Siaržuk Ivanoŭski. Kasmetyčny ramont u kišeniach pensijaneraŭ

Kasmetyčny 
ramont u kišeniach pensijaneraŭ

Uzrost vychadu na pensiju budzie pavialičvacca na 6 miesiacaŭ štohod. Pracujučyja pensijanery buduć vymušanyja vybirać miž zarpłataj i pensijaj. Nazapašvalnyja pensijnyja fondy pakul nie zamieniać ciapierašniaj “salidarna-raźmierkavalnaj” systemy. Stvareńnie bolš efektyŭnaj pensijnaj systemy zaležyć ad palapšeńnia adnosinaŭ Biełarusi z Zachadam.

Jašče ŭ siaredzinie 1980-ch kožnaja babula mieła za spravu honaru adkłaści z pensii “dziasiatku” synu na “Maskvič” i rubiel unuku na cukierki. Ciapier užo nia toje. Siaredniaja pensija ŭ 69 tysiač rubloŭ kampensuje tolki 4/5 minimalnych spažyvieckich vydatkaŭ. Tamu kali niama bolš-mienš zamožnych svajakoŭ, niama j vybaru. Zastajecca abo pierachodzić na chleb dy małako, abo iści źbirać pustyja plaški, abo da skonu nia bačyć praśvietliny ad pracy na harodzie. Samaje sumnaje, što pry zachavańni ciapierašniaj pensijnaj systemy niejkich lepšych varyjantaŭ dla pensijaneraŭ nie pradbačycca, navat kali Biełaruś vykaraskajecca z ekanamičnaha kryzysu.

Pensijnaja systema Biełarusi pabudavanaja na prostym pryncypie “salidarnaści pakaleńniaŭ”. Sens jaho taki. Syn, što pracuje ciapier, pavinien adličvać častku zarobku ŭ Pensijny fond na vypłatu pensii baćku. Pryjdzie novaje pakaleńnie, i ŭžo syn stanie ŭtrymancam svajho naščadka. Tak sapraŭdy mahło b praciahvacca da biaskoncaści, kali b nie demahrafičnyja źmieny. Siemji stali zavodzić mieniej dziaciej, nasielnictva imkliva “stareje”. “Cisk” na pracoŭnuju častku nasielnictva ŭzrastaje.

Statystyka padaje, što za apošniaje dziesiacihodździe kolkaść zaniatych u ekanomicy Biełarusi źmienšyłasia na 15%, u toj čas jak pensijaneraŭ naadvarot paboleła na 12%. Tamu kali ŭ 1990 h. na adnaho pensijanera ŭ krainie prypadała 2,2 pracoŭnaha, to ciapier — 1,6. Pry takoj naradžalnaści, jak ciapier, nadziei na palapšeńnie sytuacyi niama. Niedzie ŭ 2015 h. adzin pracoŭny pavinien budzie zabiaśpiečvać adnaho pensijanera. A dalej Biełaruś piarojdzie miažu, za jakoj vyrašyć prablemu hodnych pensij niemahčyma stanie navat zvyšradykalnymi zachadami — z ulikam dziaciej kala 70% nasielnictva krainy buduć utrymancami. Viadoma, chacia b na niejki čas pensijny abvał mahło b strymać padvyšeńnie adličeńniaŭ u Pensijny fond z zarobkaŭ pracujučych hramadzianaŭ. Skažam, zamiest ciapierašnich 35% ad zarobku pieravodzić tudy ŭsie 50. Ale nia treba być prafesijnym ekanamistam, kab razumieć, što taki ciažar nia zdolnaja vytrymać nivodnaja ekanomika ŭ śviecie. Da taho ž, užo ciapier vidavočna, što navat pry novaj staŭcy hrošaj u kišeniach biełaruskich pensijaneraŭ usio adno bolš nia stanie.

Pahrozu zaŭvažyli nia siońnia, razmovy pra refarmavańnie pensijnaj systemy ŭ Biełarusi čuvać daŭno. Čatyry hady tamu ŭrad Linha abviaściŭ, što pensii musiać kali-niebudź padzialicca na sacyjalnyja (hety minimum harantujecca kožnamu j apłačvajecca ź biudžetu), strachavyja (nazapašanyja ŭ Pensijnym fondzie) dy dadatkovyja niedziaržaŭnyja. Amal usie pahadžajucca, što chibaŭ u systemie “salidarnych piensijaŭ” až zašmat. Pa-pieršaje, jany całkam zaležać ad “biahučaha stanu spravaŭ” u ekanomicy. Možna ŭsio žyćcio akuratna spłačvać hrošy ŭ Pensijny fond, a ŭ vyniku atrymać mizer, pakolki ŭ hety momant u krainie małyja zarobki dy kryzys vypłataŭ. Pa-druhoje, ciapier adličeńni farmalna robiacca “ad usich i dla ŭsich”, ale pry hetym dziaržava vyznačyła, što były rabotnik aparatu CK KPB čamuści maje pieravahu nad byłym prafesaram, a šachcior — nad kałhaśnikam. Mała taho, z supolnaha fondu finansujucca nia tolki šmatlikija lhoty, ale taksama sacyjalnyja prahramy, jakija dačynieńnia da pensij uvohule nia majuć — ź jaho kampensujucca pucioŭki ŭ sanatoryi, dapamohi na dziaciej ci vypłaty invalidam.

Narešcie, hałoŭnaje. “Salidarna-raźmierkavalnaja” systema nie pasuje da biełaruskich umovaŭ užo tamu, što jaje nierealna prystasavać da novych demahrafičnych realij. Stvarać niejkija rezervy pensijnych hrošaj možna tolki tady, kali pracujučyja ciapier pierakładvajuć ich na asabistyja rachunki. Kažučy inakš, kali jany pačynajuć nazapašvać sabie pensiju sami.

