Mikita Załataroŭ: Było dzika — prosta vyjści ŭ horad i bačyć ludziej u zvyčajnaj vopratcy

Mikitu Załatarova zatrymali ŭ Homieli amal adrazu paśla prezidenckich vybaraŭ 2020-ha. Tady jamu było ŭsiaho 16. Ale ni ŭzrost, ni stan zdaroŭja nie stali pieraškodaj dla represiŭnaj mašyny: samaha maładoha z palitviaźniaŭ adpravili na 5 hadoŭ u kałoniju. A ŭžo ŭ niavoli sudzili jašče dvojčy i źmianili ŭmovy na bolš strohija.

Viasnoj 2026 hoda Mikita apynuŭsia siarod 15 palitviaźniaŭ, jakich biełaruskija ŭłady «pamiłavali» i vyvieźli ź Biełarusi ŭ Litvu. Tym časam sudzili i adpravili za kraty jaho baćku, Michaiła Łapunova. A da taho — nieadnarazova zatrymlivali i adpraŭlali na «sutki», pa sutnaści, tolki za toje, što mužčyna admoviŭsia pryznać syna złačyncam i zmahaŭsia za jaho.

U intervju «Salidarnaści» Mikita raspavioŭ pra toje, praz što prajšoŭ sam i jak adaptujecca ŭ novych umovach.

— Ja atrymaŭ mižnarodnuju abaronu ŭ Litvie, ale pakul nie zrabiŭ pašpart, u pracesie. Jość sioje-toje z padpracovak, ale pakul aficyjnaj pracy, kab uładkavacca na adnym miescy, nie znajšoŭ. Heta ŭ płanach. Pakul chaču razabracca ź intehracyjaj: kursy litoŭskaj movy, jašče niešta.

Pavialičyć

— Što viadoma zaraz pra tvajho baćku, ź im jość suviaź?

— Kali razmaŭlali ź im apošni raz, jon byŭ taki sumny. To-bok, rady za mianie, što ja na svabodzie — jon užo nie tak chvalujecca i trochi lahčej svoj termin adbyvać. A ź inšaha boku, na jaho cisnuć: ŠIZA, pazbaŭlajuć pasyłak — ničoha nie moža atrymać ad rodnych.

Sa zdaroŭjem u jaho bolš-mienš, ale imunitet słaby, jość prablemy z sercam. I ja za jaho vielmi pieražyvaju.

U takuju śpiakotu, što stajała ŭ kancy červienia ŭ Biełarusi, dadaje Mikita, źniavolenym davodzicca asabliva ciažka: vientylacyi niama, i «ŭsim plavać, śpiakota nie śpiakota, choład nie choład»:

— U ich jość ustanoŭleny ŭzor adzieńnia — i absalutna ŭsio roŭna, navat kali budzie +40, chadzi ŭ im. Nie nadzieŭ — pajechaŭ u ŠIZA. Čałaviečnaści tam niama ad słova zusim. Usio, što ciabie ratuje — pajści pamycca chałodnaj vadoj. Tamu što duša niama — tolki z-pad krana abo ručnik namačyć, na hałavu sabie paviesić.

Samyja žorstkija ŭmovy, ja b skazaŭ, byli ŭ PK-15 u Mahilovie, u turmie Žodzina, nu i ŭ Oršy (PK-8, tudy Mikita patrapiŭ, kali jamu dadali termin za «złosnaje niepadparadkavańnie administracyi» — S.).

A samaje narmalnaje, dzie za ŭvieś čas choć krychu adčuŭ bolš kamfortnyja ŭmovy — heta SIZO-3 u Homieli, ja tam byŭ, pakul prachodzili sudy, padavali apielacyjnyja skarhi. Nu i ŭ vychavaŭčaj kałonii — u paraŭnańni z turmoj jašče bolš-mienš narmalna.

— Ale pry hetym u vychavaŭčaj kałonii tabie navat nie dali skončyć škołu, 11 kłasaŭ. Čamu?

