Праекты веку
Праекты веку ў Беларусі ХХ ст.: перавернутыя піраміды бэтону, спыненыя рэкі... З вышыні часу колішнія грандыёзныя задумы і зьдзяйсьненьні выразна падзяляюцца на свае і чужыя. На тыя, што рабіліся з думкай пра гэтую зямлю, яе людзей, іхны дабрабыт, здароўе і славу, і тыя, што задумляліся дзеля невядома чыіх ідэалёгіяў, а гэтай зямлі і яе людзям прынесьлі адно страты. Мы можам ацэньваць тыя праекты па выніках.
Сьпіс грандыёзных задумаў можна дапоўніць сацыяльнымі: калектывізацыя й урбанізацыя, вынішчэньне нацыянальнай інтэлігенцыі й ліквідацыя непісьменнасьці, татальная русіфікацыя. Курапаты — таксама, чым не праект веку? Але ў каго павернецца язык назваць яго беларускім? Калясальны праект — рэформа правапісу 1933 г., якая пазбавіла беларускую мову яе самаўзнаўляльных магчымасьцяў.
У журботным пераліку грандыёзных антыбеларускіх і антычалавечых «зьдзяйсьненьняў» можна знайсьці матывацыі хіба што для падтрыманьня пачуцьця шматпакутнасьці беларусаў. Зірніце ў кнізе рэкордаў Гінэса, чым слаўная ў сьвеце Беларусь: самае вялікае балота, самая вялікая магіла, самая вялікая экалягічная катастрофа... І ўсё.
Маючы такі досьвед зьдзяйсьненьняў — сваіх і чужых — мы можам разважаць і аб праектах будучыні, ХХІ ст. Пасьля разнастайных акупацыяў папярэдніх вякоў Беларусь можа шматкроць заявіць пра сябе не бэтоннымі будынінамі самых вялікіх вакзалаў, а менавіта аднаўленьнем зьнішчанага і страчанага. Адраджэньнем мовы. Аднаўленьнем гістарычных гарадоў. Вяртаньнем страчаных рэдкіх жывёлаў... Наўрад ці ў рэчышчы нашага душэўнага поклічу будзе стварэньне самай вялікай у сьвеце рэтрансьляцыйнай мачты або самай высокай навагодняй ялінкі, як гэта зрабілі нацыянальна дасьпелыя палякі і літоўцы. Самым галоўным праектам для нас стане фармаваньне самых сябе як паўнавартаснай нацыі — са сваёй гіерархіяй каштоўнасьцяў, сьветапоглядам і ўяўленьнем пра сваё месца сярод іншых. Прывядзем у парадак сябе як нацыю, тады зможам гаварыць і пра грандыёзныя праекты на дзіва ўсяму сьвету.
Сяргей Паўлоўскі
Каментары