Культура44

Мінкульт пазбавіў статусу помніка архітэктуры згарэлую царкву ў Сцяпанках. Каб не аднаўляць?

Спецыялісты лічаць, што гэты прэцэдэнт адкрывае скрыню Пандоры, бо спаліць помнік архітэктуры для многіх забудоўшчыкаў будзе прасцей і танней, чым яго рэстаўраваць. 

Свята-Міхайлаўская царква ў Сцяпанках з боку апсіды. Фота: Наша Ніва

Як звярнуў увагу тэлеграм-канал «Спадчына», Міністэрства культуры пастановай ад 6 мая 2026 года афіцыйна пазбавіла ахоўнага статусу Свята-Міхайлаўскую царкву ў Сцяпанках Жабінкаўскага раёна. Гістарычны аб'ект, знішчаны пажарам летась, цяпер выключаны з Дзяржаўнага спіса гісторыка-культурных каштоўнасцей.

Свята-Міхайлаўская царква была пабудавана каля 1780 года і з'яўлялася ўзорам заходнепалескай школы драўлянага дойлідства з выразнымі рысамі барока. Як мы падрабязна пісалі раней у нашым гістарычным аглядзе, гэты ўнікальны аб'ект разглядаўся як кандыдат на ўключэнне ў спіс Сусветнай спадчыны ЮНЕСКА.

Трагічны фінал адбыўся ў ліпені 2025 года, калі будынак згарэў дашчэнту. Згодна з высновамі экспертаў, пажар пачаўся з-за кароткага замыкання: падчас рамонтна-аднаўленчых работ да сеткі адначасова падключылі занадта шмат энергаёмістага абсталявання. Замест таго, каб патрабаваць адказнасці і навуковага ўзнаўлення помніка, мясцовыя ўлады адразу анансавалі хуткую расчыстку тэрыторыі і праектаванне на вызваленым участку цалкам новага будынка.

Рэшткі Свята-Міхайлаўскай царквы ў Сцяпанках пасля пажару. Для рэстаўратараў такі стан не з’яўляецца перашкодай для паўнавартаснага навуковага аднаўлення храма, калі яго выгляд быў зафіксаваны да разбурэння. Фота: Дзяржаўны камітэт судовых экспертыз
Рэшткі Свята-Міхайлаўскай царквы ў Сцяпанках пасля пажару. Для рэстаўратараў такі стан не з’яўляецца перашкодай для паўнавартаснага навуковага аднаўлення храма, калі яго выгляд быў зафіксаваны да разбурэння. Фота: Дзяржаўны камітэт судовых экспертыз

Супярэчнасць з Кодэксам аб культуры

Пастанова Міністэрства культуры аб выключэнні царквы са спіса з'яўляецца юрыдычна неабгрунтаванай.

Паводле пункта Кодэкса аб культуры, пазбаўленне статусу гісторыка-культурнай каштоўнасці магчыма толькі ў выпадку фізічнай страты аб'екта і адначасовай «немагчымасці навукова абгрунтаванага аднаўлення».

Рашэнне аб такой немагчымасці павінна прымаць Навукова-метадычная рада.

Як звяртаюць увагу спецыялісты, у выпадку са Сцяпанкаўскай царквой немагчымасць аднаўлення нічым не абгрунтаваная. Да пажару будынак быў дэталёва зафіксаваны: існуе вычарпальны аб'ём фотаматэрыялаў, абмераў і архітэктурных апісанняў. Гэтай базы абсалютна дастаткова для дакладнай навуковай рэстаўрацыі (узнаўлення) храма XVIII стагоддзя. Тым не менш Рада пры Міністэрстве культуры ўхваліла рашэнне аб выключэнні аб'екта з дакументаў.

Іканастас перад пажарам. Фота: pokrov-church.by

Выключэнне царквы ў Сцяпанках са спіса стварае небяспечную практыку ў галіне аховы спадчыны. Фактычна ведамства прадэманстравала механізм вызвалення зямельных участкаў ад гістарычнай забудовы і звязаных з ёй заканадаўчых абмежаванняў.

Калі раней уласнік быў абавязаны захоўваць і аднаўляць помнік, то цяпер фізічнае знішчэнне аб'екта дазваляе зняць з яго ахоўны статус. Прычынай страты можа стаць «выпадковае» кароткае замыканне ці «выпадковы» падпал бяздомнымі — вельмі зручны інструмент, якім нехта абавязкова скарыстаецца. 

Каментары4

  • meeting
    03.07.2026
    Сьціраньне, ну якая там спадчына? Людзям яна непатрэбная, РПЦ тым больш.
  • Сьціраньне
    03.07.2026
    meeting, Царква была пабудавана ў часы уніяцтва, у беларускім стылі. Мы не руйнуем гістарычныя будынкі з-за таго, хто іх займае сёньня.
  • Valadzimir
    04.07.2026
    Сьціраньне, гэта спадчына ЛІТВЫ, а не "Беларусі". У "Беларусі" яе сьцёрлі, як шмат што іньшае.

Цяпер чытаюць

Памятаеце бяздомнага блогера, які пасля пратэстаў перабраўся ў Польшчу? Цяпер ён жыве на Лазурным беразе13

Памятаеце бяздомнага блогера, які пасля пратэстаў перабраўся ў Польшчу? Цяпер ён жыве на Лазурным беразе

Усе навіны →
Усе навіны

Трамп: Пуцін сказаў мне, што не пайшоў бы вайной на Украіну, калі б я тады быў прэзідэнтам18

Проста зняць лазню ў аграсядзібе больш не выйдзе. Для ўладальнікаў і гасцей запрацавалі новыя правілы6

Пасля выкрыцця спробы палітычнага забойства Данія абмяжоўвае выдачу віз расіянам і выкідае з краіны расійскага аташэ

«Табе яшчэ прыйдзецца выбачыцца». Ціханоўскі адказаў Севярынцу125

Міністр абароны Германіі заклікаў еўрапейцаў ехаць да Пуціна ў Маскву9

УСУ вызвалілі 14 вёсак на Харкаўшчыне. Аперацыя «Мядзведжы капкан» праходзіла ў рэжыме поўнай сакрэтнасці7

Памёр мастак Юрый Несцярук1

У Івана-Франкоўскай вобласці расійская ракета прабіла дах дома, але не выбухнула ФОТА

Пад антарктычнымі льдамі знайшлі сляды гор, якія дапамаглі эвалюцыі

больш чытаных навін
больш лайканых навін

Памятаеце бяздомнага блогера, які пасля пратэстаў перабраўся ў Польшчу? Цяпер ён жыве на Лазурным беразе13

Памятаеце бяздомнага блогера, які пасля пратэстаў перабраўся ў Польшчу? Цяпер ён жыве на Лазурным беразе

Галоўнае
Усе навіны →

Заўвага:

 

 

 

 

Закрыць Паведаміць