Kolki kaštuje leŭ i dzie kupić viarbluda? Biełaruska 18 hadoŭ tamu pierajechała ŭ viosku i zaviała zaasad

— Ja prosta vielmi zachapiłasia pracesam, — raskazvaje Natalla. — Spačatku my pryvodzili da ładu damok dla letniaha adpačynku. Usio svaimi rukami: vyvozili śmiećcie, niešta budavali, łatali, farbavali. Ja pačała vysadžvać pieršuju zielaninu, a potym zachapiłasia kuraniatami. Zaviała inkubatary, sačyła, jak vyłuplajucca i rastuć maleńkija kurački. Starejšaja dačka mnie vielmi dapamahała. Ja bačyła, jak kranalna jana niańčycca z kuraniatami, kłapocicca, vučycca adkaznaści… I zavodziła kurej usio bolš i bolš.

A potym padumała: «U mianie stolki parod kurej, heta tak cikava, chaj usie bačać». Tady my pradali kvateru ŭ Baranavičach i pabudavali damok dla haściej — tak źjaviłasia našaja ahrasiadziba Naturlich u vioscy Dziekały, z ekskursijami i siamiejnym adpačynkam pa papiarednim zapisie.

A ŭžo potym nam pačali addavać žyvioł: darahich dekaratyŭnych lisoŭ, janota. Hetyja žyvioły byli kuplenyja dla siabie, dla dziaciej, kab trymać ich doma ci ŭ kvatery. Ale ludzi sutyknulisia sa składanaj śpiecyfikaj — žyć ź dzikim źvieram bok pry boku ciažka. Tyja ž lisy vielmi mocna pachnuć. I ŭ niejki momant, kali navizna prachodzić, zastajucca tolki ciažkaści.

Tak u nas pastupova źjaŭlalisia samyja roznyja hadavancy. Straŭsianiat, darečy, ja kupiła na «Kufary», jany pryjechali da nas zusim maleńkimi, a siońnia im užo pa 12 hadoŭ. Heta našy staražyły.

— Jakaja samaja staraja žyviolina ŭ vas žyvie?

— Miadźviedzica Žuzia. Heta vielmi staraja cyrkavaja miadźviedzica, jakaja ŭsio žyćcio praviała pobač ź ludźmi. U jaje byŭ haspadar, uładalnik ahrasiadziby, jaki Žuziu vielmi lubiŭ, abdymaŭ jaje i niańčyŭ. Ale jon pamior niekalki hadoŭ tamu ad «karony». I jahonaja žonka była vymušanaja vystavić dom na prodaž, a razam ź im i valjer ź miadźviedzicaj. Čałaviek, jaki kupiŭ hetaje miesca, paniaćcia nie mieŭ, što jamu rabić sa źvieram, i šukaŭ, kudy prystroić miadźviedzicu.

Pavialičyć

Tak stałasia, što ŭ hadavinu śmierci haspadara Žuzi jahonaja žonka vystaviła post u instahramie z dušeŭnymi videa, dzie byŭ i jon sam, i miadźviedzica, i ŭsia ich składanaja historyja.

Treba skazać, što da hetaha nam niekalki razoŭ prapanoŭvali ŭziać miedźviedzianiat-padletkaŭ, ale ja kožny raz admaŭlałasia. A tut nie vytrymała: mianie vielmi kranuła historyja miadźviedzicy, tak što ja adrazu patelefanavała novamu ŭładalniku siadziby. I my damovilisia, što jon krychu pačakaje, pakul my pabudujem valjer i arhanizujem usio nieabchodnaje dla Žuzi: terytoryju, basiejn, zabavy, cacki.

Maje padpisčyki dapamahli sabrać hrošy na valjer. I praź niekalki miesiacaŭ, na moj dzień naradžeńnia, miadźviedzica pierajechała da nas. Ja vielmi pieražyvała, što jana budzie stresavać, ale joj adrazu spadabałasia na novym miescy. Siońnia Žuzi 26 hadoŭ. Užo dźvie zimy jana z nami. Ulahłasia spać jana sioleta ŭ vieraśni, a pračnułasia ŭ siaredzinie lutaha. Ale hetaj zimoj jana adzin raz padymałasia pierakusić — pajeści ryby. Dabrała nieabchodny białok i znoŭ zasnuła.

— A kolki miasa treba, kab prakarmić miadźviedzicu?

— A miasa jana naohuł nie jeść, admaŭlajecca. Joj vielmi padabajucca jajki, vinahrad, razynki, ahurki, pamidory, marskaja ryba, hreckaja kaša z łasasiovym tłuščam. A voś račnuju rybu Žuzia nie šanuje. Muž niejak schadziŭ dziela jaje na rybałku, prynios rybak, vypuściŭ u basiejn. Nu, i jany prosta pobač z Žuziaj ploskalisia. Pryjšłosia dastavać ich z basiejna (ryba ž hałodnaja) — i adpuskać na volu.