Sioleta biełarus ź “siaredniestatystyčnym” zarobkam spłačvaje na pensii kala 300 dalaraŭ u hod. Ujavim sabie sytuacyju, što dźvie traciny ad hetaj sumy jon pa-raniejšamu addaje ŭ supolny Pensijny fond na “salidarnyja pensii”, a tracinu pakidaje “dla siabie”. U vyniku atrymajecca, što kali pieraličvać štohod na asabisty rachunak tyja ž 100 dalaraŭ i kłaści ich u bank pad 10% (siaredni pracent dla valutnych układańniaŭ), to praz 40 hadoŭ na rachunku budzie ŭžo 48600 dalaraŭ. Hetych hrošaj biezumoŭna chopić hadoŭ na dvaccać zamožnaha žyćcia na pensii. Možna źniać nazapašanyja hrošy i trymać doma, “vypłačvajučy” sabie 200 dalaraŭ u miesiac. A možna pakinuć na rachunku i žyć, karystajučysia z pracentaŭ. Tady na hod atrymajecca 5346 dalaraŭ, a na miesiac — 445,5. Jak kažuć, užo štości.

Sutnaść systemy nazapašvalnych pensijnych fondaŭ vielmi prostaja: čałaviek sam źbiraje hrošy SABIE na budučuju pensiju. Tolki nie kładzie ich u bank asabista, a robić heta praz specyjalny Pensijny fond, jaki lepiej apiakujecca hrašyma, lepiej viedaje, kudy ich vyhadniej układać i dziejničaje pad kantrolem i strachoŭkaju dziaržavy, kab nie było tak, što bank łopnuŭ i čałaviek zastaŭsia biaz hrošaj na pražyćcio ŭ staraści.

Vyhada dla pensijaneraŭ byccam by vidavočnaja. Ale dla budučych, a nie ciapierašnich. Dla ciapierašnich taki pierachod aznačaŭ by aŭtamatyčnaje źmianšeńnie pensijaŭ na tracinu. Kab takoha nie adbyłosia, dziaržavie patrebnyja dadatkovyja hrošy. Znajści ich možna dvuma sposabami. Skaračeńniem dziaržaŭnych vydatkaŭ — a jany i tak nie vialikija. Abo pošukam zamiežnych kredytaŭ, a ich Biełaruś nie atrymlivaje z-za drennych adnosinaŭ z Zachadam. Tamu pierajści na nazapašvalnuju systemu ŭ Biełarusi pakul nie navažvajucca.

Akramia kampensacyi strataŭ 33% adličeńniaŭ ciapierašnim pensijaneram, jość i inšaja składanaść: jak abaranić aščadžanyja na rachunkach srodki ad usialakich “čornych aŭtorkaŭ” dy “žnivieńskich defołtaŭ”? Na siońnia adnosna abaronienymi mohuć ličycca tolki investycyi srodkaŭ u kampanii ci banki Zachodniaj Eŭropy i ZŠA (choć tam pracentnaja staŭka pa ŭkładańniach nižejšaja za ŭnutrybiełaruskuju). Ale dziela hetaha znoŭ ža patrebnyja inšyja aficyjnyja stasunki z Zachadam. Dyj dla pošuku hrošaj na ažyćciaŭleńnie reformy krainie, vidać, nie abyścisia biez zachodnich kredytaŭ. Pakul adnosiny z Zachadam nie naładziacca, pensijnaja reforma moža być chiba što “kasmetyčnym ramontam” biez adčuvalnaha vyniku.

Abjadnańnie Ministerstvaŭ pracy j sacyjalnaj abarony, jakoje adbyłosia ŭ vieraśni, nijak nie nazavieš vypadkovym. Navastvorany “hibryd” uznačaliła viadomaja dosyć liberalnymi pohladami sp.Morava. Možna mierkavać, što ŭ krainie rychtujucca “niepapularnyja miery”, jakija musiać pasłabić “cisk” pensijaneraŭ na ekanamična aktyŭnaje nasielnictva.

Mieraŭ takich čakajecca niekalki. Pakolki spadziavanka zaachvocić adterminoŭku vychadu na pensiju (mierkavałasia za kožnyja dva miesiacy “paślapensijnaj” pracy padvyšać pamier pensii na 1%) akazałasia prosta ekanamična niavyhadnaju, peŭna, što pensijny viek padvysiać prymusova, chacia i pastupova — pa 6 miesiacaŭ štohod na praciahu 5 hadoŭ. Źmieny zakranuć i paradak ilhotnaha vychadu na pensiju. “Daterminovyja pensii” nia źniknuć, adnak ź ciaham času ich pačnuć płacić sa specyjalna stvoranych halinovych pensijnych fondaŭ, jakija buduć finansavacca pradpryjemstvami, što vykarystoŭvajuć pracu ŭ škodnych umovach. A pracujučyja pensijanery buduć vybirać pamiž ułasna pensijaj i zarpłataj. Vyniatak zrobiać tolki dla viaskoŭcaŭ, bo inakš tyja chutka raźbiahucca sa svaich kałhasaŭ, škołak i felčarska-akušerskich punktaŭ.

I ŭsio ž bieź pierachodu da nazapašvańnia hrošaj na asabistych rachunkach ahonija biełaruskaj pensijnaj systemy tolki raściahniecca. Rašycca na radykalnuju pensijnuju reformu ŭrad pakul nia moža, bo kali prymie rašeńnie ab pačatku takoj reformy, dyk moža adbycca sapraŭdny sacyjalny vybuch. Ale ŭ vypadku palapšeńnia adnosinaŭ z Zachadam taki pierachod moža adbycca.

Siaržuk Ivanoŭski