Удараў УСУ па аб'ектах у глыбіні Расіі і прыфрантавой зоне стала больш. Як Украіна вырвалася наперад у тэхналагічнай гонцы?

Усё больш выніковымі робяцца і ўдары УСУ па расійскіх тылах — нафтасховішчы і НПЗ гараць па ўсёй еўрапейскай частцы Расіі, ударныя дроны атакуюць вайсковыя заводы, склады, аэрадромы, парты і іншыя стратэгічныя аб'екты.

Якім чынам Украіне ўдалося вырвацца наперад у тэхналагічнай гонцы, як гэта адбіваецца на ходзе баявых дзеянняў і што Расія можа гэтаму супрацьпаставіць?

Сучасныя ударныя беспілотныя сістэмы можна падзяліць на тры класы — далёкага, сярэдняга і блізкага дзеяння. Класіфікацыя па далёкасці досыць умоўная і не адзіная. У гэтым артыкуле не разглядаюцца баявыя дзеянні на моры, дзе прымяняецца іншы тып беспілотнікаў — безэкіпажныя катары.

Такім чынам, тактычныя беспілотнікі, або малой далёкасці, — гэта тыя, што дзейнічаюць на полі бою або ў бліжняй тылавой зоне, звычайна да 10—15 км у глыбіню, часам крыху больш. Гэта самы разнастайны клас беспілотнікаў, у яго ўваходзяць лятальныя дроны розных тыпаў — і коптары, і самалётнага тыпу, а таксама наземныя рабатызаваныя комплексы.

Беспілотнікі сярэдняй далёкасці, так званыя middle strike, атакуюць цэлі на большую глыбіню, у сярэднім да 120 км, але могуць і да 200, а то і да 300 км. Як і дроны далёкага дзеяння, гэта БПЛА самалётнага тыпу.

Да дальнабойных дронаў, deep strike, належаць усе беспілотныя лятальныя апараты, здольныя наносіць удары на адлегласці больш за 200—300 км. З іх і пачнём.

Далёкія беспілотнікі

Што тычыцца дальнабойных сродкаў паражэння, Украіна ад самага пачатку вайны моцна адставала. Ёй не было чым адказваць на расійскія ўдары па тылавых раёнах — не было ні ракет, ні бамбавікоў.

Да таго ж Расія атрымала ад Ірана ўжо гатовую распрацоўку танных дронаў тыпу «шахед», удасканаліла іх, маштабавала вытворчасць і можа запускаць іх па Украіне часам па некалькі сотняў на дзень.

Украіна займалася ўласнымі распрацоўкамі далёкіх дронаў практычна з нуля. Першыя ўзоры энтузіясты збіралі ў напаўсаматужных умовах, працягваліся эксперыменты з камерцыйнымі беспілотнікамі, спрабавалі старыя савецкія распрацоўкі тыпу рэактыўных «Стрыжоў».

Спачатку спробы прымянення ўкраінскіх далёкіх дронаў здаваліся бессістэмнымі. З розных рэгіёнаў Расіі паступалі паведамленні пра з'яўленне ў небе неапазнаных лятальных апаратаў — частку з іх збівалі, частка падала сама, асобныя выбухалі на зямлі, не наносячы сур'ёзнай шкоды.

З часам трывожных званкоў станавілася ўсё больш і больш, а геаграфія атак пашыралася. Пачаліся налёты ўкраінскіх дронаў на Падмаскоўе і іншыя рэгіёны аж да Урала, два дроны ўдарылі па купале Сенацкага палаца ў Крамлі, пайшлі паведамленні пра выбухі на вайсковых складах, аэрадромах, нафтабазах.

А да пачатку гэтага года ўдары беспілотнікаў УСУ па аб'ектах у глыбіні Расіі пачалі адбывацца рэгулярна і з цяжкімі наступствамі. Палаючыя нафтавыя тэрміналы на Балтыцы і на Чорным моры, іншыя нафтабазы ў Краснадарскім краі, Ленінградскай, Ніжагародскай, Яраслаўскай, Самарскай абласцях, Башкартастане, Валгаградзе, Пермі — вось няпоўны пералік атакаваных аб'ектаў на расійскай тэрыторыі. І гэта толькі за адзін месяц.

З чым звязаны такі рэзкі рост выніковасці ўкраінскіх удараў? Прычын некалькі.

Па-першае, ва Украіне адбыўся скачкападобны рост вытворчасці дронаў. Да пачатку вясны краіна ўпершыню з пачатку вайны апярэдзіла Расію па колькасці запускаў далёкіх беспілотнікаў. Шмат у чым гэтаму спрыяла фінансавая дапамога еўрапейскіх саюзнікаў.

