U rasijskim horadzie Kałač-na-Donie 21 lutaha pierad kazakami vystupiŭ miascovy śviatar, protaijerej Dźmitryj Klimaŭ. Zapisanaje na ajfon i vykładzienaje ŭ internet videa jahonaha vystupu imhnienna stała papularnym, raźlacieŭšysia pa sacsietkach. Prapanujem vašaj uvazie hety videazapis i tekst vystupu.
Jak śviatar ja naziraju ciapier vielmi cikavuju situacyju ŭ našym hramadstvie. U asnoŭnym ja namahajusia televizar nie hladzieć i daŭno ŭžo hetaje praviła sprabuju vykonvać, ale časam usio-tki davodzicca ŭklučać, kolki razoŭ na miesiac, i nazirać abmierkavańni ŭ hramadstvie niekatorych pytańniaŭ, usialakija palityčnyja ruchi ŭ našaj krainie. Uklučajučy televizar apošnim časam, ja baču, ź jakoj lohkaściu mnohija ludzi ciapier pačali havaryć pra vajnu, u tym liku pra jadziernuju vajnu. Ja prosta ŭ žachu.
Mnie chočacca takim ludziam skazać: «Vy što, hłuzdanulisia, chłopcy? Vy pra što, naohuł, kažacie? Z čym vy zhadžajeciesia, što vy abmiarkoŭvajecie? »
Ź miesiaca ŭ miesiac hradus hetaj ahresiŭnaści, niezrazumieła na kaho nakiravanaj nianaviści pavyšajecca i pavyšajecca. Kamuści apošnim časam nadta karcić pavajavać.
Nie tolki jak śviatar, a jak historyk z vyšejšaj adukacyjaj, ja mahu kanstatavać histaryčny zakon: kali bolšaść u narodzie zhadžajecca ź vierahodnaściu, z mahčymaściu vajny, to vajna ŭźnikaje. Pakul ludzi nie dapuskali takoj mahčymaści, jaje nie było. Jak tolki dapuścili niejkuju ahitacyju, niejkuju prapahandu, vajna voźmie i ŭźniknie. I nam ciapier zdajecca, što my na chvali hetaj nianaviści usienarodnaj znachodzimsia na ŭzdymie. U nas kažuć ciapier ab patryjatyźmie, ab niejkaj asablivaj narodnaj zhurtavanaści.
Dyk voś, ja ŭžo jak śviatar kažu vam, što nianaviść, kali i abjadnoŭvaje narod, to na vielmi karotki čas, ale potym jana narod raźjadnoŭvaje jašče bolš. Niaŭžo my budziem patryjotami tolki praz toje, što my kahości nienavidzim? Na roznych etapach našaj historyi my nienavidzieli roznych ludziej: u 90-ch my nienavidzieli aliharchaŭ, potym my navučylisia nienavidzieć ludziej inšaj nacyjanalnaści, zaraz my nienavidzim Amieryku, Jeŭropu i hetak dalej. Šmat kamu zdajecca, što heta praduktyŭna. Ja liču, što heta kontrpraduktyŭna.
Patryjatyzm, sapraŭdnaja luboŭ da Radzimy, da kultury musiać hruntavacca na lubovi, razumiejecie? Na lubovi da svajoj historyi, na pavazie i viedańni jaje. Tamu što kali my kormim adzin adnaho niejkimi mifami pra toje, što Rasija, naprykład, nikoli vojnaŭ nie prajhravała, i nikoli vojnaŭ nie raspačynała, heta prosta kaža pra toje, što my historyju nie viedajem.
Kali my ličym, što dastatkova kazać pra toje, što my ruskija, a samim navat na ruskaj movie nie ŭmieć razmaŭlać – pra jakuju kulturu možna kazać? Kali my biez maciukoŭ ŭžo razmaŭlać nie ŭmiejem. Kali my kažam ab niejkaj zhurtavanaści, ab jakimści patryjatyźmie – pahladzicie na siemji našyja ciapierašnija. Mnie chočacca časam ź nieba na ziamlu hetych iłže-patryjotaŭ źciahnuć i skazać: «Vy na rečaisnaść našuju pahladzicie».
