Nacyjanalny akademičny Vialiki teatr opiery i baleta Biełarusi prapanavaŭ kampazitaram napisać muzyku dla novaj nacyjanalnaj opiery-baleta «Padańnie pra kniazioŭ połackich». Tvor, jak zajaŭlena ŭ aficyjnym pałažeńni, musić «pasłužyć zachavańniu ajčynnych tradycyj», adnak akcentu na biełaruskaść u im niama zusim.
Konkurs, abvieščany teatram 30 sakavika, vyhladaje davoli śpiecyfična. Kampazitaram dajecca ŭsiaho miesiac — da 30 krasavika 2026 hoda, — kab napisać i pradstavić hatovuju partyturu dla simfaničnaha arkiestra. Praŭda, napisać treba nie ŭvieś tvor, a tolki try frahmienty: intradukcyju, scenu Uładzimira i Rahniedy ź pieršaha dziejańnia i finalny chor z treciaha dziejańnia.
Ale hałoŭnaja ŭmova — muzyka pavinna stvaracca na ŭžo hatovaje libreta, aŭtaram jakoha źjaŭlajecca Dzianis Duk.
Dzianis Duk — čałaviek daloki ad teatralnaha ci litaraturnaha śvietu. Jon doktar histaryčnych navuk, archieołah, jaki doŭhi čas vyvučaŭ Połack, a ciapier robić imklivuju biurakratyčnuju karjeru. Były rektar Mahiloŭskaha ŭniviersiteta, člen CVK, jaki trapiŭ pad sankcyi ZŠA, a z kastryčnika 2025 hoda — rektar Akademii kiravańnia. Čamu mienavita top-čynoŭnik i ideołah vystupaje aŭtaram libreta dla hałoŭnaj nacyjanalnaj opiery, zastajecca zdahadvacca.
Jašče bolš kidajecca ŭ vočy, što «nacyjanalnaja» opiera pra połackich kniazioŭ i Rahniedu napisana Dukam pa-rusku. Pračytańnie tekstu pakidaje hłybokaje ŭražańnie, što kožny jaho radok druhasny, užo kaliści čuty ŭ opierach stohadovaj daŭniny.
Historyja praz pryzmu ruskaha śvietu
Uryvak libreta, pryśviečany dyjałohu Uładzimira, jaki na toj momant zachapiŭ Połack, zabiŭ baćkoŭ Rahniedy i hvałtam uziaŭ jaje za žonku, i samoj Rahniedy, utrymlivaje nadzvyčaj dziŭnuju histaryčnuju kancepcyju.
Uładzimir u tekście Dzianisa Duka paŭstaje nie kryvavym zavajoŭnikam, a ledź nie fiłosafam i pakutnikam, jaki turbujecca pra duchoŭnaje adzinstva «Rusi»:
«Priekrasna Ruś, / No christianstva śviet / Nie ozariajet jeje nivy i prostory… / Niet na Rusi duchovnoho kanona! / Vsie suŝieje — ot odnoho načała, / Dokole nam, kniaźjam, posad dieliť? / I dołho l budiem priekłoniaťsia istukanam?»
Uładzimir paviedamlaje Rahniedzie, što pavinien iści ŭ pachod na Korsuń (Chiersanies), kab prymusić vizantyjskaha impieratara vydać za jaho careŭnu Hannu i takim čynam prynieści chryścijanstva na Ruś. Rahnieda, jakaja pavodle histaryčnych źviestak sapraŭdy nienavidzieła Uładzimira i navat ździejśniła na jaho zamach, u libreta raptam pačynaje… płakać ad reŭnaści da vizantyjskaj careŭny i ŭmolvać Uładzimira ažanicca ź joj pa chryścijanskim abradzie:
«Žieniś na mnie v zakonie christianskom!»
Kali Uładzimir joj admaŭlaje, matyvujučy heta tym, što jaho sajuz z Hannaj — heta palityčnaja nieabchodnaść dla chryščeńnia Rusi, Rahnieda pačynaje skardzicca, što jaje syn Iziasłaŭ stracić šaniec stać kijeŭskim kniaziem. Na heta Uładzimir žorstka adkazvaje:
«O-o, žienŝina iz roda Rohvołoda! / Ja vsie skazał, / Pieriečiť mnie nie śmiej!»
Z histaryčnaha punktu hledžańnia hety dyjałoh — poŭnaja fantastyka, jakaja supiarečyć «Apovieści minułych hadoŭ».
Pa-pieršaje, pavodle histaryčnych krynic Rahnieda nikoli nie ŭmolvała Uładzimira ažanicca ź joj paŭtorna i nie pakutavała ad reŭnaści. Naadvarot, pavodle letapisu, joj Uładzimir, užo płanujučy šlub z Hannaj, prapanavaŭ vybrać sabie luboha muža z bajaraŭ, na što jana adkazała admovaj i pryniała manaski postryh.
Pa-druhoje, histaryčnyja krynicy padajuć kanflikt Uładzimira i Rahniedy i jaje zamach na jaho z nažom jak vyklikanyja pomstaj za źniščanuju siamju i źniavahu, a nie chvalavańniami pra kijeŭski prastoł dla syna Iziasłava. Iziasłaŭ ža razam z maci byŭ sasłany ŭ Połackuju ziamlu, u zasnavanaje dla ich Zasłaŭje, i mienavita ź ich pačałasia niezaležnaja ad Kijeva połackaja dynastyja Iziasłavičaŭ Połackich, «Rahvałožych unukaŭ».
Zrešty, heta mastacki tvor i jon nie abaviazany być histaryčna dakładnym. Adnak nielha nie zaŭvažyć z hetych karotkich uryŭkaŭ, što aŭtar libreta prapanuje hledačam całkam inšy naratyŭ, dzie hałoŭny akcent robicca nie na trahiedyi Połacka, a na «chryščeńni Rusi» jak centralnaj, abjadnalnaj idei.
Rahnieda ž z hordaj i niazłomnaj połackaj kniazioŭny pieratvarajecca ŭ kinutuju žonku, jakaja sa ślazami ŭmolvaje kijeŭskaha kniazia nie sychodzić da vizantyjki. Ci heta i jość toje samaje «zachavańnie ajčynnych tradycyj», pra jakoje zajaŭlajuć arhanizatary konkursu? Ci moža heta chitraja aluzija na sučasnaje stanovišča Biełarusi?
Poŭny pafasu finalny chor (Treciaje dziejańnie), u jakim zhadvajecca i kryž Jefrasińni Połackaj, hučyć chutčej jak tvor sučasnych biełaruskich ideołahaŭ, čym tekst sučasnaj opiery:
«Tvoj sofijnyj zvon — / Sierdcie Rodiny! / Ośviatił ziemlu / V vieka viečnyje!.. / Nad Dvinoj-riekoj, / Da nad Połockom / Biełorusskaja / Kołybiel moja!»
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆ
Kamientary