Украінскія беспілотнікі 5 красавіка атакавалі аб’екты крытычнай інфраструктуры пад Данецкам. Паводле паведамленняў мясцовых уладаў і расійскіх СМІ, падчас удару былі выкарыстаныя «графітавыя бомбы», якія прывялі да замыкання ЛЭП. Расказваем, што гэта за боепрыпасы.
Графітавая бомба — гэта спецыяльны боепрыпас, прызначаны для вываду са строю электрычных сетак без прамога фізічнага разбурэння аб’ектаў. Яе асноўны элемент — вельмі тонкія токаправодныя валокны з вугляродных матэрыялаў.
Пасля скідання боепрыпас раскрываецца ў паветры. Унутры знаходзіцца кантэйнер з катушкамі графітавага валакна і невялікі выбуховы зарад. Пры спрацоўванні гэты зарад не стварае магутнай ударнай хвалі, а разрывае кантэйнер і распыляе валокны ў выглядзе воблака над цэллю.
Гэтыя валокны надзвычай тонкія — іх таўшчыня можа складаць усяго некалькі мікраметраў. Яны лёгкія і здольныя разносіцца ветрам, пакрываючы значную тэрыторыю.
Калі валокны трапляюць на элементы энергасістэмы — правады, ізалятары, трансфарматары — яны ствараюць правадныя «масты» паміж часткамі з розным напружаннем. Гэта прыводзіць да кароткага замыкання.
У высокавольтных сетках працэс развіваецца далей: ток імгненна награвае валакно, яно выпараецца, і вакол яго ўтвараецца канал іянізаванага газу, які таксама праводзіць ток. У выніку замыканне ўзмацняецца, і сістэмы абароны адключаюць лінію або адбываецца аварыйны збой.
Чаму графітавыя боепрыпасы эфектыўныя
Асноўная асаблівасць такой зброі — яна не разбурае аб’екта фізічна, але выводзіць яго са строю.
У выніку:
- электрычнасць знікае без прамога разбурэння станцый;
- парушаецца праца транспарту, сувязі, водазабеспячэння;
- могуць спыняцца цэлыя гарадскія сістэмы.
Графіт добра праводзіць ток і пры гэтым вельмі лёгкі, таму нават адносна невялікая колькасць валокнаў можа выклікаць маштабныя адключэнні.
Аднаўленне энергасістэмы пасля такой атакі можа займаць ад некалькіх дзён да некалькіх тыдняў. Пры гэтым самі электрастанцыі і абсталяванне звычайна застаюцца непашкоджанымі — праблема ў тым, што сістэма не можа стабільна працаваць праз пастаянныя кароткія замыканні.
Абмежаванні графітавых боепрыпасаў
Эфектыўнасць графітавых боепрыпасаў моцна залежыць ад умоў надвор’я. Дождж можа змыць валокны, а моцны вецер — разнесці іх за межы цэлі. Гэта робіць вынік менш прадказальным у параўнанні з традыцыйнымі ўдарамі.
Акрамя таго, такая зброя ўздзейнічае толькі на электрычныя сістэмы. Калі аб’ект мае аўтаномныя крыніцы энергіі або добра абароненую рэзервовую інфраструктуру, эфект можа быць абмежаваным.
Адным са спосабаў супрацьдзеяння з’яўляецца часовае адключэнне ліній электраперадачы, электрычных і цягавых падстанцый на перыяд дзеяння боепрыпасу — пакуль графітавыя часціцы не асядуць на зямлю. Гэта дазваляе знізіць рызыку кароткіх замыканняў і пашкоджання абсталявання.
Канструкцыя графітавых боепрыпасаў і іх выкарыстанне
Найбольш вядомыя выпадкі выкарыстання такой зброі звязаныя з вайсковымі аперацыямі ЗША ў Іраку і Югаславіі пры канцы XX стагоддзя. Тады ўдары па энергасістэмах выклікалі маштабныя адключэнні электрычнасці без поўнага разбурэння інфраструктуры.
Класічныя «графітавыя бомбы» маюць касетную структуру. Напрыклад, амерыканская сістэма BLU-114/B утрымлівае сотні суббоепрыпасаў, кожны з якіх распыляе валокны над цэллю.
Першапачаткова такія боепрыпасы ствараліся як авіяцыйныя. Аднак з развіццём тэхналогій яны сталі сумяшчальнымі і з іншымі сродкамі дастаўкі. На сёння графітавыя зарады могуць выкарыстоўвацца не толькі з самалётаў або ракет, але і з беспілотнікаў, што робіць іх больш гнуткім інструментам для ўдараў па інфраструктуры.
Сучасныя распрацоўкі робяць гэтыя боепрыпасы больш дакладнымі і эфектыўнымі, у тым ліку супраць абароненых аб’ектаў. Эксперты прадказваюць, што ў перспектыве могуць з’явіцца новыя пакаленні такіх сродкаў, уключаючы сістэмы з элементамі выбарачнага ўздзеяння, калі валокны актывуюцца толькі пры кантакце з пэўнымі тыпамі абсталявання.
Цяпер чытаюць
Музыка Цім Суладзэ: Розніца 30 гадоў — тое, што адпавядае маім уяўленням пра адносіны38
Каментары