Збіць усе беспілотнікі практычна немагчыма. УСУ пры ўсім іх вопыце і антыдронавых напрацоўках збіваюць у сярэднім 85—95% расійскіх «Гераняў» і іншых ударных дронаў.

Як правіла, чым больш запушчана — тым больш прарываецца да цэлі (выключэнні бываюць, але рэдка). Мацней перагружаецца СПА, хутчэй заканчваецца боекамплект. Акрамя таго, у выпадку з буйнымі стацыянарнымі аб'ектамі, такімі як заводы і нафтасховішчы, серыя кропкавых удараў па адной цэлі прыводзіць да больш сур'ёзных разбурэнняў, чым адзінкавыя атакі па розных.

Так, па інфармацыі агенцтва Reuters, у выніку ўдару ў ноч на аўторак, 5 мая, па Кірышынеўскім НПЗ, другім па велічыні ў Расіі, пашкоджаны тры з чатырох установак перапрацоўкі, а таксама другаснае абсталяванне. Завод прыпыніў працу.

Па-другое, наменклатура ўкраінскіх дронаў-камікадзэ значна больш разнастайная за расійскую. На ўзбраенні УСУ ёсць як мінімум паўтара дзясятка далёкіх беспілотнікаў, якія заўважна адрозніваюцца па лётных характарыстыках, сістэмах кіравання і навядзення, кошце.

Адныя, такія як «Чаклун», выкарыстоўваюць тэхналогіі «стэлс». Іншыя, напрыклад, AQ-400 «Каса», вырабленыя літаральна з фанеры. Дрон «Люты» — самы выніковы, але і адзін з самых дарагіх. Дрон FP-1 — самы масавы.

UJ-26 «Бабёр» — самы манеўраны: на адным з відэазапісаў УСУ відаць, як ён ухіляецца ад ракеты, выпушчанай расійскім «Панцырам», і паражае пускавую ўстаноўку. E-300 «Гарыныч», створаны на базе французскага лёгкага самалёта SkyRanger — самы далёкі, можа пераадолець да 3 тысяч кіламетраў.

Разнастайнасць украінскіх ударных дронаў дазваляе УСУ вар'іраваць тактычныя прыёмы іх прымянення. Танныя апараты могуць прымяняцца для адцягваючых атак і выяўлення месцаў размяшчэння пускавых установак, больш прасунутыя — для прарыву абароны і нанясення высокадакладных удараў.

Вялікая колькасць малапрыкметных дронаў, якія цяжка ідэнтыфікаваць і якія рухаюцца на розных хуткасцях і на розных вышынях, моцна ўскладняе працу сістэм СПА.

Павялічыць

Да таго ж Расія спазнілася з укараненнем комплексных сродкаў супрацьдзеяння ударным беспілотнікам — акустычных сістэм выяўлення, мабільных агнявых груп, танных дронаў-перахопнікаў і г.д., і цяпер, па некаторых паведамленнях, сутыкнулася з дэфіцытам звычайных сродкаў СПА — малых зенітных ракет.

Па-трэцяе, адбіваецца геаграфічная канцэнтрацыя вытворчасці ў Расіі. Калі Украіна з першых дзён вайны старалася максімальна схаваць і разсяродзіць свае важныя вайсковыя і прамысловыя аб'екты, то ў Расіі гэты працэс яшчэ нават не пачынаўся.

Яшчэ адна складанасць у адбіцці дронавых атак звязаная з геаграфічным становішчам прыморскіх гарадоў — Туапсэ, Новарасійска, Усць-Лугі і іншых. Яны слаба абароненыя з боку мора; беспілотнікі, што заходзяць на цэль, цяжка, а часам немагчыма выявіць загадзя, таму першы рубеж абароны неба становіцца і апошнім.

Але ёсць яшчэ адна прычына, па якой дроны deep strike пачалі так часта прарываць расійскую СПА. Украіна заўважна прасунулася ў распрацоўцы, вытворчасці і баявым прымяненні іншых беспілотнікаў — middle strike.

БПЛА сярэдняй далёкасці

У адрозненне ад стратэгічных дронаў, наступствы ўдараў якіх шырока асвятляюць у СМІ і сацсетках, эфект ад працы беспілотнікаў сярэдняй далёкасці менш заўважны, але вынікі не менш важныя.