— Tak, u mianie jość tolki bazavaja adukacyja. Pa zakonie — možna, ja mieŭ prava skončyć 11 kłasaŭ. A jany prosta zrabili pa-svojmu: kali mnie spoŭniłasia 18 hadoŭ, skazali, što bazavaja adukacyja ŭ ciabie jość, nu i ŭsio, davaj vali adsiul. Mahčymaści nijakaj nie dali.

Jany mnie kažuć: voś vyjdzieš z ŠIZA, tady budzieš vučycca. Kažu, dyk dajcie mnie vyjści. Vy ž štučna mnie klapajecie parušeńni.

Pylinku znajšli na dužcy łožka, pavucińnie ŭ kucie visić, huzik rasšpileny — pišuć rapart, pajechaŭ u ŠIZA, i adtul vybracca nie možaš, znachodziać, za što dadać.

U mianie było takoje, što prasiadzieŭ u ŠIZA biez vychadu 5,5 miesiacaŭ. A ŭmovy tam, zaraz raspaviadu: ni paduški, ni koŭdry, na noč adkidvajecca draŭlanaja škonka — kładzisia.

I ŭsim plavać, choładna tabie, horača, niazručna ci jašče što. Termin mnie dadavali za toje, što ŭdzień spaŭ na padłozie. Zabaroniena, maŭlaŭ. Ja kažu: mnie pa zakonie naležyć vosiem hadzin snu, a vy mnie dali takoje spalnaje miesca, dzie doški kryvyja, chałodna, i ja nie mahu vyspacca — tamu dasypaju ŭdzień.

Nu i zrazumieła, staŭ «złosnym parušalnikam, jaki nie staŭ na šlach vypraŭleńnia».

«Braŭ Bibliju, maliŭsia — i adčuvaŭ, jak stanovicca lahčej»

Pavodle viersii homielskaha suda, niepaŭnahadovy padletak vyrabiŭ «kaktejli Mołatava» i pierakanaŭ ludziej, značna starejšych za siabie, padpalić aŭtazak abo haradski aŭtobus. Mikita nie pryznaŭ viny — usie abvinavačvańni jon nazyvaje vydumanymi, a śviedak falšyvymi. Sam jon admoviŭsia davać pakazańni suprać siabie i nie staŭ ahavorvać inšych.

Pavialičyć

Mikita raspaviadaŭ, što pry zatrymańni jaho mocna źbili, až da balnicy — ale pa skarzie advakata «nie znajšli składu złačynstva». U SIZO chłopcu nie davali tabletak, niahledziačy na prystupy epilepsii.

— Ci sustrakaŭ choć niedzie čałaviečyja adnosiny ŭnutry sistemy?

— Viedajecie, było. Niekatoryja ŭžo darosłyja supracoŭniki, jakija jašče nie stracili čałaviečaha abličča, stavilisia bolš łajalna. U ich nie było asabistaj niepryjaznaści da mianie, złaradnaści, što voś ja «palityčny» i mianie treba pakarać jak śled.

Jany nie mahli stvaryć dla mianie bolš miakkija ŭmovy, heta nie ŭ ich mahčymaściach — ale mahli papiaredzić, što na mianie rychtujuć rapart, bo načalnik zahadaŭ adpravić u ŠIZA. Takich ja jašče pavažaŭ choć niejak.

Tamu što byli i absalutna advarotnyja prykłady. Ja liču, što treba nazvać ich imiony. U Žodzinie byŭ načalnik turemnaha režymu Sobal Viačasłaŭ Michajłavič, padpałkoŭnik, jon taksama načalnik pažyćciova źniavolenych. Časta davaŭ rasparadžeńni svaim padparadkavanym, kab mianie zakryvali ŭ ŠIZA, kab byli pastajannyja pieratrusy, psichałahičny cisk, fizičny.

