У двары Ірэны Францаўны Дошчачкі на Віленскай вуліцы ў Налібаках знаходзіцца незвычайная спаруда. Гэта каменная адтуліна ў зямлі глыбінёй амаль 2 м, з невялікай лесвіцай.
Доўгі час мясцовыя жыхары лічылі, што гэта фрагмент даваеннага склепу, які немцы не здолелі знішчыць, спальваючы Налібакі ў 1943 годзе.
— А ці ведаеце вы, што гэта такое? — пытаюся ў пані Ірэны.
— Гэта жыдоўская лазня, мусіць. Казалі, што там мылі дзяцей некалі. Тут жа ўся наша вуліца перад вайной была скрозь жыдоўскай. А вунь там стаяла сінагога і іхная школа — паказвае рукою пані Ірэна ў бок свайго агарода.
Спаруда ў двары Ірэны Францаўны нагадвае сучасны мініяцюрны басейн. Жанчына старанна здымае з яго ахоўнае драўлянае вечка і паказвае на ваду, якая стаіць у ім.
— Вада ніколі не высыхае. Я часам і сама дзіўлюся. Як дождж пройдзе дык яна і стаіць. Як назбіраецца многа той вады дык я бяру і паліваю ёй агарод. А потым ізноў.
Ірэна Францаўна не памыляецца: водны рэзервуар ў яе двары сапраўды належаў налібацкай габрэйскай грамадзе. Але да вайны гэтае месца было не проста лазняй, дзе мыліся мясцовыя габрэі. Каменная спаруда ў двары пані Ірэны — гэта габрэйская рытуальная купальня, якую самі іўдзеі называюць міквай.
«Міква — гэта створаны чалавекам басейн, які часткова напаўняецца прыроднай вадой (дажджом, снегам) і гэтая вада не можа быць праточнай — тлумачыць нам беларускі габрэй Давід Лісоўскі. — Вады павінна быць мінімум 750 літраў».
Налібацкая міква да вайны знаходзілася ў драўляным дамку. Але ў 1941 годзе немцы спалілі яго разам з сінагогай, якая знаходзілася ў некалькіх метрах ад міквы.
Як тлумачыць Давід Лісоўскі, наліваць у мікву ваду пры непасрэдным дзеянні чалавека забараняецца. Чалавек мусіць спачатку вымыцца ў звычайным душы, лазні, і толькі поўнасцю чыстым фізічна некалькі разоў акунуцца ў мікву з галавой. За акунаннем звычайна мусіць назіраць супрацоўнік міквы, каб упэўніцца, што чалавек правільна акунаецца і дапамагчы, калі будуць пытанні.
Ад рытуальнанага бруду ў мікве адмываюцца не толькі людзі, але і прадметы. Ёсць міквы для посуду, куды трэба акунуць новы посуд перад першым выкарыстаннем.
«Дарэчы, калі габрэі селяцца ў нейкім новым месцы, дзе раней іх не было, першае, што яны мусяць зрабіць, гэта міква — працягвае Давід Лісоўскі. — Яна патрэбна нават перад тым, як пабудаваць сінагогу ці знайсці равіна».
Паводле іўдаізму, ад міквы залежыць сямейнае жыццё. Жанчыны пасля месячных павінны акунацца ў мікву і толькі пасля гэтага яны могуць зноўку дакранацца да мужа.
Веруючыя габрэі лічаць, што без міквы не будзе ніякіх сямейных стасункаў, не будзе дзяцей і шчасця.
Да Другой сусветнай вайны ў Налібаках жылі сотні габрэяў. У іх былі свае крамы, бровары, пякарні, майстэрні, гатэль і школа. Але налібацкіх габрэяў Ірэна Францаўна не памятае, бо нарадзілася незадоўга да вайны, якая амаль усіх іх у мястэчку знішчыла. Засталася толькі каменная міква, як той камень, што сімвалізуе вечнасць, які габрэі кладуць на магілу памерлага, каб ушанаваць яго памяць.
Цяпер чытаюць
Што за Дзмітрый Скіндзераў, які абвясціў вайну Ціханоўскай? Супрацоўніцтва з ГУБАЗіКам, даўгі ў Беларусі, даўгі ў Літве24
Каментары