— Adkul u vas ilvica?

— Ź Minskaha zaaparka. Tak atrymałasia, što jaje mama pamierła pry rodach, i ilviania pa imi Kasija zastałosia siratoj. Zaatechnik Natallana (jana ŭžo bolš za 20 hadoŭ zahadvaje drapiežnikami ŭ staličnym zaaparku) vykarmiła Kasiju i vyratavała joj žyćcio…

Pavialičyć

Jana znachodziłasia pry słabym novanarodžanym ilvianiom litaralna dniami i načami. Ale raścić drapiežnikaŭ, jak lvy, nieabchodna «ŭ siamji». Jany ž žyvuć prajdami, pierad vačyma maleńkich ilvianiat zaŭsiody pavinien być «ćjutar». I dla lvianiaci takim ćjutaram staŭ sabačka. Kasia paŭsiul za im chadziła i ŭsprymała jak mamu. I paŭstała pytańnie, što rabić: ilviania i sabaku ŭžo nie padzialić, jany siamja, da taty-lva z sabačkam nie padsieliš. Źviarnulisia da nas z prapanovaj zabrać abodvuch, i ŭ nas atrymałasia vykupić hetuju paračku.

— Heta značyć, siaredniestatystyčny biełarus moža kupić sabie cara źviaroŭ u staličnym zaaparku?

— Kamu zaŭhodna, viadoma, nie pradaduć. Patrebnyja ŭmovy dla ŭtrymańnia drapiežnika. Ale naohuł, kali ŭ prypłodzie, dapuścim, u vaŭčycy 5—6 ščaniat, zaaparki šukajuć mahčymaść abmianiacca abo prystroić maładych drapiežnikaŭ u zaasady. Źviaram ža patrebna terytoryja. A adkul u miežach horada ŭziać dadatkovyja mietry adrazu dla takoj kolkaści žyvioł? Im budzie ciesna, tamu imknucca arhanizavać dla źviaroŭ lepšyja ŭmovy.

— I pa kolki ciapier lvy?

— Heta było čatyry hady tamu, tak što dakładna ŭžo nie skažu, ale cana — prykładna jak za parodzistaha ščaniuka ci kata. Ničoha zavobłačnaha, jak časam ujaŭlajuć dalokija ad hetaj śfiery ludzi. Na ekzatyčnych žyviołach u hetym vypadku nie sprabujuć zarabić, tamu cana nie zavobłačnaja. U Rasii, naprykład, heta vielizarnaja prablema — ludzi raniej niaredka kuplali ŭ cyrkach, zaaparkach za 1000 dalaraŭ ilvoŭ, tyhraŭ, bo heta było dastupna i «prykolna». A potym nie spraŭlalisia z utrymańniem. Zaraz usich vialikich katoŭ tam sprabujuć u hramadzian zabrać.

U nas usio značna stražej: dla luboj žyvioliny patrebnyja asablivyja ŭmovy, i zaapark praviaraje patencyjnaha ŭładalnika. A potym nie kidaje jaho biez dapamohi — dapamahajuć ź lačeńniem, pryščepkami, preparatami, renthienam i h. d. Plus rehularna pryjazdžajuć, kab pierakanacca, što ŭ źviera ŭsio dobra.

Ale tak, da mianie samyja niečakanyja «hadavancy» pastupali mienavita z zaaparkaŭ i cyrkaŭ. Naprykład, tyhrycu paprasili zabrać z cyrka ŭ Dahiestanie. A viarblud źjaviŭsia ŭ nas u pieryjad łakdaŭnu, kali z našaj krainy nie moh vyjechać rasijski cyrk. Byli zakrytyja miežy, i pradstaŭleńni ŭ zakrytych pamiaškańniach nie davalisia, tamu na prodaž byli vystaŭlenyja dzieviać viarbludaŭ. Adnaho ź ich vykupili my.

Za viarbludami treba vielmi staranna sačyć: hladzieć za charčavańniem, nie pierakormlivać (možna tolki da 5 kh harodniny ŭ sutki), kožnyja try-čatyry miesiacy — haniać parazitaŭ. Ja čuła, što ŭsie astatnija žyvioły, jakija byli vykuplenyja, pamierli, zastaŭsia žyć tolki naš viarblud pa imieni Ford.

Pavialičyć

— A vy nie baiciesia svaich hadavancaŭ? Heta ž vielizarnyja niepradkazalnyja źviary?