My ciapier usie stali hieapalitykami. Ludzi, jakija nie viedajuć, dzie Banhładeš, Čyli i Aŭstralija, nie mohuć na karcie pakazać, ličać, što jany viedajuć, što ŭ stratehičnym płanie dla Rasii vyhadna, a što niavyhadna. Usie stali hieapalityki. Usie prablemy krainy našaj, akazvajecca, ciapier źniešniepalityčnyja. U apošni hod u nas ŭnutrypalityčnych prablem uvohule niama. Dyk voś, ja hłyboka pierakanany, što asnoŭnymi prablemami našymi i asnoŭnymi vorahami našymi źjaŭlajucca unutrypalityčnyja prablemy. My vorahami sami sabie stanovimsia.
Ja vam niekalki ličbaŭ pryviadu. Statystyka abortaŭ. Rasija zajmaje pieršaje miesca ŭ śviecie pa kolkaści abortaŭ. Zadumajciesia nad hetym: pieršaje miesca ŭ śviecie my zajmajem pa kolkaści abortaŭ. Tolki pavodle aficyjnaj statystyki ŭ Rasii na 100 rodaŭ prypadaje 60 abortaŭ. Hetaja aficyjnaja statystyka, viadoma, zanižanaja. Voś źviarnicie ŭvahu, što ŭ Vałhahradskaj vobłaści na 100 rodaŭ prypadaje 100 abortaŭ. Vałhahradskaja vobłaść pieršaja ŭ Rasii pa kolkaści abortaŭ. To bok u vyniku my atrymlivajemsia pieršymi ŭ śviecie. Vałhahradskaja vobłaść pieršaja ŭ śviecie pa kolkaści abortaŭ. Jakich vorahaŭ źniešniepalityčnych my jašče pavinny šukać, kali my sami svaje siemji vyrazajem?
Nakont pjanstva maje sens pryvodzić ličby? Viedajecie, jość takaja ličba, taki indeks – kolkaść vypitych litraŭ u hod na dušu nasielnictva. Kali 8 litraŭ na dušu nasielnictva ŭ hod, heta ličycca jašče ličbaju, jakaja ŭ miežach PDN (hranična dapuščalnaj normy), a voś paśla 8 litraŭ užo pačynajucca ŭ narodzie pracesy dehradacyi, pracesy pamirańnia, to bok niezvarotnyja pracesy. Što takoje niezvarotny praces? Da peŭnaha momantu chvarobu možna vylečyć, a paśla lekar kaža: «Usio, byvaj, my tabie dapamahčy ničym nie možam, idzi dadomu». Voś heta niezvarotny praces. Viedajecie, kolki ŭ nas pjuć u Rasii? Jakaja ličba hetaja ŭ nas? 16 litraŭ. Razumiejecie? Roŭna ŭ dva razy pieravyšaje. Dyk chto nam voraham źjaŭlajecca, ci nie my sami?
Ja vas mušu «pavinšavać» (u dvukośsi) ad usiaje dušy: z 1 lutaha ŭ nas ceny na harełku panizilisia. Ja vas vinšuju, heta vialikaje dabradziejstva našaj ułady ŭ adnosinach da našaha naroda.
