Jany praličacca (Hutarka z hałoŭnym redaktaram “Pahoni” Mikołam Markievičam)

Jany praličacca

Hutarka z hałoŭnym redaktaram “Pahoni” Mikołam Markievičam.

“NN”: Aryšt nakładu — novaja realija ŭ biełaruskim žyćci. U Horadni takoha ŭvohule jašče nie zdarałasia. Jak heta adbyłosia z “Pahoniaj”?

Mikoła Markievič: 12 vieraśnia apoŭdni nam patelefanavali z drukarni i abviaścili, što aryštavanyja našyja hrošy, jakija znachodzilisia na ichnym rachunku, i papiera, što była na składzie ŭ drukarni. Heta, maŭlaŭ, źviazana z raśśledavańniem kryminalnaj spravy suprać “Pahoni” pa fakcie paklopu na adras prezydenta ŭ 36-m numary. Heta aznačała, što nam treba nanoŭ płacić hrošy, šukać papieru. My znajšli i toje, i druhoje. Paśla abiedu pryjšoŭ list z prakuratury: na 27 vieraśnia ŭ Vyšejšym haspadarčym sudzie pryznačanaje pasiedžańnie pa spravie zakryćcia hazety i likvidacyi redakcyi. Inicyjatar — prakuratura Haradzienskaj vobłaści, jakaja, čamuści, pradstaŭlaje intaresy Dziaržaŭnaha kamitetu pa druku. Jak byccam, hetyja ludzi nia mohuć sami siabie pradstaŭlać. A sudździa maje takoje cikavaje proźvišča — Žandaraŭ.

Ale my padrychtavali numar, i ŭ 17.30 ja adnios dyjapazytyvy ŭ cech. A potym byŭ vyklikany na dopyt da śledčaha abłasnoj prakuratury Aleha Kuleviča, jakomu pieradali našuju kryminalnuju spravu. I padčas dopytu ja źviarnuŭ uvahu na toje, jak uviečary ŭ pustynnym budynku štości zabiehali prakurory, zašumieli. U mianie serca adrazu litaralna joknuła. Ja pytaju: što, i hety numar kanfiskujecie? Mnie sa ščyraj, dušeŭnaj uśmieškaj adkazali: nie, vy što, jak vy mahli padumać?.. I ja da 10-j, jak dobrasumlenny hramadzianin, davaŭ pakazańni. Miž tym, nakład, usie 8 tysiač asobnikaŭ, ledźvie nadrukavali — adrazu ž aryštavali ŭvieś i źvieźli ŭ nieviadomym kirunku. Vidać, jość niejki skład u prakuratury, bo ja nie ŭjaŭlaju, dzie možna trymać takuju haru hazet. Heta amal 11 tysiač minułaha numaru i 8 tysiač — hetaha.

A 13-ha, ledźvie ja pryjšoŭ na pracu, pryjechali prakurory Tankievič i Kulevič i pieratreśli redakcyju pa ŭsich praviłach — z paniatymi, z supracoŭnikami milicyi. Pierałapacili litaralna ŭsio. Heta ŭžo čaćvierty pieratrus u hetym pamiaškańni. Toje samaje było i ŭ starym, na Daminikanskaj. Skłali pratakoł. Zabrali absalutna lehalnyja kantrolnyja vyvady pałosaŭ i zabrakavany mnoju artykuł Maksima Krajeŭskaha “Hrafici na banknotach”. Ja dumaju, prakuroram tre było niejak apraŭdacca — što jany rabili niekalki hadzinaŭ u redakcyi “Pahoni”. Bo, kali ničoha nie kanfiskavali, značyć, jany marnujuć narodnyja hrošy... Hod tamu ŭ Horadni adbylisia adna za druhoj tajamničyja śmierci maładych pryhožych dziaŭčat. Šeść ci siem faktaŭ. My padymali hetuju temu, da nas prychodziła maci adnoj ź ich, pakazvała fatazdymki. Jaje aburała, što jaje maładuju pryhožuju dačku, jakaja chacieła žyć, pravaachoŭnyja orhany zaličyli ŭ samahubcy, tym samym papraviŭšy svaju statystyku, i što nichto nie šukaŭ nijakich śladoŭ. Abłasnoj prakuratury nie było nijakaj spravy da taho, što ŭ horadzie źjaviŭsia svoj Čykaciła, a ciapier jana “kapaje” pad “Pahoniu”.

“NN”: Nastupny numar budziecie rychtavać ci heta niemahčyma?

M.M.: Kali śledčyja prakuratury skončyli abšukvać, ja spytaŭsia ŭ ich: moža, nam nia varta rychtavać nastupny numar, bo heta ŭsio-tki vielmi vialikija hrašovyja vydatki? Jany kažuć: možacie rychtavać, ale tam nie pavinna być ani słova paklopu na Alaksandra Ryhoraviča. Ja spytaŭ: a chto vyznačaŭ i nadalej budzie vyznačać — ci jość paklop u hazecie? I małady śledčy Aleh Kulevič adkazaŭ: ja. Tady ja ŭ jaho spytaŭsia: dyk moža mnie hazetu, pierš čym u drukarniu zdavać, da vas prynosić, kab vy prahledzieli i sankcyjanavali? I jon na poŭnym surjozie adkazaŭ: tak, prychodźcie, kali ja čahości nia zdoleju zrazumieć, mnie dapamohuć starejšyja tavaryšy. Ja nia staŭ udakładniać, chto hetyja starejšyja tavaryšy, ale jany, vidać, u stanie siońnia vydać indulhiencyju lubomu prakuroru, kab jon pamachaŭ siakieraj abo kuvałdaj, u jakaści jakoj vykarystoŭvajecca Kryminalny kodeks.