Гэтыя дроны паражаюць цэлі ў аператыўным тыле праціўніка, сістэмна знішчаючы яго інфраструктуру — лагістыку, камандныя цэнтры, пункты кіравання БПЛА, склады з палівам і боепрыпасамі, вайсковую тэхніку.

Гэта не толькі пазбаўляе яго магчымасці назапашваць сілы для правядзення вялікіх наступальных аперацый, але і ўскладняе забеспячэнне войскаў непасрэдна на лініі фронту.

Беспілотнікі middle strike таннейшыя і дакладнейшыя за далёкія дроны. Яны могуць выкарыстоўваць сістэмы спадарожнікавай сувязі Starlink, а кіравацца аператарам у рэжыме FPV. Прымяняць іх масава пачалі параўнальна нядаўна.

Павялічыць

У пачатку вайны ва УСУ са сродкамі агнявога паражэння прыфрантавой зоны ўсё было дрэнна.

Ствольная артылерыя для гэтага не падыходзіць — не хапае далёкасці, максімум 40 км, і ніхто пры здаровым розуме не будзе размяшчаць дальнабойныя гаўбіцы на перадавой. Старыя савецкія сістэмы залпавага агню і ракеты «Точка-У» не вылучаюцца дакладнасцю, ды і запасы іх невялікія. Авіяцыі было мала, а сіл СПА ў Расіі — поўна.

Часткова вырашыць праблему дапамаглі амерыканскія аператыўна-тактычныя комплексы HIMARS. Але іх пастаўкі былі абмежаваныя, ракеты дарагія, ды і расійская армія неўзабаве да іх адаптавалася, перанёсшы свае важныя аб'екты глыбей у тыл.

У расійскай арміі, няхай і ў меншай ступені, але былі падобныя праблемы. Яна пачала іх вырашаць шляхам масавага выкарыстання кіраваных авіяцыйных бомбаў (КАБ) — гэта дазваляла самалётам атакаваць цэлі ў тыле, не ўваходзячы ў зону дзеяння ўкраінскай СПА.

У гэтага метаду таксама ёсць недахопы — пры ўсёй магутнасці авіябомбаў яны часта адхіляюцца ад цэлі, а радары паспяваюць выявіць набліжэнне бамбавіка і падаць сігнал трывогі.

Украіна пайшла іншым шляхам — пачала распрацоўваць танныя высокадакладныя беспілотнікі, здольныя наносіць удары на аператыўную глыбіню. Зараз краіна вырабляе лінейку ўдарных дронаў сярэдняй далёкасці. Самы вядомы з іх — FP-2 кампаніі FirePoint. Ён зроблены на базе далёкага FP-1, мае меншую далёкасць, але больш магутную баявую частку.

Сярод найноўшых украінскіх распрацовак БПЛА сярэдняй далёкасці — ударны дрон B-2, які па форме і дзякуючы выкарыстанню стэлс-тэхналогій нагадвае амерыканскі стратэгічны бамбавік В-2 Spirit. Ён прызначаны для атак на комплексы СПА, выявіць і збіць яго значна складаней, чым звычайны баявы самалёт.

«Пацвярджаю якасны рывок украінскіх БПЛА, — піша расійскі ваенны блогер Аляксандр Харчанка. — Цяпер транспарт гарыць на адлегласці 40+ км ад ЛБС. Значна вырасла колькасць баражуючых боепрыпасаў, якія палююць на тэхніку ў радыусе 100 км ад ЛБС. Камбінуюцца танныя масавыя ўдарнікі з дарагімі замежнымі аналагамі. Усё, што можа ляцець і паражаць рухомую тэхніку — Украіна імгненна маштабуе і прымяняе на фронце».

Павялічыць

Фактычная дыстанцыя атакі ўкраінскіх дронаў middle strike яшчэ вышэйшая — яны наносілі ўдары па ваколіцах Марыупаля за 120 км ад лініі фронту, па ўсходзе Луганскай вобласці — за 170 км, па Крыме — больш за 200 км.

Іх першачарговыя цэлі — расійскія радыёлакацыйныя станцыі і пускавыя ўстаноўкі зенітна-ракетных комплексаў. У выпадку іх знішчэння ўтвараюцца паветраныя калідоры, праз якія ўжо далёкія дроны могуць пранікаць углыб расійскай тэрыторыі.

А там насычанасць сістэмамі СПА значна ніжэйшая, чым у прыфрантавой зоне, — вядома, за выключэннем Масквы і асабліва важных аб'ектаў пад аховай.

