Jak žyvie čałaviek z adnoj z samych niebiaśpiečnych rabot u śviecie — spuskacca pad reaktar ČAES

Užo 12 hadoŭ jon u śpiecyjalnym achoŭnym kaściumie spuskajecca pad razburany 4‑y enierhabłok Čarnobylskaj AES.

Darašenka pracuje ŭ Instytucie prablem biaśpieki atamnych elektrastancyj. Častka jaho abaviazkaŭ — praca ŭ pamiaškańni, jakoje, vierahodna, źjaŭlajecca adnym z samych niebiaśpiečnych u śviecie.

«Serca» Čarnobyla

Reaktar 4‑ha enierhabłoka byŭ razburany paśla vybuchu 26 krasavika 1986 hoda.

Apora reaktara raźmiaščałasia na vyšyni kala 15 m nad ziamloj. Pad joj znachodziacca technałahičnyja pamiaškańni — pakoi i kalidory, jakija padčas vybuchu ŭcaleli.

Mienavita tam staić abstalavańnie, jakoje praviarajuć navukoŭcy. Anatol i jaho kalehi rehularna chodziać tudy. Niechta štomiesiac, niechta čaściej.

Praca navukoŭca zaklučajecca ŭ praviercy abstalavańnia, zbory danych, kantroli paramietraŭ stanu jadziernaha paliva.

Daśledčyki byvajuć zusim blizka ad razburanaha reaktara — za 10—12 mietraŭ.

Łabirynt niebiaśpieki

Łabirynt pad im nazyvajuć adnym z samych niebiaśpiečnych miescaŭ u śviecie. Tam usio zabrudžana radyjacyjaj — padłoha, abstalavańnie, ścieny, pavietra.

Pavialičyć

U pamiaškańniach uzrovień radyjacyi nastolki vysoki, što navukoviec moža maksimalna prabyć tam tolki 4 chviliny — vykanać usie zadańni i chutka syści. U inšych — uzrovień radyjacyi ekstremalny, tam naohuł niebiaśpiečna spyniacca.

«Radyjacyja nieraŭnamiernaja. Jość miescy, dzie vielmi vysokija dozy — tam lepš navat nie spyniacca. Prajšoŭ hetaje miesca i idzieš dalej. Pracavać treba tam, dzie bolš čystyja zony. Tut usie navukoŭcy viedajuć, dzie my možam pracavać, a dzie — nie», — zapeŭnivaje vučony.

Jany składajuć karty zabrudžvańnia, jakija pakazvajuć, dzie ŭzrovień radyjaaktyŭnaści samy vysoki. Ich treba pastajanna abnaŭlać.

Praca navukoŭca krytyčna važnaja, bo jon pavinien kantralavać, kab paśla Čarnobylskaj katastrofy ŭmovy ŭnutry reaktara zastavalisia stabilnymi.

Darašenka kaža, što jaho praca pałochaje, ale jon vykarystoŭvaje strach jak sajuźnika.

«Strach dapamahaje trymać siabie ŭ rukach. Dapamahaje dakładna vykonvać dziejańni, jakija zabiaśpiečać atrymańnie mienšaj dozy radyjacyi», — ličyć jon.

«Ryzyka — heta abyjakavaść i pryvykańnie da hetaha miesca. Da strachu radyjacyi pryvykaješ i na jaje niby ŭžo nie zvažaješ. A nie zvažać na radyjacyju ŭ zonie adčužeńnia nielha. Rukavička, kavałak mietału — usio moža być zabrudžanym», — kaža vučony, jaki pracuje na Čarnobylskaj AES z 2014 hoda.

Nie zabłukać pad reaktaram

Łabirynt, pa jakim chodzić Darašenka, — heta ciomnyja, miescami słaba aśvietlenyja pamiaškańni.

Anatol i jaho kalehi zaŭsiody nosiać z saboj lichtaryki. Darohu treba padśviatlać, bo ŭ niekatorych miescach stol raźmieščana zanadta nizka i treba iści na kukiškach.

Pamiaškańni i kalidory pad reaktaram pramarkiravanyja. Tym nie mienš navukoŭcy pavinny viedać maršrut na pamiać, kab nie zabłukać siarod pierachodaŭ. Pad reaktar nikoli nie spuskajucca paasobku — zaŭsiody niechta pavinien być pobač.

«Byli vypadki, kali razradžaŭsia lichtar. Dobra, što ŭ kaleh było śviatło. Było, što kaleha zabłukaŭ pad reaktaram. Ale čałavieka adrazu pačynajuć šukać. Hałoŭnaje — znajści miesca ŭ bolš čystaj zonie, dzie pieračakać», — raspaviadaje vučony.

Važnyja zamiery

U 1986 hodzie nad razburanym enierhabłokam pabudavali abjekt «Ukryćcio», jaki z časam pačali nazyvać «Sarkafah». Jon pachavaŭ pad saboj sotni ton jadziernaha paliva, radyjaaktyŭnaha pyłu i ŭsiaho taho, što zastałosia ad reaktara.

