiacaŭ, nia budzie abrany znoŭ? A kali jon jašče i źmienšyŭ PDV, utajmavaŭ inflacyju, źmienšyŭ napałovu kolkaść žabrakoŭ i paźbieh sacyjalnaj napružanaści, zachavaŭšy samuju česnuju systemu raźmierkavańnia prybytkaŭ siarod krainaŭ rehijonu? — piša aŭtar The Guardian. — Dziela čaho tady hetaje kreščenda zajavaŭ zachodnich uradaŭ, jakija recham adbivajucca ŭ zachodnich medyjach, što pryvodzić da adnabakovaha aśviatleńnia padziejaŭ u adnoj z samych maleńkich krainaŭ Eŭropy?»

U 1996 h. Stył byŭ naziralnikam za praviadzieńniem referendumu ad Eŭrapiejskaha instytutu medyjaŭ. Tady jon pryznaŭ, što vybarčaja atmasfera ŭ Biełarusi ni svabodnaja, ni spraviadlivaja. «Ja nia byŭ u Biełarusi ŭžo 10 hod, — pryznajecca aŭtar, — ale miascovyja žychary, ź jakimi ja razmaŭlaju pa telefonie, a taksama zamiežniki, pieradajuć, što bolšaść ludziej zadavolenaja svaim uzroŭniem žyćcia».

Aŭtar adznačaje: «Łukašenka, naturalna, zusim nie liberał». Adnak, miarkuje Stył, nasupierak śćviardžeńniam, što represii Łukašenki stvaryli «infarmacyjnuju čornuju dzirku», vybar navinaŭ bolš šyroki, čym u 1996 h. «U toj čas jak Rasieja amal nia ŭmiešvajecca ŭ chadu pieradvybarčaj kampanii, Eŭropa i ZŠA ŭpampoŭvajuć u Biełaruś hrošy». Mikraskapičnych cenaŭ na rasiejski haz i miljonnych kredytaŭ aŭtar nie zaŭvažaje. «Kali zachodnija medyi, niahledziačy na ich chvalonuju abjektyŭnaść dy šmathadovy demakratyčny dośvied, vuzka i tendencyjna aśviatlajuć padziei ŭ Biełarusi, heta kaža pra mnohaje», — robić vysnovu Džonatan Stył.

Scenar dla eksperymentu

Aŭstryjskaja Der Standard źmiaščaje artykuł «Nie chapaje demakratyčnaha dośviedu». «Palitolahi nie sumniavajucca ŭ pieramozie Alaksandra Łukašenki — navat pry adsutnaści manipulacyjaŭ», — piša vydańnie.

U artykule analizujecca daśledčycki prajekt Instytutu Dunajskaj prastory i Siarednaj Eŭropy, pradstaŭleny ŭ Vienie 8 sakavika. Aŭtary daśledavańnia, Hans-Hieorh Hajnrych, palitolah i ekspert u pytańniach Rasiei, a taksama rasiejski palitolah Ludmiła Łobava, tłumačać svaju dumku čatyrma faktarami. Spryjalnaje ekanamičnaje stanovišča ŭ krainie, kantrol nad medyjami, adsutnaść uładnaj alternatyvy prezydenckamu aparatu, a taksama adsutnaść ułasnaha ekanamičnaha bazisu ŭ apazycyi. Mnohija biełarusy prahałasujuć za Łukašenku, bo im žyviecca lepiej, čym žycharam inšych byłych krainaŭ SSSR. Akramia hetaha, im brakuje demakratyčnaha dośviedu.

«Biełaruś — heta eksperyment, — kaža Hajnrych, — jaki funkcyjanuje, niahledziačy na palityku izalacyi». Pytańnie tolki ŭ tym, jak doŭha jon budzie praciahvacca.

Revalucyi paśla vybaraŭ čakać nie abaviazkova, chacia, jak kaža Łobava, «usio mahčyma». Nastupnym krokam daśledčykaŭ budzie praca nad raspracoŭkaj raznastajnych scenaroŭ raźvićcia Biełarusi. Pracu miarkujecca skončyć u červieni 2008 h.

Stralanina ŭ Miensku

«Chvala strachu ŭzdymajecca ŭ Biełarusi», — piša aŭtar brytanskaj The Times Džeremi Pejdž. Pačatak artykułu – jak u tym bajeviku: «Ahient dziaržbiaśpieki nie nazvaŭ svajho imia, jon biez papiaredžańnia adkryŭ ahoń pa mašynie Jurja Radziviła ŭ centry Miensku... Apazycyjnyja aktyvisty ŭ byłoj savieckaj respublicy Biełarusi, jakuju Zachad nazyvaje apošniaj dyktaturaj Eŭropy, zvykłyja da zapužvańniaŭ, źbićciaŭ dy zatrymańniaŭ. Ale navat jany byli šakavanyja dziejańniami ahienta».

Aŭtar zaŭvažaje, što, u adroźnieńnie ad minułych vybaraŭ, hetym razam Zachad pakinuŭ usie sproby zachavać biesstaronnaść i adkryta zaklikaje biełaruski narod skazać Łukašenku «nie». «Rasiejski prezydent Pucin adčajna sprabuje nie dazvolić jašče adnoj respublicy paviarnucca śpinaj da Maskvy, — piša žurnalist. — Znoŭ vybary ŭ abšarach byłoha Savieckaha Sajuzu pieratvarajucca ŭ zavočnuju bitvu pamiž Rasiejaj dy Zachadam».