Тактычныя дроны

Што тычыцца беспілотнікаў блізкага дзеяння, то Украіна да гэтага часу не мела такой заўважнай перавагі, хоць і першай пачала ўкараняць гэты тып узбраенняў. Расія стараецца не адставаць — фармуе ўласныя сілы беспілотных сістэм, стварае спецыялізаваныя падраздзяленні дронаводаў і нарошчвае вытворчасць FPV-дронаў.

Доўгі час вайна на лініі баявога сутыкнення і побач з ёй ішла прыкладна на роўных: абодва бакі палявалі на тэхніку і асабовы склад праціўніка, пазбаўляючы яго магчымасці актыўна дзейнічаць.

Значныя чалавечыя страты расійскай арміі былі звязаныя не столькі з колькаснай перавагай УСУ ў тактычных дронах, колькі з яе настойлівымі і адначасова павольнымі наступальнымі дзеяннямі.

Павялічыць

Але зараз сітуацыя пачала паступова мяняцца, прызнаюць расійскія вайсковыя крыніцы.

«Па маіх адчуваннях, з кожным днём малое неба ўсё больш і больш за праціўнікам. І справа далёка не толькі ў FPV і «валакне». Іх ужо і не так баішся, — сведчыць расійскі ваенкар Аляксандр Сіманаў. — Справа ў «Марсіяніне» і яму падобных. У дронах, якія абсталяваныя цудоўным штучным інтэлектам і абсалютна няўразлівыя для РЭБ, іх практычна немагчыма пачуць, а часам нават убачыць. З-за іх вельмі высокай хуткасці пры атацы. Секунда — і ты ўжо гарыш у машыне. І машын гарыць дастаткова. І на перадавой, і ў раней не настолькі небяспечных месцах. Рухаемся чыста на ваенным фарце і з божай дапамогай. Чагосьці падобнага ў нас я пакуль не бачыў. І не чуў».

«Марсіянін» (іншая яго назва — «Хорнет») — яшчэ адна новая ўкраінская распрацоўка. Хуткасны, амаль бясшумны, устойлівы да сродкаў радыёэлектроннай барацьбы FPV-дрон, здольны атакаваць любыя цэлі як на лініі фронту, так і на глыбіні 50 км і больш. Гэта значыць, ён можа працаваць і на сярэдняй дыстанцыі.

Калі Украіне ўдасца замацаваць сваю перавагу ў развіцці беспілотнікаў middle-strike і ўзяць пад кантроль неба на глыбіню хаця б 40—50 км, сітуацыя на фронце можа ўжо рэзка змяніцца.

Таму што менавіта ў гэтай зоне размяшчаецца ўся расійская інфраструктура кіравання дронамі першай лініі, а без яе застануцца без падтрымкі і іншыя наземныя падраздзяленні, перш за ўсё пяхотныя.

З улікам хранічных праблем расійскай арміі з сувяззю, сітуацыя становіцца даволі сур'ёзнай, папярэджваюць Z-блогеры. Сістэмнае падаўленне тылавой інфраструктуры на вялікую глыбіню «не толькі тармозіць наступальныя дзеянні нашых войскаў, але і стварае перадумовы для правядзення контрнаступальных аперацый УСУ», адзначае аўтар тэлеграм-канала «Филолог в засаде».

«Мадзьяр [камандуючы Сіламі беспілотных сістэм Украіны Роберт Броўдзі. — Рэд.] даў матэрыял для роздумаў, — піша расійскі ўдзельнік баявых дзеянняў, аўтар тэлеграм-канала «Когда запели пушки». — Сёння Узброеныя сілы Расіі цалкам і поўнасцю стараюцца выкарыстоўваць яго напрацоўкі і дзейнічаць тымі ж метадамі».

Пакуль што расійская армія не адступае ад абранай тактыкі, хоць тэмпы яе наступу ў 2026 годзе істотна запаволіліся. Расія працягвае пастаянны ціск на розных участках фронту, кампенсуючы вялікія чалавечыя страты прыцягненнем добраахвотнікаў на высокааплатны кантракт. Магчыма, расійскае камандаванне разлічвае такім чынам выйграць час і пераадолець тэхналагічнае адставанне.

З іншага боку, пакуль незразумела, як украінскае камандаванне плануе выкарыстоўваць адкрытае акно магчымасцяў. У 2022 годзе з атрыманнем значных аб'ёмаў заходняй дапамогі УСУ ўдалося не толькі спыніць расійскі наступ, але і нанесці серыю балючых контрудараў, вызваліўшы вялікія тэрыторыі.

Але паўтарыць той поспех праз чатыры гады будзе няпроста. Адной толькі перавагі ў беспілотных сістэмах для гэтага недастаткова.

• 22
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 1