Z časam «Sarkafah» pakryŭsia ščylinami, radyjacyja znoŭ mahła traplać vonki. Tamu nad im pabudavali jašče adno ŭkryćcio — «Novy biaśpiečny kanfajnmient» (arku). Navukoŭcy pastajanna praviarajuć, nakolki jana abaraniaje ad uciečki radyjacyi.

Paśla ŭdaru rasijskaha drona ŭ 2025 hodzie arka straciła častku svaich achoŭnych funkcyj — dron prabiŭ u joj dzirku.

Darašenka zachodzić pad arku i ŭ stary «Sarkafah», kab spuścicca pad reaktar. Tam jon pravodzić zamiery, kab daśledavać stan jadziernaha paliva.

Paśla vybuchu 1986 hoda značnaja častka paliva znachodzicca ŭ miescach, niedastupnych dla navukoŭcaŭ. Čaćviorty enierhabłok zalili vielizarnaj kolkaściu bietonu, kab spynić uciečku radyjacyi.

«Kali b my mahli adabrać uzory jadziernaha paliva z samoha razburanaha reaktara, my b mahli dakładna skazać, nakolki jano jadzierna niebiaśpiečnaje. Ale pakolki jano pad vielizarnym płastom bietonu, dostup čałavieka tudy niemahčymy», — tłumačyć vučony.

Tamu zamiery pravodziać va ŭcalełych pamiaškańniach pad reaktaram, kab zrazumieć, jakija pracesy adbyvajucca ŭnutry. Naprykład, navukoŭcy vymiarajuć ščylnaść patoku niejtronaŭ z dapamohaj śpiecyjalnych detektaraŭ.

Adzieńnie z radyjacyjaj

Kab spuścicca pad reaktar, Anatol u śpiecyjalnym pamiaškańni apranaje niekalki słajoŭ achoŭnaha adzieńnia. Bazavy płast — heta biełyja štany, kašula, pinžak, šapka, palčatki, bachiły i reśpiratar z kłapanam FFP2.

«Kali padčas pracy možna mocna zabrudzicca — naprykład, daviadziecca paŭźci praź niejki zavał — to apranajem dadatkovy kamplekt śpiecyjalnaha polietylenavaha adzieńnia. Jano pavinna abaranić ad źniešniaha zabrudžvańnia radyjaaktyŭnymi rečyvami», — raspaviadaje Anatol.

Paśla vychadu z łabirynta jość niekalki zon kantrolu. Usio adzieńnie zdymajuć u tak zvanaj «brudnaj zonie». Dalej jaho adpraŭlajuć na śpiecprałku abo źniščajuć, kali radyjacyju niemahčyma vydalić. Paśla hetaha navukoviec idzie ŭ duš i na dazimietryčny kantrol.

Darašenka pryznajecca, što naviedvańnie čaćviortaha błoka vyklikaje «niby ejfaryju».

«Heta jak zavajavańnie Evieresta. Kožny moža tudy patrapić, ale dla hetaha treba ŭładkavacca na pracu, vyvučyć materyjał, być karysnym. Tady vas dapuściać da abjekta. Ale nie ŭsim heta padychodzić», — kaža jon.

Anatol zaklikaje nie «demanizavać» Čarnobyl.

«Hetaje miesca achutana mifami. Ale kali ty tudy traplaješ, to bačyš, što heta budynak, stvorany čałaviekam, jaki patrabuje pastajannaha kantrolu i nahladu. Ty razumieješ: kali ludzi pierastanuć siudy prychodzić, pačniecca niejki niekantralavany praces, a heta niebiaśpiečna».

Ci nie strašna tam unutry?

«Peŭny strach jość, — adkazvaje vučony. — Hałoŭnaje — nie panikavać. Panika viadzie da pamyłak».

Kantralavać zdaroŭje

Ofis instytuta raźmieščany ŭ Čarnobylskaj zonie adčužeńnia — z paniadziełka pa čaćvier Anatol žyvie i pracuje tam. Raz na miesiac jon pryjazdžaje niepasredna na stancyju.

Vučony razumieje ryzyki dla zdaroŭja. Raz na hod jon prachodzić abaviazkovyja miedycynskija ahlady, a ŭ adpačynku starajecca jeździć da mora.

«Budu chadzić u łabirynty pad reaktaram, kolki zmahu. Nie staŭlu sabie abmiežavańniaŭ. Kali b ja bačyŭ pakaleńnie, jakoje moža mianie zamianić, ja b z zadavalnieńniem užo dumaŭ pra piensiju», — kaža jon.

Važna, kab ludzi ŭśviedamlali vykliki, ź jakimi sutykajecca Čarnobyl: strymlivańnie radyjacyi i kantrol za jadziernymi abjektami.

«Čarnobyl nasamreč nie taki strašny, jak jaho mnohija sprabujuć pakazać. Šmat ludziej tut praciahvajuć strymlivać radyjacyju. Varta nie zabyvać, što hetaje miesca mienš strašnaje mienavita dziakujučy ludziam, jakija tam praciahvajuć pracavać», — ličyć navukoviec.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0