Šyłaŭ Dzianis Uładzimiravič — načalnik atrada. Złaradny, nienavidzić źniavolenych, pastajanna sprabavaŭ złosna pažartavać, padkusić za niešta.

I jašče apieratyŭny rabotnik Citła Siarhiej Hienadźjevič. Vielmi drenny čałaviek. Taki, viedajecie, idejny.

Ja dumaŭ i nie moh znajści adkazu, čamu jany takija. Što treba zrabić z čałaviekam, kab jon straciŭ niejkuju čałaviečnaść zvyčajnuju? Banalna: nie ŭdaryć dzicia, nie ŭdaryć žančynu, nie dazvolić sabie pakryŭdzić słabaha.

Čaho ž ty nie kiniešsia na takoha, jak ty, abo kaho zdaraviejšaha? Tamu što ty baišsia, što jon ciabie sam potym złamaje.

Nivodnaha spatkańnia z rodnymi za bolš čym 5,5 hadoŭ u niavoli Mikitu nie dali. Dazvalali zvanki, ale i ich atrymać było vialikaj udačaj:

— Pa zakonie, kali ty znachodzišsia v ŠIZA (a tudy mohuć štučna adpravić), ničoha nie pałožana. A na korpusie, u ahulnaj masie — adzin zvanok u miesiac na 15 chvilin. I voś kali pa hrafiku ŭ ciabie staić, dapuścim, 15‑ha čysła zvanok, to napiaredadni zakryvajuć u ŠIZA, i ŭsio, nikudy nie patelefanavaŭ. A vychodziš — treba znoŭ čakać nastupnaha miesiaca.

Mnie było składana, z usich bakoŭ cisnuli. Ale dumaju, što i baćkam pryjšłosia vielmi ciažka.

— Ty kazaŭ, što mienavita ŭ niavoli pryjšoŭ da viery.

— Ja i raniej byŭ chryščonym, my mahli schadzić u carkvu siamjoj. Ale nie byŭ nastolki idejnym, mocnym u viery. A kali mianie pasadzili i kali navalvalisia ciažkaści: u ŠIZA zakryvali, ci listoŭ doŭha nie było, ci pačynali cisnuć psichałahična, što nikomu ty nie patrebny — ja braŭ Bibliju, braŭ abrazki, maliŭsia i adčuvaŭ, jak stanovicca lahčej.

Byvała, što malitoŭniki zabirali. Ale ŭ bolšaści vypadkaŭ dazvalali. Praŭda, u carkvu ŭ kałonii ja ni razu nie chadziŭ i sa śviatarami tamašnimi nie kamunikavaŭ.

«Ty złačynca, ty pajšoŭ suprać dziaržavy, budzieš siadzieć»

— Prabač, kali heta vielmi asabistaje pytańnie. U vieraśni minułaha hoda stała viadoma pra toje, što ty rezaŭ vieny…

— Tak, heta byŭ žest adčaju, tamu što cisk uzmacniŭsia da takoj stupieni, što ŭžo nie vytrymlivaŭ.

Kali pryjechaŭ u Oršu ŭ PK-8, mnie skazali: maŭlaŭ, terminu ŭ ciabie zastałosia niašmat, dasiadzi spakojna, nie parušaj. Dobra, dyk i vy mianie nie čapajcie, nie ździekujciesia dalej — ja taksama chaču biez parušeńniaŭ dabyć, vyzvalicca, rodnych ubačyć na spatkańni.

Ale ŭžo na karancinie, kudy nas adrazu paśla etapu adpravili, ja zrazumieŭ, što dasiadzieć spakojna nie daduć. Pačali padsyłać pravakataraŭ: chtości chodzić pastajanna pablizu, słuchaje, što ty kažaš, pra što, sprabujuć vyvieści na adkrytaść.

Pastajanna prychodzili ź pieratrusami i prydzirkami — try-čatyry razy na dzień mahli pieraviarnuć torby i tumbački, a potym čaplacca, čaho heta vopisu niama. A jak ja jaje znajdu, kali rečy ŭsie pieraviernutyja? Ale tut ža hałoŭnaje — rapart napisać.