Pra razvody. Parazmaŭlaŭšy ŭ čarhovy raz z maładoj siamjoj, jakaja praisnavała paŭhoda, a potym razvaliłasia, ja byŭ aburany, pryjšoŭ u ZAHS i skazaŭ žančynam, jakija tam pracujuć: «Čamu vy z takoj lohkaściu razvodźcie maładyja siemji? Vy možacie niejkuju strohaść prajavić, niejki termin vyprabavalny davać?» «A što my možam zrabić, baciuška?» Ja kažu: «Vy padumajcie, 70% šlubaŭ razvalvajucca». Dla paraŭnańnia, pry kancy 90-ch hadoŭ, kali jašče ja ŭ Vałhahradzie słužyŭ, my viančali, byvała, pa čatyry, pa piać paraŭ kožnuju niadzielu. Ciapier z samaha Vialikadnia voś da hetaha momantu, kali niedzie piać paraŭ my paviančali, heta dobra. Užo nie toje kabšto viančańnia, užo šlubaŭ niama, jak takoha instytuta šlubu niama.
I hetaja žančyna ŭ ZAHSie mnie kaža: «Baciuška, u vas sastarełyja źviestki: nie 70% šlubaŭ razvalvajecca, a 100%». To bok roŭna stolki ž šlubaŭ, kolki zaklučajecca, stolki ž i razvodaŭ fiksujecca. Razumiejecie, chto? Heta amierykancy, heta jeŭrapiejcy, moža być? Homaseksualisty nas prymušajuć, našyja šluby razvalvajuć?
Datyčna zdradaŭ i raspusty. Ja jak śviatar vam skažu: heta žachlivaja situacyja. Užo niama praktyčna siamji, u jakoj by zachoŭvałasia viernaść suženskaja, kachańnie. Jak my na heta musim hladzieć? Mnie zdajecca, voś hetyja prablemy treba abmiarkoŭvać. A kali my kiniemsia ciapier u čarhovuju vajnu i budziem suśvietnyja razborki ładzić, ja nie ŭpeŭnieny, što my pieramožam.
Pieršaja suśvietnaja vajna, jakuju my zusim nie vyjhrali, była sapraŭdy ź vielizarnym reziervam i ludskim patencyjałam, i to my nie zdoleli. Druhaja suśvietnaja vajna – my jašče trymalisia na niejkim patencyjale darevalucyjnym. Pa mienšaj miery, kolkasna my byli ahramadnyja, u šmat razoŭ pieraŭzychodzili svaich supiernikaŭ. Zaraz ni ŭ kolkasnych, ni ŭ jakasnych suadnosinach my nie vytrymlivajem nijakaha paraŭnańnia. Tamu, pierš čym machać šaškami i zakidvać kahości šapkami, krytykavać, kazać pra zahany inšych krainaŭ, ci nie lepš, jak Kryłoŭ kazaŭ, «na siebia, kuma, oborotiťsia»?
Moža być, samaje hałoŭnaje, što treba pamianiać, – heta ŭnutrypalityčnuju, a lepš skazać – siamiejnuju situacyju, duchoŭnuju, Unutryasobasnuju situacyju ŭ nas samich. I voś hetaja destabilizacyja, jakuju chtości ŭnosić u našaje hramadstva, niejkija majdanaŭcy, piataja kałona i hetak dalej – heta ludzi, jakija prosta pakazvajuć na chiby našaha hramadstva. Zamiest taho kab źviarnuć na heta ŭvahu, jak lohka my adnosim ich da «nacystaŭ» i da «fašystaŭ», i da «pradažnych dzievak kapitalizmu» i hetak dalej.
Mnie asabista zdajecca (heta ja ŭžo kažu jak hramadzianin, a nie jak śviatar), što bolš za ŭsio destabilizuje našuju situacyju našaja ŭłada, jakaja kaža pra niejki patryjatyzm, a dziaciej svaich čamuści našyja deputaty i našyja čynoŭniki vučać za miažoj, u Amierycy i ŭ Jeŭropie. Narod heta viedaje – heta ŭ 30-ch hadach možna było niešta schavać. Ciapier heta viadoma, śpisy vyviešvajucca ŭ sietcy tych deputataŭ, u jakich dzieci za miažoj vučacca. Adzin vysokapastaŭleny čynoŭnik vučyć pa televizary patryjatyzmu, a žonuška jaho błahaviernaja zakuplajecca pierad Novym Hodam praduktami – kaŭbaskaj i syram u Paryžy i nie saromiejecca vykładvać usio heta ŭ siecivie, pakazvać svaje pradukty, jakija jana tam kupiła, i «Bentley» za 11 miljonaŭ, jakuju joj jejny błahavierny muž padaryŭ.
