«Ad Połacka pačaŭsia śviet»
Mianie pa siońniašni dzień ździŭlaje, što nivodnaje centralnaje vydańnie nia maje ŭłasnych karespandentaŭ u Połacku (za vyklučeńniem «Našaj Nivy»). Na hetuju temu hadoŭ piać tamu ja mieŭ razmovu z tahačasnym redaktaram «Svabody». «Voś kali b karespandent žyŭ u Viciebsku, abłasnym centry, my b padumali, uziać ci nia ŭziać, a ŭ Połacku...» Hetkuju ž pazycyju, napeŭna majuć i astatnija redaktary jak niezaležnych, tak i zaležnych hazetaŭ. Niahledziačy na lehiendarnuju słavu horadu na Dźvinie, samaha staražytnaha miesta Biełarusi, siońniašni Połacak usio adno ŭsprymajecca, navat nacyjanalnaj elitaj, jak niešta pravincyjnaje, druharadnaje, marhinalnaje. Z Połacka zrabili histaryčny suvenir, staražytnuju mumiju, jakaja, nibyta, nia zdolnaja efektyŭna funkcyjanavać u sučasnym śviecie. Pryjechać, pakłanicca śviatoj Eŭfrasini, padzivicca ź vieličy sabora śv. Safii, naviedać miascovyja muzei, pakinuć u knizie vodhukaŭ paru piaščotnych słovaŭ padziaki i źjechać da kipučych spravaŭ i virlivaha žyćcia...
Ciažka ŭjavić, kab jakaja-niebudź bolš-mienš upłyvovaja hazeta Polščy nia mieła karpunktu ŭ Krakavie, staroj stalicy Rečy Paspalitaj, zachoŭnicy padstavovych tradycyjaŭ krainy. Viadoma, siońniašni Połacak ciažka paraŭnać ź siońniašnim Krakavam. Ale žyćcio nastolki chutkapłynnaje, što niemahčyma pradkazać, što z čym možna budzie paraŭnoŭvać zaŭtra.
Połacak — samy hałoŭny duchovy resurs Biełarusi. Jak kaža Ryhor Baradulin u svaim vieršy «Połacki mentalitet»: «Ad Połacka pačaŭsia śviet». Biełaruski śviet. Krynica zaŭsiody zachoŭvaje tuju duchovuju siłu, jakoj žyvić nadalej da skonu. Ci možna pieratvarać krynicu ŭ memaryjał? Poruč z Chatyńniu, Kurhanam Słavy, Kurapatami... Krynica pavinna bruić. Davać spatolu. Svaimi injekcyjami viaredzić źniavieranyja dušy. I kali hetaha nie razumiejuć nacyjanalnyja lidery, dyk uvohule ciažka ŭciamić, za što jany zmahajucca i što budujuć.
Voś nibyta «LiM» adčuŭ nieabchodnaść drukavać infarmacyju z rehijonaŭ i z taje nahody zrabiŭ admysłovuju kalonku na svajoj treciaj staroncy «Absiahi». Ale mnie dziŭna čytać połackija kulturnickija naviny pad rubrykaj «Viciebsk...» Jak patłumačyć? Kab nie parušyć administracyjna-terytaryjalny padzieł krainy ci — jak heta hučyć pa-novamu — vertykalnaje padparadkavańnie? Ale Połacak u kulturnym planie nie padparadkoŭvajecca ani Viciebsku, ani Miensku.
Napeŭna, hetkija ž patrabavańni mohuć vystavić i inšyja słavutyja harady Biełarusi, jakija za apošnija dva stahodździ byli pieratvoranyja ŭ pravincyjnyja miastečki: Navahradak, Niaśviž... Naša ahulnaja sprava dapamahčy im akryjać. I nie apošniuju rolu ŭ tym mohuć adyhrać peryjadyčnyja vydańni. Aktualizacyja kulturnickaha žyćcia hetych haradoŭ pa-inšamu pieraŭstalavać kulturnaje žyćcio ŭsioj Biełarusi. Siońnia jano boŭtajecca ŭ pavietry pamiž Smalenskam i Krasnadaram, pamiž kubanskimi kazakami i serbskimi pravasłaŭnymi, pamiž «Słavianskim bazaram» i «Vicieziem» u plušavaj škury. Usie inicyjatyvy Miensku pieratvarajucca ŭ časovyja mierapryjemstvy z nahody jubilejaŭ i paharšeńnia žyćciovych umovaŭ.
Treba rasčyścić staryja krynicy. Štučna zrabić novuju krynicu niemahčyma.
Pavažnyja hazety na Zachadzie majuć ułasnych karespandentaŭ va ŭsich bujnych krainach śvietu. Pavažnyja biełaruskija hazety pavinny mieć karespandentaŭ va ŭsich znakavych haradach Biełarusi.
Aleś Arkuš
Ciapier čytajuć
«Jana daŭnavata ŭ Biełarusi». Baćka Anžaliki Mielnikavaj pryznaŭsia, što jana žyvaja i zdarovaja115
Kamientary