Maldzis pierakanany, što druhi tom «Kałasoŭ» Karatkieviča isnavaŭ, Vierabiej — što nie

Padčas śviatkavańnia 85-hodździa Ŭładzimiera Karatkieviča znoŭ aktyŭna stała abmiarkoŭvacca pytańnie, ci dapisaŭ piśmieńnik druhi tom «Kałasoŭ pad siarpom tvaim».

U pryvatnaści, dniami ŭ Horadni na imprezie, pryśviečanaj Karatkieviču, małady daśledčyk Dzianis Marcinovič vykazaŭ mierkavańnie, što «Kałasy pad siarpom tvaim» mieli praciah i što adnoj ź jaho častak mahło być apaviadańnie, viadomaje siońnia pad nazvaj «Siniaja-siniaja». Haradzienski prafesar Alaksiej Piatkievič, jaki siabravaŭ ź piśmieńnikam, ličyć, što raman byŭ zavieršany, ale rukapis vykrali «adpaviednyja słužby».

Radyjo Svaboda źviarnułasia da dvuch daśledčykaŭ tvorčaści Karatkieviča — prafesara Adama Maldzisa i kandydata filalahičnych navuk, układalnika 25-tomnaha zboru tvoraŭ Karatkieviča Anatola Vierabja. Jany vykazali supraćlehłyja mierkavańni.

Prafesar Adam Maldzis pierakanany, što druhi tom Karatkievič dapisaŭ:

«Heta nie maja versija, heta słovy samoha Ŭładzimiera Karatkieviča. Kali ŭ vydaviectva «Mastackaja litaratura» dyrektaram pryjšoŭ Michaś Dubianiecki, jon pasiabravaŭ z Karatkievičam, i jany skłali plan druhoha vydańnia tvoraŭ Uładzimiera Karatkieviča. Karatkievič u toj plan pastaviŭ toje, što isnavała ŭ natury. Dyk voś, Dubianiecki skazaŭ, što Karatkievič ustaviŭ tudy ŭžo zavieršany druhi tom «Kałasoŭ pad siarpom tvaim».

Potym ja byŭ u Karatkieviča letam 1982 hodu, kali jon viarnuŭsia z Kryma. Jany tam razam u červieni 1982 hoda z Valancinaj Branisłavaŭnaj, svajoj žonkaj, adpačyvali ŭ Kaktebeli. Karatkievič palez, zdajecca, na Aju-Dah, a moža, i na inšuju haru, ale heta dakładna było — zvaliŭsia, pralažaŭ peŭny čas u špitali ŭ Simferopali. A klučy ad mienskaj kvatery Karatkievičaŭ byli ŭ rodziča žonki Valanciny Branisłavaŭny, jaki pavinien byŭ palivać kvietki, pryhladać za kvateraj. Ja jahonaje proźvišča nie nazyvaju naŭmysna, bo poŭnaj harantyi, što jon byŭ saŭdzielnikam hetaj akcyi abrabavańnia kvatery, ja nie mahu dać. Treba, kab hetym zanialisia jurysty.

Dyk voś, kali Karatkievič viarnuŭsia z Krymu, ja byŭ u jaho ŭ haściach. Karatkievič žyŭ tady na Karła Marksa, choć heta i dalekavata ad majho domu, my siabravali, čaściakom byvali adzin u adnaho ŭ haściach. I Valancina Branisłavaŭna tady lamantavała, što kvateru abrabavali, pakrali załatyja łyžački, jašče sioje-toje kaštoŭnaje. A Vałodzia tady skazaŭ: maŭlaŭ, łyžački — heta drobiaź, hłupstva, heta ŭsio možna kupić. «Jany viedali, što brać, i ŭdaryli mianie pad dych». Pryčym Vałodzia heta z naciskam skazaŭ. Valancina Branisłavaŭna tady nie zapratestavała, choć čałaviekam, jaki mieŭ klučy ad kvatery, byŭ jaje rodzič, a nie jaho. Chto tam adčyniaŭ dźviery? Faktyčna heta byŭ rabunak, kradziež. Inakš ja b pra heta nie pisaŭ u svajoj knižcy, kali b nie prysutničaŭ pry takoj razmovie. Heta aznačaje — viedali, što brać, udaryli pa samamu darahomu. Kaniečnie, metaj abrabavańnia byli nia niejkija materyjalnyja kaštoŭnaści, a mienavita rukapisy.