Chočacca ŭspomnić słovy kłasika Sałtykova-Ščadryna, jaki jašče ŭ XIX stahodździ skazaŭ: «Kali ŭ Rasii pačynajuć kazać pra patryjatyzm, viedaj: dzieści štości skrali …». U mianie takoje adčuvańnie, što i ciapier tyja ludzi, jakija pałovu hrošaj narodnych vyvieźli za miažu, hučniej za ŭsio pra patryjatyzm i kryčać.
Ja nie suprać patryjatyzmu. Naadvarot, ja liču, što luboŭ da svajoj krainy, kultury, Baćkaŭščyny, da tradycyj, da viery – heta toje, što pavinna być u nas va ŭsich, i ŭžo pahatoŭ u kazakoŭ. Ale ŭ pravilnym rečyščy treba patryjatyzm svoj skiroŭvać. Treba kožnuju vypituju plašku harełki ŭsprymać jak rakietu, jakaja ŭ naš bok prylacieła i ŭ našaj krainie vybuchnuła. Kožny abort, jaki vy ŭ svaich siemjach dapuskajecie (a ja ŭpeŭnieny, što dapuskajecie, tamu što kali b nie dapuskali, u vas b nie dvoje i nie troje dziaciej było, a značna bolš) – heta hienacyd. Nichto ni z Amieryki, ni ź Jeŭropy da nas z hienacydam nie pryjšoŭ. My sami vyrazajem ŭłasnych dziaciej.
Kožny razvod, jaki my dapuskajem u svajoj siamji, – heta razvał krainy, heta sieparatyzm, razumiejecie? Kožnaja zdrada svajoj žoncy – heta zdrada Radzimie, heta zdrada Ajčynie. Bo składana mnie ŭjavić takoha viernaha čałavieka, jaki ŭ adnym čymści vierny da apošniaj kropli kryvi, a žoncy svajoj nie moža być vierny čamuści.
Na hetyja prablemy ja b chacieŭ vam pakazać. Rabicie toje, što sapraŭdy ŭ našych siłach. A kryčać, plavacca, jak Sałaŭjoŭ, Kisialoŭ i inšaja hetaja bracija zaraz navučyłasia – nie patrebna. Heta kontrpraduktyŭna i zusim nikomu nie cikava.
Nie zhadžajciesia z mahčymaściu vajny. My pavinny dapamahać čym možam našym pakutnym bratam na paŭdniovym uschodzie Ukrainy, materyjalna padtrymlivać ich i hetak dalej, ale nie dapuskać mahčymaść niejkaj suśvietnaj vajny. Jak tolki my hetamu pakorymsia, jak tolki my z hetym pahodzimsia, jana ŭźniknie, jana adbudziecca. Ja nie ŭpeŭnieny, što my ŭ joj vyjhrajem. Ja naahuł nie ŭpeŭnieny, što ŭ joj chtości moža vyjhrać. Tamu nie zhadžajciesia.
Usimi siłami pamiatajecie, što dla chryścijanina vielmi važny mir. Chrystos skazaŭ: «Dabraščasnyja miratvorcy, tamu što jany buduć nazvany synami Božymi». Dla chryścijanina važna navučycca nie nienavidzieć, a daravać i lubić navat voraha svajho. Razumiejecie, svajho voraha. Nie čužoha, a svajho. Dla chryścijanina važna malicca za čałavieka. Kali ty nie možaš niešta źmianić u svaim dziejańni, ty možaš malicca, što my i robim u Carkvie. Nu, a vučyć nienavidzieć, hnievacca, praklinać – heta zusim nie patrebna.
Kamientary