Da złučeńnia

mierkavańnie

Da złučeńnia

AHP siońnia – najbolš prafesijnaja biełaruskaja palityčnaja partyja. Vielmi praŭdapadobna, što AHP całkam samastojna zdoleła b sfarmavać urad krainy, kali b mieła takuju mahčymaść, i što hety ŭrad kiravaŭ by krainaj bolš paśpiachova, čym ciapierašni. Palityčnyja partyi ŭ Biełarusi vymušanyja prasiakacca inšaj prablemaj – jak pašyryć mahčymaści svajho ŭdziełu ŭ pryniaćci rašeńniaŭ uvohule, dabicca choć jakoha ŭdziełu.

Da prezydenckich vybaraŭ 2001 h. asoba Łukašenki zaściła dalahlady palityčnaj apazycyi. Paśla vybaraŭ stała jasna, što supraćpastaŭleńnie “za Łukašenku – suprać Łukašenki” ŭ niedastatkovaj stupieni adlustroŭvaje nastroi biełarusaŭ. Navat kali b Łukašenka syšoŭ, heta daloka nie harantavała b pieramohi demakrataŭ na vybarach bieź jahonaha ŭdziełu. Partyja, jakaja choča pryjści da ŭłady, musić abapiracca najpierš na svaich prychilnikaŭ, a nia tolki na čužych praciŭnikaŭ.

Stanovišča palityčnych partyjaŭ, i ŭ pryvatnaści AHP, vielmi ciažkaje. Adziny sposab prapahandy, dastupny ciapier im, – heta praca z nasielnictvam na ŭzroŭni asabistaha kantaktu. Napiaredadni vybaraŭ partyi naturalna abjadnoŭvać svaje resursy i struktury, kab jak maha bolš efektyŭna ładzić takuju pracu, kab začapić jak maha šyrejšyja masy vybarcaŭ. Adbyvajecca zbližeńnie levacentrystaŭ – vielmi vierahodna, što da nastupnych vybaraŭ z hrupovak Šuškieviča, Karala i Palevikovaj sfarmujecca adzinaja sacyjał-demakratyčnaja partyja albo vielmi ščylny chaŭrus.

AHP ciaham apošnich hadoŭ taksama naturalna zbližałasia z BNF. Hetyja dźvie partyi ŭtvaryli jadro KRDS i ŭ 2001 h. najbolš paśladoŭna nastojvali na vyłučeńni adzinaha kandydata ad apazycyi. Za apošnija kolki hadoŭ pamiž hetymi partyjami nie było istotnych razychodžańniaŭ. Jakim budzie praciah hetaha supracoŭnictva? Ci mahčymaje abjadnańnie AHP i BNF?

U 1991 h. krainy nie było. Byli roznyja bačańni krainy. Intelihienckija asiarodki, jakija sparadzili ADPB i zhurtavalisia vakoł AHP, napačatku ŭjaŭlali Biełaruś zusim nia tak, jak jaje ŭjaŭlała sabie nacyjanalna śviadomaja intelihiencyja, jakaja arhanizavała BNF. Ciapier najaŭnaść u Biełarusi dźviuch pravacentrysckich partyjaŭ ź vielmi padobnymi pazycyjami jašče adlustroŭvaje najaŭnaść dźviuch roznych hrupaŭ. Roźnica pamiž imi ŭsio bolš zvodzicca da rasiejskamoŭnaści/biełaruskamoŭnaści. Ale z kožnym hodam biełaruskaj niezaležnaści ŭsio bolš vahi nabiraje supolnaja historyja, supolnaja realnaść, dośvied supolnaha žyćcia ŭ adnych dziaržaŭnych miežach. Respublicy Biełarusi ŭžo 10 hadoŭ. Ludzi pryzvyčajvajucca žyć u niezaležnaj krainie. U 2003 h. prava hołasu atrymaje moładź, jakaja pajšła ŭ škołu ŭžo ŭ niezaležnaj dziaržavie. Usim demakratyčnym palitykam i pieravažnaj balšyni nasielnictva ŭžo nia treba davodzić, što suverenitet Biełarusi – heta važna.