— Ja nie ryzykuju: u mianie nikoli nie było mary pahładzić tyhra ci patrapać za karšeń ilva. Usie valjery aharodžanyja: pakul rablu prybirańnie, drapiežnik znachodzicca pa inšy bok aharodžy, potym my mianiajemsia. Tak što z darosłymi źviarami ja nijak nie kantaktuju. Z maleńkimi — tak. Voś małaja puma, naprykład, pakul joj patrebien pastajanny dohlad (u jaje rachit, treščyny ŭ kaściach), žyvie ŭ našym domie i śpić u muža na padušcy. Valjer dla jaje ŭžo pabudavany, ale ŭ im vielmi šmat łazałak i paličak. Ja bajusia, kab jana nie pierałamała łapy, tamu, pakul jość pytańni pa zdaroŭi, puma žyvie ŭ nas i prymaje leki. Ale heta dzicia.

Naviedvalniki časam pytajucca: «A ci možna pahładzić miadźviedzia?». Ja adkazvaju: «Adzin raz u vas, napeŭna, atrymajecca». Starajusia reahavać z humaram, ale dachodliva tłumačyć, što heta dzikija surjoznyja źviary.

— Jakija samyja dziŭnyja prośby byli ŭ vašych haściej?

— Mianie tak dobra «vydresiravali» žyvioły, što ludzi ŭžo ničym nie ździŭlajuć. Ja absalutna spakojna reahuju na lubyja pytańni.

Pavialičyć

— Vierniemsia da miasa. Kolki jaho treba, kab prakarmić usiu hetuju hramadu?

— Akramia čystaha miasa (indyčaciny, kurynaha file, jałavičyny), žyviołam treba jašče šmat usiaho: i kości (u ich ža kalcyj), i vantroby (jałavičnaje i śvinoje serca, kurynyja straŭnički) i tyja ž piory… Tamu składaju śpis na tydzień i zakuplajusia pa im: trybuchami, šyjami, kaściami, miasam i h. d. Zvyčajna z raźliku: drapiežnik źjadaje 10% ad masy cieła ŭ sutki. Maleńkaja puma, jakaja ŭ nas žyvie, važyć 30 kh, joj treba kala 3 kh miasnych praduktaŭ u dzień.

Ale zaraz žyvioły jaduć mała, imknucca skinuć vahu. Paśla surovaj zimy pierapad tempieratur byŭ amal 50 hradusaŭ — ad —30 da +18. Zimoj źviary charčavalisia ŭzmocniena, kab zachavać ciapło, a zaraz im horača, źnik apietyt. Heta ž nie ludzi, jany nie jaduć ad nudy ci za kampaniju, a charčujucca, zychodziačy sa svaich unutranych patrebaŭ. Ale ŭ rajonie 200 kh miasnych praduktaŭ u tydzień ja im zakuplaju.

A akramia taho, masu ŭsiaho jašče. Małpački vielmi lubiać jahady, marmieład, lubyja areški, dziciačyja piureški. Dla ich ja, darečy, letam chadžu ŭ les źbirać jahady. Lemury abažajuć vinahrad, razynki, johurty, finiki. Alpaki — kapustu, morkvu, kukuruzu. Dzikabrazy — areški, pamidory čery. Janoty — pierapiołčyny jajki, maršmełou, vinahrad. Tchary i kunica addajuć pieravahu kurynamu file, sardečkam, pierapiołčynym jajkam…

Lisy, tyhr, vaŭki, ryś, puma vielmi lubiać śvininu. Ja jaje im nie daju, a naviedvalnikam časam dazvalaju pryvozić jak pačastunak, u jakaści łasunku. Tamu što šmat śvininy škodna. Ale papieścić źvieraniat časam možna. Paŭliny i kury vielmi lubiać kapustu, morkvu, jabłyki, pšanicu i kukuruzu. Surykaty addajuć pieravahu kurynym sardečkam, pierapiołčynym jajkam, žyvym tarakanam i aparyšam. Madahaskarskich tarakanaŭ ja dla ich razvodžu.

— U vas ža svaje kury. Jany taksama iduć u spravu?

— Nie, kury ŭ nas žyvuć da staraści. Ale jany niasuć jajki, a jajki lubiać usie. Tamu ja starajusia skryžoŭvać roznyja parody kurej. Pryhožyja daŭhaviečnicy, jakija mohuć pražyć i pa 10 hadoŭ, na žal, drenna niasucca. Zvyčajnyja rabyja niasuški žyvuć mała, na žal, usiaho pa dva-try hady. Tak što davodzicca šukać kampramis pamiž estetykaj i ahulnaj karyściu.

— A jak vy navučyli krumkača havaryć?

— Ja prosta vielmi šmat bałbaču, biez kanca razmaŭlaju z žyviołami. Ale nie ŭsie mohuć za mnoj paŭtaryć. A hety tavaryš navučyŭsia.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0