Удары па сталі. Як расійскія ракеты разбурылі найважнейшую для Украіны металургічную індустрыю
Сталь — найважнейшы кампанент для вайсковага абсталявання, а таксама для вытворчасці ўкрыццяў і аднаўлення мноства будынкаў, пашкоджаных Расіяй.
Як і тысячы іншых жыхароў Запарожжа, Дзяніс Максішка шмат гадоў працуе на размешчаным у гэтым горадзе металургічным заводзе «Запарожсталь». На працягу некалькіх пакаленняў гэта прадпрыемства было найбуйнейшым і найважнейшым працадаўцам у горадзе, піша Бі-бі-сі.
Але цяпер, пасля некалькіх расійскіх ракетных удараў, гэта сэрца больш не б’ецца. Чатыры атакі — дзве ў жніўні і дзве ў верасні — спынілі працу велізарнага завода, дзе працуюць 8,5 тысячы чалавек, на нявызначаны тэрмін.
«Усё абсталяванне практычна цалкам знішчана. Вокнаў не засталося, а ў дахах — дзіркі. Доменныя печы практычна разбураны», — тлумачыць Максішка.
Паводле слоў аперацыйнага дырэктара «Запарожсталі» Аляксандра Міраненкі, Расія выпусціла па заводзе 17 ракет. Загінулі восем супрацоўнікаў, 31 чалавек атрымаў раненні.
«Цяпер мы расчышчаем абломкі і спрабуем спланаваць аднаўленне», — сказаў Міраненка Бі-бі-сі.
Але пакуль няма ніякай упэўненасці ў тым, што «Запарожсталь» калі-небудзь зноў зможа працаваць.
Кампанія па знішчэнні галіны
Сістэматычная расійская кампанія ўдараў па ўкраінскіх металургічных прадпрыемствах пачалася ў жніўні. На сённяшні момант ракеты пашкодзілі ўсе заводы, некаторыя — па некалькі разоў. Гэта ключавы сектар украінскай эканомікі, і ён уяўляе сабой выгадную цэль для Расіі.
Да пачатку поўнамаштабнага ўварвання ў 2022 годзе на металургічную і здабыўную прамысловасць прыпадала каля 10% ВУП Украіны і прыкладна траціна экспарту краіны. Тут працавалі больш за 500 тысяч чалавек, а з гэтай галіной так ці інакш было звязана каля 8% усіх працоўных месцаў ва Украіне.
Як кажа Міраненка, праз нядаўнія расійскія атакі індустрыя спынілася, і цяпер яе ўклад у ВУП краіны «верагодна, набліжаецца да нуля».
Да нядаўняга часу яго кампанія была найбуйнейшым ва Украіне вытворцам сталі і чыгуну, але цяпер усе яе металургічныя заводы не працуюць.
«Відавочна, што яны спрабуюць спыніць украінскую эканоміку і зрабіць так, каб Украіна не магла атрымліваць грошы ад экспарту за мяжу, не магла плаціць падаткі і заробкі, каб яе гарады не маглі жыць і ў людзей не было працы, — кажа Міраненка. — Пакуль гэтыя іх намаганні былі вельмі эфектыўнымі».
Што гэта можа азначаць для эканомікі і краіны
Шкода, нанесеная металургічнай індустрыі, можа мець разбуральныя наступствы для эканомікі Украіны і яе грамадства.
Да таго, як у 2014 годзе пачалося ўзброенае супрацьстаянне з Расіяй, якое прывяло да страты часткі важных прамысловых раёнаў на ўсходзе краіны, ва Украіне было 12 металургічных заводаў.
Да 2018 года іх засталося толькі дзевяць, а ў 2025-м, пасля трох гадоў поўнамаштабнай вайны, гэтая колькасць скарацілася да шасці. Сярод страчаных прадпрыемстваў былі «Азоўсталь» і Марыупальскі металургічны камбінат імя Ільіча ў Марыупалі.
Сярод гарадоў, якія церпяць ад апошніх расійскіх абстрэлаў, ёсць і родны для прэзідэнта Уладзіміра Зяленскага Крывы Рог.
