Studentka ź Italii: Kožnaja razmova pa-biełarusku była pryhodaj

Niedzie hadoŭ 500 tamu ŭ italjanskim horadzie Paduja naš ziamlak Francysk Skaryna vučyŭsia ŭ miascovym universytecie. I całkam vierahodna, što jaho siabry‑tavaryšy raz‑poraz prasili: «Spadar Francišak, a navučy nas trochi pa‑vašamu, pa‑lićvinsku hutaryć!». I ja miarkuju, što Skaryna nia moh admović svaim italjanskim siabram u niekalkich urokach starabiełaruskaj movy. Voś užo piać stahodździaŭ minuła, dziasiatki pakaleńniaŭ syšli ŭ niabyt, a taki źjaŭlajucca na italjanskaj ziamli ludzi, u jakich biełaruskaja mova vyklikaje cikavaść.

…Prahortvaŭ ja niekalki dzion tamu stužku navinaŭ u Internecie dy vypadkova znajšoŭ cikavuju abjaŭku. Kali karotka pierakazać źmiest, to dziaŭčyna ź Italii źviartałasia da biełaruskich karystalnikaŭ Internetu pa dapamohu ŭ napisańni mahistarskaj pracy pra… biełaruskuju movu! «Oho! Tut rodnaj movaj nie kožny biełarus cikavicca. A voś na tabie: italjancy pišuć pa‑biełarusku! — padumaŭ ja i źviazaŭsia z hetaj italjankaj, jakaja nia tolki viedaje biełaruskuju movu, ale i daśleduje jaje».

Dziaŭčynu zavuć Lidzija. Lidzija Federyka Macyteli. Naradziłasia jana ŭ 1984 hodzie ŭ Rymie, dyj i siońnia tam žyvie. Piać hadoŭ tamu jana pastupiła ŭ rymski ŭniversytet «Sapienza» na specyjalnaść «Zamiežnyja movy». Tam upieršyniu i daviedałasia, što isnuje biełaruskaja mova. Ale chaj Lidzija pra heta raspaviadzie sama:

— Ja vybrała niamieckuju, ruskuju i słavienskuju movy, potym vyvučała taksama charvackuju i polskuju. Ciapier vučusia na specyjalnaści «Słavianskaje movaznaŭstva» i chaču pastupić u mahistraturu. Na lekcyjach ruskaj movy ja ŭpieršyniu pačuła pra biełaruskuju movu — naš prafesar skazaŭ nam, što katedry biełaruskaj movy ŭ nas niama. Tady ja vyrašyła, što kali‑niebudź vyvuču hetuju cikavuju movu, jakoj sami jaje nośbity nia chočuć karystacca. Spačatku času i mahčymaściaŭ nie było, ja navat nia viedała nikoha, chto b moh razmaŭlać pa‑biełarusku ŭ Rymie. A ŭletku 2006 hoda ja pajechała ŭ Pieciarburh i paznajomiłasia ź biełaruskim chłopcam, praŭda, ruskamoŭnym, ale jon mianie siamu‑tamu navučyŭ. My pasiabravali, potym ja paznajomiłasia ź inšymi biełarusami i tady ŭžo stała surjozna cikavicca biełaruskaj movaj i kulturaj. U lutym 2007 hoda ŭ Varšavie mnie studentka biełaruskaj filalohii padaryła film na biełaruskaj movie. Ja hladzieła jaho razoŭ 100 (ažno vyvučyła na pamiać) i tak pakrysie spaścihała biełaruskuju movu.

— Lidzija, a kolki moŭ ty viedaješ? Jak vučyła našu movu?

— Ja viedaju bolš‑mienš 10 moŭ — jakuju lepš, jakuju horš. Biełaruskaja mnie dałasia nie asabliva ciažka, bo ja ŭžo viedała ruskuju i polskuju movy. Ale ž pavinna skazać, što ŭ biełaruskaj movie jość svoj asabisty «persanalitet»: nielha prosta havaryć, što heta sumieś ruskaj i polskaj, jak mnie davodziłasia čuć. Jana inšaja, jana maje svaje charakternyja rysy. Spačatku vašu movu vučyła praź filmy, pieśni i mejły siabroŭ, jakich paprasiła pisać mnie pa‑biełarusku navat tady, kali movy jašče dobra nia viedała. U italjanskim prodažy nijakich biełaruskich knižak niama, ale va ŭniversyteckaj biblijatecy znajšła padručnik i knihi: Kupały, Kołasa.. Ale mała. Vielmi dapamahaje Internet. Tam padručniki, słoŭniki, knihi on‑łajn. Ale najpierš praź Internet mahčyma razmaŭlać ź biełaruskamoŭnymi ludźmi.

— A ty adna vyvučaješ u svaim universytecie biełaruskuju movu, ci jašče chto?

— Na žal, ja źjaŭlajusia zaraz adnoj studentkaj biełaruskaj movy, dyj navat nie biełaruskaj movy, a słavianskaha movaznaŭstva. Katedry biełaruskaj movy ŭ nas pakul niama. A voś katedra słavistyki davoli vialikaja.

