Słavaččyna hałasuje za Sajuz
Vybary ŭ Słavaččynie skončylisia pieramohaj pravacentrysckaje kaalicyi. Jaje skład źmianiŭsia, ale na čale novaha ŭradu znoŭ ustanie Mikułaš Dzurynda. Ctratehičny kurs Słavaččyny na ŭvachodžańnie
ŭ NATO i Eŭraźviaz zastajecca niaźmienny.
Uładzimier Mečyjar — z-za jakoha Słavakija nia trapiła ŭ NATO razam z Polščaj, Čechijaj i Vuhorščynaj try hady tamu — užo čaćvierty raz zapar zdabyŭ najbolšuju kolkaść hałasoŭ, ale heta była pustaja pieramoha. Razam z papulisckim “Šlacham” Roberta Fica i ćvierdałobymi kamunistami Mečyjaraŭ ruch praviadzie najbližejšy čas na łavie apazycyi. Hrupoŭka kolišniaha premjera, jaki pieražyŭ try ŭrady, u paraŭnańni z papiarednimi vybarami straciła bolš za 7% hałasoŭ.
Novy ŭrad, chutčej za ŭsio, budzie ŭtvorany kaalicyjaj čatyroch partyj na čale z kanservatyŭnaj SCHDP, jakoj kiruje premjer Mikułaš Dzurynda. Jana zaniała druhoje miesca na vybarach, zdabyŭšy kala 16% hałasoŭ. Razam z chadekami i vuhorskaj mienšaściu, ź jakimi SCHDP užo kaaperavałasia ciaham apošnich čatyroch hadoŭ, kanservatary buduć mieć u Nacyjanalnaj Radzie 63 mandaty z 150. Supracoŭnictva z novapaŭstałaj liberalnaj hrupoŭkaj Paŭła Ruski (zdabyła 15 mandataŭ), stvaralnikam papularnaha telekanału “Markiza”, zabiaśpiečyć im pieravahu ŭ šeść hałasoŭ.
— Ja pryjemna ŭražany. Heta najlepšyja vyniki vybaraŭ u Słavakii, pačynajučy z 1990 h., — kaža Marcin M.Šymačka, hałoŭny redaktar hazety “Sme”.
— Najbolšuju parazu paciarpieła sacyjał-demakratyčnaje kryło, jakoje nia trapiła ŭ parlament, — kaža Sonia Šamalany, dyrektarka katedry palitalohii Ŭniversytetu Kamienskaha ŭ Bratysłavie.
Prajhraŭ i Robert Fic, kiraŭnik papulisckaha “Šlachu”. Jašče niadaŭna jon byŭ peŭnym kandydatam na pasadu premjer-ministra, a apytańni davali jahonaj partyi šancy navat na pieramohu ŭ vybarach. Vyjaviłasia, što adnoj raskrutki niedastatkova, treba jašče mieć niejkuju prahramu.
Zatoje ciešacca palityki vuhorskaj mienšaści. U kalidory ichnaj siadziby ŭ noč paśla vybaraŭ śpiavała cyhanskaja kapeła. Kiraŭnik madziarskaje kaalicyi Beła Buhar nie chavaŭ zadavalnieńnia:
— Heta naša samaje lepšaje dasiahnieńnie. Najvažniej dla mianie toje, što za nas hałasavali i słavaki, hałoŭnym čynam intelihiencyja z Bratysłavy i Košyce.
“Siabroŭstva Słavaččyny ŭ NATO i EZ źjaŭlajecca tolki pytańniem času, — zajaviŭ ministar zamiežnych spraŭ krainy j Dzuryndaŭ namieśnik u SCHDP Eduard Kukan. — Da nas nie było pretenzijaŭ, što my nie adpaviadajem, naprykład, techničnym ci finansavym kryteram. Praciahły čas, adnak, była zaniepakojenaść tym, što adbudziecca, kali pryjdzie novy ŭrad. Siońnia ŭžo ničoha nie pieraškadžaje tamu, kab my atrymali zaprašeńnie da siabroŭstva ŭ NATO padčas listapadaŭskaha samitu ŭ Prazie. Partnery na Zachadzie časam sumniajucca ŭ nas. Našy hramadzianie dali syhnał — i ŭžo nia pieršy raz, — što zacikaŭlenyja va ŭradzie, jaki viadzie ich krainu ŭ EZ i NATO. Mnie vielmi chaciełasia b, kab našy zachodnija kalehi pazbylisia strachu nakont Słavaččyny i bolš nas nie vypraboŭvali. Užo šmat razoŭ my davodzili, što źjaŭlajemsia stałaj eŭrapiejskaj krainaj”.