Ci zachavalisia jany dahetul, ci isnujuć na śviecie, ci byli źniščany z-za niaviedańnia kaštoŭnaści, ci ź niejkaj inšaj pryčyny — ja nie mahu siońnia skazać. Ale mnie vierycca, što my niekali znojdziem druhi tom «Kałasoŭ…», i jon uvojdzie ŭ amal poŭny zbor 25-tomny, jaki ciapier rychtuje Anatol Vierabiej i jaki vychodzić u toj ža «Mastackaj litaratury»».

— Adam Josipavič, na vašu dumku, kamu heta było treba? Heta sprava ruk čekistaŭ, «pilnych orhanaŭ»?

«Nie abaviazkova! Jość ludzi, jakija kraduć rukapisy, viedajučy, što praz hady jany zmohuć pradać ich značna daražej, čym hetyja załatyja łyžački. Hety čałaviek, jaki nios vachtu ŭ kvatery Karatkievičaŭ, jon taksama ź intelihiencyi, ale chto jaho viedaje… Ja ŭsio ž taki aptymist, i dumaju, što albo ŭ pieršym varyjancie, pra jaki vy havaryli, ci ŭ druhim, pra jaki ja kazaŭ, hety rukapis znojdziecca. Rukapisy nie harać, jak kazaŭ klasyk».

Daśledčyk tvorčaści Ŭładzimiera Karatkieviča, układalnik 25-tamovaha vydańnia tvoraŭ Karatkieviča Anatol Vierabiej u svajoj knizie «Ŭładzimier Karatkievič. Žyćcio i tvorčaść» svaju pazycyju vykazaŭ jašče ŭ 2005 hodzie i paŭtaraje ciapier — archiŭnyja materyjały, daśledavańni nie dazvalajuć śćviardžać, što raman byŭ zavieršany:

«Ja vykazvaju dumku, što jon raman nie napisaŭ. Mahčyma, inšyja tvory zaniali jaho čas: jon pačaŭ pisać «Chrystos pryziamliŭsia ŭ Harodni», pisaŭ scenary. Darečy, jość i inšaja pryčyna, heta jość i ŭ dziońnikach, i ja ŭ svajoj knižcy vykazvaŭ mierkavańnie — što treba było znajści inšyja padychody i pakazać paŭstańnie Kalinoŭskaha: tam i razhromy, i padłohi, i zdrady, i inšaje… Niejkija novyja mastackija srodki treba było šukać. I ja śćviardžaju, što Karatkievič u peŭnaj stupieni hetyja zadačy vykanaŭ u pjesie «Kastuś Kalinoŭski», dzie pakazaŭ samo paŭstańnie, i adno z takich hlabalnych pytańniaŭ — sialanie i šlachta, maŭlaŭ, «mužyki nie padtrymali šlachtu». Darečy, jano zakranajecca i ŭ ramanie «Kałasy pad siarpom tvaim».

I ŭsio ž taki, ja liču, što jon nie napisaŭ druhi tom. U 1981 hodzie Karatkievič napisaŭ raśpisku tahačasnamu dyrektaru vydaviectva «Mastackaja litaratura» Michasiu Dubianieckamu: «Abaviazujusia zdać kaniec «Kałasoŭ» M. F. Dubianieckamu ŭ kancy śniežnia 1982 hoda. Uł. Karatkievič. 5 sakavika 82 hoda. Plan vychadu — 84 hod (83 — redpadrychtoŭka). 44 arkušy. Na mašyncy 1000 staronak. 4 st. na dzień».

Ale i jahonaja ŭłasnaja chvaroba, i śmierć žonki nie dazvolili dapisać raman. Heta maja pazycyja, majo pierakanańnie. «Paleskaja chronika» Ivanam Mieležam nia skončanaja. A los tych ža ramanaŭ 1930-ch hadoŭ, ale tam niespryjalnyja ŭmovy byli — «Na čyrvonych ladach» Michasia Łyńkova ci «Miadźviedzičy» Kandrata Krapivy.

Tak, chaciełasia b, kab Karatkievič skončyŭ raman, kali skončyŭ — kab znajšoŭsia rukapis. Ale ja liču, što asnoŭnaja pryčyna tvorčaja była, i raman Karatkievič nia skončyŭ».

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0