Svaboda pad pseŭdanimam

«Poklič «Svabodu!» robicca ŭsio bolš hučnym», — piša aŭstryjskaja Wiener Zeitung.

«Z transparantami siudy prychodziać vielmi redka. Ludzi zanadta bajacca zatrymańniaŭ ci hvałtoŭnaha razhonu schodu. Razam z tym pasłuchać Alaksandra Milinkieviča źbirajucca tysiačy. U artykule «Radyjochvali suprać mienskaha režymu», źmieščanym u rubrycy «Pierachod praź miažu», karespandentka hazety Maryna Čarnoŭska analizuje stan z novymi medyjnymi prajektami dla Biełarusi. U centry artykułu — adnoŭlenaje radyjo «Racyja».

«Dla Mikoły Markieviča niama prablemy nazvać svajo proźvišča. Čaho nia skažaš pra mnohich jahonych kalehaŭ, — piša žurnalistka. — Usie jany — žurnalisty i pracujuć dla adnoj radyjostancyi. Ale Markievič siadzić u studyi ŭ Polščy, a jahonyja kalehi znachodziacca ŭ Biełarusi. Na polskaj terytoryi biełaruski ŭrad nia moža ŭpłyvać na aśviatleńnie padziejaŭ. Ale ŭskładnić žyćcio karespandentaŭ, jakija pracujuć dla radyjostancyi ź Biełarusi, — nieskładana. Tamu bolšaść ź ich vykarystoŭvaje pseŭdanimy».

Karespandentka charaktaryzuje Polšču jak najbolš aktyŭnaha pamočnika Biełarusi, u tym liku ŭ medyjnym sektary. Eŭraźviaz ad jaje adstaje. «Tolki paśla doŭhich vahańniaŭ Eŭrakamisija advažyłasia zrabić medyjalny ŭniosak u patencyjnuju demakratyzacyju Biełarusi», — kaža žurnalistka, majučy na ŭvazie 2 młn eŭra, vydzielenyja niamieckaj ahiencyi Media Consulta na arhanizacyju televiaščańnia na Biełaruś.

Viera premjera

The Washington Post źmiaščaje pranikniony i poŭny sympatyi da biełarusaŭ tekst Mikułaša Dzuryndy, premjer-ministra Słavaččyny. «U niadzielu ludzi Biełarusi buduć abirać novaha prezydenta, — piša jon. — Ja ŭpeŭnieny, što ŭ hetyja vychodnyja ludzi Biełarusi paŭstanuć pierad vybaram pamiž palityčnaj ciemraj i śviatłom svabody». Aŭtar vieryć u pieramohu demakratyi: «Nichto i ništo nia ŭ stanie supraciŭlacca histaryčnym siłam, pryviedzienym u ruch imknieńniem ludziej da svabody». «Što nadaje mnie nadzieju na ludziej Biełarusi? Takija samyja śviečki, jakija hareli na płoščy ŭ Bratysłavie, ciapier bliščać u voknach mienskich kvateraŭ i ŭ viaskovych chatkach. Usio zvodzicca da nievytłumačalnaj žyvučaści hetych maleńkich ahieńčykaŭ. I mienavita tak, urešcie, ciemra budzie kančatkova pieramožanaja, a strach zabyty».

Repartaž z anderhraŭndu

Brytanskaja Independent źmiaščaje vialiki repartaž Endru Osbarna pra «Svabodny teatar». «U pa-spartansku abstaŭlenaj kvatery, u Biełarusi, krainie, jakuju Ameryka nazyvaje apošniaj dyktaturaj Eŭropy, siem talenavitych maładych aktoraŭ i aktorak ryzykujuć zhubić pracu, zdaroŭje i svabodu — dla taho, kab pravieści repetycyju novaj pjesy. Tak žurnalist apisvaje pracu aktoraŭ nad novaj pastanoŭkaj pad nazvaj «Bielivud», hałoŭny hieroj jakoj, małady biełarus, pakutuje ad «hałasoŭ», i, urešcie, pamiraje.

«Heta trapnaja i depresiŭnaja metafara dla siońniašniaj Biełarusi, jakaja znachodzicca niedzie pamiž Oruełaŭskim «1984» dy Savieckim Sajuzam 50-ch hadoŭ». «Kali mastactva sapraŭdy imituje žyćcio i kali anderhraŭndny teatar u Biełarusi — heta mikrakosm hramadztva, to hetyja znaki nie dajuć padstavaŭ dla radaści».

Uražvaje raznastajnaść materyjałaŭ pra Biełaruś. Kali raniej kožny artykuł usprymaŭsia jak maleńki cud, dyk ciapier užo možna vybirać što pacikaviej. Najbolšaje zadavalnieńnie atrymlivaješ ad artykułaŭ, napisanych zachodnimi žurnalistami, jakija pryjaždžajuć u Biełaruś u doŭhija kamandziroŭki (a takija źjaŭlajucca ŭsio čaściej). Ich materyjały — užo nie adpiski, na chutkuju ruku sklapanyja z paviedamleńniaŭ infarmacyjnych ahiencyjaŭ.

Cikava zaŭvažać, ź jakoj ciažkaściu mnohija z žurnalistaŭ, jakija prajšli praz «zahłybleńnie ŭ Biełaruś», strymlivajuć asabistyja emocyi ŭ svaich tekstach. Toje, što takija pazycyi pačali afarmlacca, jak i toje, što niekatoryja analityki sprabujuć pieraasensavać standartnyja padychody da režymu — dobry znak. Zachad prahłynuŭ biełaruskuju pihułku.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0