Tak što z hledzišča najnoŭšaj historyi Biełarusi abjadnańnie rasiejskamoŭnaj AHP i biełaruskamoŭnaha BNF užo nie padajecca čymści absalutna vyklučanym. I AHP, i BNF pazycyjanujuć siabie jak ahulnanacyjanalnyja partyi. Dyk ci jość apraŭdanym palityčny padzieł biełarusaŭ na rasiejskamoŭnych i biełaruskamoŭnych?

Ale padzieł palitykaŭ na rasiejskamoŭnych i biełaruskamoŭnych isnuje. Mova, jakoj karystajecca palityk, u Biełarusi – adna ź istotnych rysaŭ jahonaj charaktarystyki, jahonaha vobrazu ŭ vačach vybarcaŭ. Łukašenka – ahulnabiełaruski lider jašče j tamu, što pavodle svajoj movy biespamyłkova identyfikujecca jak biełarus, choć havoryć nibyta pa-rasiejsku.

Čužy pośpiech skapijavać niemahčyma, Łukašenka niepaŭtorny. Ale da specyfičnaj Łukašenkavaj “ahulnabiełaruskaści”, jaho prymalnaści dla vielmi roznych hrupaŭ nasielnictva možna imknucca kali nie na ŭzroŭni asoby, dyk na ŭzroŭni arhanizacyi.

I ŭ AHP, i ŭ BNF jość praciŭniki takoha abjadnańnia. Adny miarkujuć, što biełaruskaja mova (BNF) adstrašvaje vybarcaŭ. Z druhoha boku, lider BNF, jaki b ahučyŭ ideju takoha abjadnańnia, sutyknuŭsia b z abvinavačańniami ŭ zdradzie nacyjanalnym ideałam. Ale hetyja strachi pierabolšanyja. I nadta ž jany na ruku režymu. Ab hetyja kamiani ŭžo raźbiŭsia kolišni BNF.

Abiedźvie partyi bolš vyjhrali b ad źlićcia. BNF jano dazvoliła b vyhadna ŭkłaści svoj palityčny kapitał, nie pieratvarycca ŭ niejkaje palityčnaje kryło Tavarystva biełaruskaj movy.

AHP ž dla pośpiechu brakuje biełaruskaści, bieź jakoj niemahčyma pieramahčy ŭ hetaj krainie (pahatoŭ, pieramahčy superbiełarusa Łukašenku) i jakuju mahło b zabiaśpiečyć źlićcio z BNF. Usim viadoma, što 40% biełarusaŭ padčas pierapisu nasielnictva nazvali biełaruskuju movaj, na jakoj jany havorać štodnia. Ale vyniki pierapisu, raskładka hetych 40% pa słajach nasielnictva čamuści nie supastaŭlajucca z vynikami i raskładkaj hałasavańnia na prezydenckich vybarach. Moža, niechta miarkuje, što hetyja 40% i 40% suprać Łukašenki – tyja samyja ludzi? Nie. Pavodle pierapisu, biełaruskuju svajoj štodzionnaj movaj nazvali 74,9% viaskovaha nasielnictva i 19,8% – haradzkoha. Hančaryk najbolš prajhraŭ mienavita ŭ vioscy. Nie z-za tupaści viaskoŭcaŭ, a praz tupuju niebiełaruskaść svaich daradcaŭ.

Nastupnyja prezydenckija vybary daloka, a vybary ŭ parlament pa partyjnych śpisach zakanadaŭstvam nie praduhledžvajucca. Ale heta nia značyć, što ich nia budzie nikoli. Śmiešna budzie, kali paśla nastupnych vybaraŭ chtości z apazycyjnych palitykaŭ znoŭ budzie kazać: “U nas było zamała času na padrychtoŭku”.

Aleś Piatkievič