Vyklikaŭ mianie «na kabiniet» apieratyŭny rabotnik Hurski, načalnik, i davaj taksama pytańni zadavać pravakacyjnyja, kamientary źniavažlivyja. Prama skazaŭ: u atrad my ciabie nie vypuścim, pojdzieš u ŠIZA i ŭ PKT (pamiaškańnie kamiernaha typu).

Ja až nie vytrymaŭ: što, kažu, takoha zrabiŭ, čym adroźnivajusia ad asnoŭnaj masy asudžanych? U vas piedafiły, zabojcy, narkamany siadziać, hladziać televizary, chodziać na spatkańni, kaŭbasu jaduć. A pacanionak, jaki z 16 hadoŭ siadzić, choć nijakaha złačynstva nie ździejśniŭ — nielha navat, kab zvyčajnyja čałaviečyja ŭmovy ŭ mianie byli?

Pamycca, ź blizkimi pahutaryć. Mnie ŭ adkaz: ty złačynca, ty pajšoŭ suprać dziaržavy, budzieš siadzieć, i hetak dalej.

Adrazu padstavu zładzili: paklikali režymnyja rabotniki na pieratrus asabistych rečaŭ — i zajavili, što ja nie pradstaviŭsia. Hladžu, va ŭsich videarehistratary vyklučanyja. I byccam usio pa zakonie, kali ja paskardžusia, chopić dvuch čałaviek, jakija paćvierdziać parušeńnie. 

Biaskoncy cisk, nijakich listoŭ ad rodnych, plus mianie trymali ŭ takich maleńkich kamierach, tam nie toje što pachadzić, a siadzieć niama dzie. Umyvalnik ź iržavaj vadoj, dahistaryčnyja tualety śmiardziučyja, z časoŭ Savieckaha Sajuza, bieton, choład — to-bok, admysłova stvarali ŭmovy, kab nie vytrymaŭ. I daviali.

Ja demanstratyŭna ŭsio rabiŭ na kamieru. A videa napramuju idzie ŭ minski DVP, samy hałoŭny nad kałonijami. I kali jany bačać sprobu suicydu, dziažurny adrazu abaviazany paviedamić. Jany hetaha vielmi bajacca.

Tut ža ŭsie pačali mitusicca, miedrabotniki prybiehli, potym mianie stali vyklikać na hutarku hałoŭnyja načalniki, pałkoŭniki tam. I cisk usio ž taki trochi asłabili.

— Darečy, pra miedrabotnikaŭ. Jakuju-niebudź realnuju dapamohu ad ich atrymlivaŭ?

— Staŭleńnie było vielmi drennaje.

Naprykład, kali adpraŭlali ŭ ŠIZA, u mianie byli prystupy epilepsii na fonie stresu. I pa zakonie miedrabotnik nie maje prava padpisać zaklučeńnie, što mianie možna adpraŭlać u štrafny izalatar — a jany zadniaj dataj pisali, što ŭsio narmalna.

Prychodzić miedyk, pahladzić, cisk pamieraje: možna ŭ kosmas lacieć, na voś tabie tabletku i siadzi dalej. Choć pavinny byli kłaści ŭ łazaret.

Litaralna za paru dzion da vyzvaleńnia, dadaje Mikita, jamu znoŭ stała drenna: upaŭ, straciŭ prytomnaść. Prystup byŭ nastolki mocnym, što zrabić vyhlad, nibyta ŭsio ŭ paradku, administracyja nie navažyłasia. Niekalki dzion jon pravioŭ u miedčastcy pad kropielnicami.