— Ci była ty kali‑niebudź u Biełarusi? Jakija ŭražańni zastalisia?

— Tak, pieršy raz ja była ŭ 2006 hodzie ŭ Miensku, ale tolki adzin dzień. Potym viarnułasia ŭ lutym 2008 hoda i žyła tut 17 dzion, kab sabrać materyjał dla mahistarskaj pracy. Była ŭ Miensku, Bieraści i Mikaševičach, žyła ŭ svaich biełaruskich siabroŭ. Tak što, možna skazać, bačyła krainu «znutry». Mnie ŭ Biełarusi vielmi spadabałasia. Pierš za ŭsio toje, što ja mahła prosta padyści da luboha čałavieka i zahavaryć pa‑biełarusku. Kožnaja razmova pa‑biełarusku była pryhodaj. Dla mianie i dla maich surazmoŭcaŭ.

— Lidzija, a što tvaje suajčyńniki viedajuć pra Biełaruś?

— Vielmi mała: šmat chto dumaje, što heta častka Rasiei, albo što «dzieści na Ŭschodzie»… Adnak pra biełaruskich pryhažuń i ŭ nas časam čujecca, vašyja žynčyny ličacca vielmi pryhožymi, darečy, jak ruskija i ŭkrainskija. Cikava, što ŭ italjanskaj movie «pryhožaja» — heta «bella». Tamu Biełaja Ruś hučyć amal što jak «Pryhožaja Ruś».

— A jak staviacca tvaje baćki i siabry da taho, što ty vyvučaješ słavianskija movy?

— Nu… Kažuć, što mahła b vybrać bolš «narmalnyja» movy. Ale ŭ cełym dobra, bo bačać, što ja zadavolenaja, i im hetaha dastatkova.

— A jak ty miarkuješ, čamu ž biełarusy nie razmaŭlajuć na biełaruskaj movie? Zastaniecca naša mova ci źniknie zusim?

— Nu, ci źniknie biełaruskaja mova zusim, hetaha ja nia viedaju. Spadziajusia, što nie. Ale jana ŭ niebiaśpiecy. Da hetych časoŭ byli vioski, dzie i zachoŭvałasia mova, ale ciapier, kali maładyja ludzi ŭsio imihrujuć u horad… Nia viedaju, sytuacyja ciažkaja. Ale nie bieznadziejnaja.

Čamu nie razmaŭlajuć? Ciapier mnie zdajecca, što ŭ samich biełarusaŭ niama voli da raskryćcia svaich karanioŭ. Jany žyvuć tak, pa‑tutejšamu. A hetaje «pa‑tutejšamu» z kožnym dniom usio bolš i bolš padobna na «pa‑rusku»…

Nu i naprykancy Lidzija raskazała niekalki historyj, što adbylisia ź joj, kali jana haściavała ŭ našaj krainie. Nu voś, naprykład. Čakała Lidzija ŭ Bieraści aŭtobusa. I pakul čakała, razhavaryłasia ź miascovaj babulkaj. Babuli, vidać, sumna było stajać na prypynku, jana i ŭzradavałasia vypadkovaj surazmoŭcy, dy nia prostaj, a ź Italii. I pačała davodzić, što «pravilno, nado po‑biełorusski razhovarivať». Dy tolki tut u hutarku ŭmiašałasia druhaja babula: «A kohda nado po‑biełorusski, to čieho žie ty po‑russki hovoriš?» Tak słova za słova — i babulki pačali łajacca. Dy tolki ŭmiašałasia Lidzija: paprasiła babulečak na pustym miescy nie svarycca, bo ŭsie movy na śviecie pryhožyja. Z hetaj dumkaj usie i pahadzilisia, a svarki nie adbyłosia. Potym, praz try dni, Lidzija na tym ža samym prypynku znoŭ sustreła tuju ž samuju babulku. Znoŭ pačali hutaryć pra žyćcio‑byćcio. A tut na tabie — padychodzić jašče niejkaja babula (vo narod u nas jaki cikaŭny!) dy davaj sumniavacca ŭ italjanskim pachodžańni našaj hieraini: maŭlaŭ, padmanvaje, nie ź Italii jana… Adnak pieršaja babula na sumnieńni nie paddałasia i ŭstała na abaronu Lidzii. A zaraz voś Lidzija pieražyvaje, što nie dadumałasia tady pakazać svoj italjanski pašpart, i spadziajecca, što babulka‑taki nia ličyć jaje ašukankaj…

…A ŭletku Lidzija Federyka Macyteli znoŭ źbirajecca pryjechać u Biełaruś. Praŭda, nienadoŭha. Kab pabačycca sa svaimi siabrami i pahavaryć pa‑biełarusku. Z nami, ź biełarusami. My ž jašče nie zabylisia movy svajoj. Praŭda?..

Pavodle «Źviazdy»

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0