Cenzura ŭ Respublicy Biełarusi zabaroniena, ale ŭ prakuratury mieli i majuć mahčymaść čytać “Pahoniu” jašče da taho, jak jana traplaje na drukarski varštat. I ja nie ździŭlusia, kali vyśvietlicca, što drukarnia ŭziała sabie na pracu štatnaha cenzara.

“NN”: Čym ža “Pahonia” pakryŭdziła ŭłady?

M.M.: Napiaredadni ahulnaha pasiedžańnia sesii parlamenckaha schodu sajuzu Biełarusi i Rasiei redakcyja atrymała pa faksie zajavu nieviadomaj Rady kamandziraŭ biełaruskaj nacyjanalnaj samaachovy. Tam paviedamlałasia, što hetaja arhanizacyja zdymaje ź siabie ŭsiakuju adkaznaść za žyćcio deputataŭ, jakija pryjeduć u Horadniu.

“NN”: Prajšło ŭžo try miesiacy. I ŭsie žyvyja i zdarovyja, zdajecca.

M.M.: Akramia “Pahoni”. Paśla nas vielmi mocna tros KDB. Ich navat nie cikaviŭ hety list, ich cikaviła struktura redakcyi, finansavańnie, aŭtary, raskryć pseŭdanimy prasili. Paźniej, u žniŭni, sprabavali verbavać supracoŭnikaŭ. I my pra heta napisali, bo ŭ nas jość tolki adna zbroja suprać “žaleznych rycaraŭ”. I litaralna na nastupny dzień nas vyklikali ŭ prakuraturu. Moža, haradzienskija prakurory na nas pakryŭdzilisia, bo my napisali, što jany niepiśmiennyja. Pazoŭnaja zajava ŭ haspadarčy sud była aformlenaja nastolki nieprafesijna, što jaje viarnuli nazad. A mo heta vertykalščyk Saŭčanka — z Mahilova rodam — pa svajoj inicyjatyvie takuju złuju hazetu, z takoj nazvaj i na takoj movie źniščyć nadumaŭ. Mo heta navat probny kamień pa źniščeńni ŭsiaho niezaležnaha druku. Ułady vyrašyli adpracavać schiemy, metady baraćby. Pahladzieć, jak adreahujuć našyja demakraty, mižnarodnaja supolnaść.

“NN”: Kolki kaštavali aryšty dvuch hazetnych numaroŭ?

M.M.: Straty možna acanić u 3 tysiačy dalaraŭ. Nia viedaju, što budzie dalej. Voś, 27-ha sud. Zhodna z zakonam, možna zakryć hazetu, kali jana maje dva i bolej papiaredžańni ad Dziaržkamdruku na praciahu hodu. U nas adno papiaredžańnie. Ale jany prymajuć spravu da razhladu. Kali b heta byŭ niezaležny sud i nia šejmanaŭskaja prakuratura... Da jakoj rysy jany dojduć, ja pakul nia viedaju. Moža, jašče im treba i Markieviča ŭ turmu pasadzić, kab redaktary astatnich 30 niezaležnych hazetaŭ nia viakali?

“NN”: Ale pakul redakcyja isnuje. Što źbirajeciesia rabić dalej?

M.M.: Hazetu. “Pahonia” ŭ Internecie rehularna vychodzić. Navat kali daviadziecca rabić nielehalnuju hazetu, my budziem jaje vydavać. U “Pahoni” jość čytač, i jaje los nie zaležyć ad voli navat samych kiepskich čynoŭnikaŭ. Pavinna być takaja hazeta, i jana isnuje i budzie isnavać.

Tak, kali ŭ nas źnianacku kanfiskavali systemnyja bloki ŭsich kamputaraŭ, ludzi pačali telefanavać u redakcyju, prapanoŭvali svaju dapamohu. Prynieśli svaje kamputary. Dziela hetaha varta pracavać, varta žyć.

“NN”: A jakaja kramoła była ŭ apošnim, 37-m numary?

MM.: U prakuratury ŭ mianie spytali: kaho vy mieli na ŭvazie ŭ treciaj strafie vierša “Abiaščaŭ, abiaščaju, budu abiaščać”? Ja kažu: heta litaraturny tvor, nijakaha imia tam nia zhadvajecca, nijakaj pasady, hieroj tvora — źbiralny vobraz čałavieka, jaki šmat abiacaje i ničoha nia robić. Śledčy ŭ mianie pytajecca: a ci nie prezydenta vy majecie na ŭvazie? Ja skazaŭ: nu, jak vy mahli takoje padumać! Ale jany za nas usio adno ŭzialisia. Kab źniščyć Pahoniu jak hierb, ceły referendum Łukašenka prydumaŭ. A tut niejkaja hazeta, z hetaj nazvaj. “Pahonia” idzie nasupierak palitycy rusifikacyi i denacyjanalizacyi, jakuju pravodzić režym Łukašenki, kab praściej było arhanizavać z Rasiejaj novuju “imperyju zła”. Na ahulnym fonie daloka nie bajaźlivaj niezaležnaj presy my zaŭsiody byli troški bolš vostrymi, troški bolš chutkimi, bolš radykalnymi. Heta vyklikała tryvały hałaŭny bol u tych, chto siońnia kiruje nami. Tamu jany z takoj asałodaj i zadavalnieńniem pajšli na nas u ataku. Ale jany praličacca.

Hutaryŭ Siarhiej Kraŭcoŭ