Užo ŭ Litvie stan stabilizavaŭsia ŭ lepšy bok — i lekary, i sam Mikita ličać, što stała mienš stresu. Choć ciažkija sny jaho nie adpuskajuć da hetaha času:

— Pieršy čas naohuł u chałodnym pocie pračynaŭsia, takija žachi bačyŭ u śnie. Usio nie moh pavieryć, što ja na svabodzie. Ź miesiac, napeŭna, chadziŭ jak zombi. Ciažka było znoŭ pryvyknuć da hramadstva, do ludziej — dla mianie było dzika — prosta vyjści ŭ horad i bačyć ludziej u zvyčajnaj vopratcy. Usio milhali pierad vačyma čornyja roby i plamistaja milicejskaja forma.

I ad litoŭskich palicejskich, česna skažu, šarachaŭsia spačatku. Tolki bačyŭ mašynu, adrazu ŭ dumkach jak stop-sihnał: milicyja! Zaraz užo narmalna, razumieju, što prosta tak nichto mianie tut nie aryštuje, što kali žyvieš pa zakonie, nichto ciabie nie čapaje.

«Kab pajści ŭ instytut, treba skončyć 12 kłasaŭ. A ŭ mianie ŭsiaho 9»

— Adčuvaješ, što za 5,5 hadoŭ u niavoli šmat čamu davodzicca vučycca nanova? Toj ža ŠI asvojvać, značna bolš razumnyja technałohii.

— Viadoma. Navat da telefona tołkam jašče pryvyknuć nie mahu. Ale pierš za ŭsio, niazvykła kamunikavać ź ludźmi: jość razhublenaść, saramlivaść, moža, navat troški bojaź zvyčajnych razmoŭ. Choć ja byccam čałaviek nie asabliva saramlivy, ale zaŭvažaju takoje za saboj.

— Viedaju, što za čas źniavoleńnia vy rastalisia ź dziaŭčynaj, na jaje cisnuli siłaviki, i jana admoviłasia praciahvać adnosiny. Heta mocna začapiła, ci razumieŭ abstaviny?

— Pryniać było składana. Ja dumaŭ, što ŭ nas niešta budzie, jana kazała, što dačakajecca, što kachaje. Amal uvieś termin dumaŭ pra heta. Potym užo vyrašyŭ, što nie treba rvać dušu i pieražyvać praz čałavieka, jakomu ty nie patrebny. Ciapier užo nie kryŭduju, daravaŭ usio. Boh joj sudździa.

Zaraz — bolš za ŭsio sumuju pa baćku. Dakładniej, pa ŭsich svaich, ale za baćku macniej za ŭsio chvalujusia.

Nie tak daŭno Mikita adznačyŭ pieršy za šeść hadoŭ dzień naradžeńnia na svabodzie. Zrešty, «adznačyŭ» — hučnaje słova, udakładniaje jon: paklikaŭ niekalkich znajomych, kupiŭ smačnaha ŭ kramie. I zahadaŭ žadańnie, kab ubačycca chutčej z baćkam i abniać jaho.

— Što dalej — pakul nie vyrašyŭ. Takoha, kab surjozna iści kudyści vučycca, nie płanuju. Tamu što tut, kab u instytut ci navat u technikum pajści, treba 12 kłasaŭ skončyć. A ŭ mianie ŭsiaho 9. I što, u 22 hady ŭ škołu pajdu?

Tamu pakul aryjentujusia na pracu, znajści niešta pastajannaje, kab była svaja krynica dachodu i ja moh vyžyvać. A potym užo možna budzie dumać nakont adukacyi, niedzie vučycca. Ludzi i ŭ 40 hadoŭ, i paźniej novamu vučacca, tak što — jakija maje hady. Hałoŭnaje — zdaroŭje, a ŭsiaho astatniaha možna dasiahnuć, było b žadańnie.

I viadoma, ja vielmi spadziajusia, što publičnaść dapamoža majmu baćku. Što ludzi, jakija padtrymlivajuć biełaruskich palitviaźniaŭ, uklučać i jaho ŭ śpisy i zmohuć dabicca jaho vyzvaleńnia, kab nie było hetaj razłuki.

• 4
• 0
• 0
• 1
• 0
• 8
• 2
• 3