Kamunistyčnaja partyja Słavakii (KPS) upieršyniu paśla demakratyčnych źmienaŭ 1990 h. praviała svaich vyłučencaŭ u Nacyjanalnuju Radu. Za ich prahałasavali bolš jak 180 tys. słavakaŭ, što dało im 11 miescaŭ u parlamencie.
U kamunistyčnyja časy (1948—89) KPS ujaŭlała saboj słavackuju sekcyju Kamunistyčnaj partyi Čechasłavaččyny. Ź jaje šerahaŭ vyjšli takija dziejačy, jak čech Alaksandar Dubčak, zavadatar “Praskaj viasny” 1968 h., što sprabavaŭ pabudavać u Prazie i Bratysłavie “sacyjalizm z čałaviečym tvaram”, abo jahony nastupnik słavak Hustaŭ Husak, na jakim lažyć adkaznaść za likvidacyju tych reformaŭ.
Kali ŭ 1990 h. uładu ŭ krainie atrymała demakratyčnaja apazycyja, bolšaść partyjcaŭ z sacyjał-demakratyčnym ładam myśleńnia zhurtavalisia ŭ Partyju sacyjał-demakratyčnaha kryła (zaraz jana nia budzie pradstaŭlena ŭ parlamencie, choć na vybarach čatyrochhadovaj daŭniny jana atrymała tracinu miescaŭ i prava ŭdziełu ŭ farmavańni ciapierašniaha ŭradu Mikułaša Dzuryndy). Praciŭniki hetaj transfarmacyi zastalisia ŭ KPS. Na čale partyi staić 54-hadovy Jozaf Šeŭc, ziać Vasila Bilaka — adnaho z aŭtaraŭ lista da Leanida Brežnieva z prośbaj dapamahčy “ŭ baraćbie z kontrrevalucyjaj” 1968 h. Słavackija kamunisty, jak i ich českija kalehi, nastrojenyja suprać siabroŭstva Słavaččyny ŭ NATO. Ustupleńnie ŭ Eŭraźviaz jany tearetyčna dapuskajuć, ale pry ŭmovie, što ŭ im adbuducca istotnyja reformy. U vybarčaj prahramie KPS možna pračytać, što kraina ad 1989 h. znachodzicca ŭ kryzysie i pieražyvaje “poŭnaje spustašeńnie”. Jość tam i charaktarystyka KPS jak “adzinaj sapraŭdy levaj partyi” ŭ krainie.
Vielmi padobna na toje, što Słavaččyna staniecca adzinaj dziaržavaj Siaredniaj Eŭropy, dzie buduć kiravać pravyja. Pravacentrysckija partyi pačali svaje pieramovy ab kaalicyi ŭžo ŭ noč ź niadzieli na paniadziełak. Abmiarkoŭvajucca supolnaja prahrama i śpis ministraŭ. Spačatku lideraŭ siami partyjaŭ prymie pa čarzie prezydent Rudolf Šuster, zacikaŭleny ŭ jak maha chutčejšym farmavańni novaha ŭradu. Heta stałasia b dla Zachadu znakam, što prablemy z Słavaččynaj adyšli ŭ minułaje.
Mikoła Buhaj
Partyi budučaje pravacentrysckaje kaalicyi:
Chryścijanska-demakratyčnaja partyja (SCHDP) ciapierašniaha premjera Mikułaša Dzuryndy — 15,9%, 28 miescaŭ
Vuhorskaja kaalicyja — 11,2%, 20 miescaŭ
Chryścijanska-demakratyčny ruch (uvachodziŭ u papiaredniuju ŭradavuju kaalicyju z SCHDP) — 8,2%, 15 miescaŭ
Liberały (Ano) na čale z uładalnikam pryvatnaha telekanału “Markiza” Paŭłam Ruskam — 8%, 15 miescaŭ
Partyi budučaje apazycyi:
Ruch za demakratyčnuju Słavaččynu (RZDS), prarasiejskaja papulisckaja partyja eks-premjera Mečyjara
— 19,5% hałasoŭ, 36 miescaŭ
“Šlach” (Smer), ruch na čale z papulistam-nacyjanalistam Robertam Fica — 13,5%, 25 miescaŭ
Kamunisty — 6,3%, 11 miescaŭ
Kamientary