25 верасня найбуйнейшае металургічнае прадпрыемства Украіны «АрселорМітал Крывы Рог» (былая «Крыварожсталь») абвясціла, што не можа працаваць пасля пастаянных удараў, якія працягваліся пяць тыдняў. Пры гэтым завод адзначыў мужнасць сваіх супрацоўнікаў, пяцёра з якіх загінулі.
Кіраўнік Савета абароны Крывога Рога Аляксандр Вілкул выступіў з экстраным зваротам да жыхароў горада, у якім заявіў пра «вельмі сур’ёзны ўдар», наступствы якога закрануць далёка не толькі некалькі тысяч супрацоўнікаў завода.
Сітуацыя, прызнаў ён, вельмі сур’ёзная.
«Гэта падаткі ў бюджэт грамады. І гэта не проста абстрактныя лічбы. Усе мы разумеем — гэта сродкі на заробкі бюджэтнікаў, на ўтрыманне гарадской інфраструктуры, рамонт труб і кацельняў, гэта грошы на дзіцячыя сады, сацыяльную сферу і многае іншае», — сказаў ён.
Як кажа Станіслаў Зінчанка, кіраўнік кіеўскай кансалтынгавай кампаніі GMK Center, падаткі металургічных кампаній забяспечвалі ад 30% да 70% даходаў мясцовых бюджэтаў у гарадах, дзе знаходзяцца гэтыя прадпрыемствы.
«Іншымі словамі, ад гэтых кампаній залежыць фізічнае выжыванне гарадоў, — сказаў ён Бі-бі-сі. — Гэта катастрафічная праблема для эканомікі Украіны. Да вайны металургічная і здабыўная прамысловасць была ключавой. Яна заўсёды была найбуйнейшым інвестарам у эканоміку, у сярэднім укладаючы два-тры мільярды даляраў у год».
«Смяротная латарэя»
Калі металургічныя прадпрыемствы будуць заставацца закрытымі, працу могуць страціць сотні тысяч людзей, што прывядзе да хваль міграцыі, наступствы якіх адчуюць далёка за межамі Украіны, папярэджвае Зінчанка.
«Набліжаецца гуманітарная катастрофа», — кажа ён.
Канец металургічнай галіны таксама будзе мець надзвычай цяжкія наступствы для абаронных магчымасцяў Украіны і яе аднаўлення.
Сталь — найважнейшы кампанент для ваеннага абсталявання, а таксама для вытворчасці ўкрыццяў і аднаўлення мноства будынкаў, пашкоджаных Расіяй.
Менавіта гэтым Масква спрабуе апраўдаць свае ўдары па металургічных прадпрыемствах. Яна сцвярджае, што заводы ў Запарожжы і Крывым Розе выраблялі ўзбраенне.
«Мы паспрабавалі зноў запусціць «Запарожсталь». Мы запусцілі печ і працавалі 10 гадзін, пакуль не адбыўся чарговы паветраны ўдар», — сказаў падчас канферэнцыі ў Кіеве Аляксандр Вадовіз з кампаніі «Метінвест».
Ён дадаў, што з-за нявызначанасці пакуль няма сэнсу траціць сродкі на аднаўленне заводаў.
Але нават калі вытворчасць удасца запусціць, украінскія металургічныя заводы яшчэ не хутка змогуць вярнуцца да звычайнай працы.
Расійскія ўдары па чыгунках зрабілі перавозку іх прадукцыі небяспечнай і складанай справай. А ўдары па партах ператварылі экспарт у смяротную латарэю.
«Парты фактычна заблакаваныя, — кажа Міраненка. — Кожнае судна можа быць атакавана, і шанцы 50 на 50 — альбо атрымаецца, альбо не».
Праблемы Украіны таксама могуць пагоршыць квоты на імпарт сталі, уведзеныя Еўрапейскім саюзам 1 ліпеня.
Але супрацоўнік «Запарожсталі» Дзяніс Максішка не губляе аптымізму.
Яго калегі імкнуцца зноў ажывіць завод, расчышчаючы абломкі і спрабуючы адрамантаваць усё, што яшчэ можна адрамантаваць.
«Гэта тое самае, што вайскоўцы робяць у акопах. Звычайныя людзі змагаюцца, як салдаты, за тое, каб завод жыў», — заключае ён.
Цяпер чытаюць
Студэнтак беларускіх ВНУ абавязалі тэрмінова запоўніць анкету з пазначэннем свайго росту74
Каментары