Pra što maŭčyć Alaksiej Franckievič, jakomu Polšča zakryła ŭjezd na 10 hadoŭ

7 žniŭnia 2026 hoda Alaksiej Franckievič jechaŭ u Varšavu na kanfierencyju «Novaja Biełaruś». Miažy jon nie pierasiok. Pavodle jaho słoŭ, polskija pamiežniki paviedamili pra dziesiacihadovuju zabaronu na ŭjezd, a paźniej, što jaho ličać «niepažadanaj asobaj».

Što mienavita stała padstavaj, polskija viedamstvy ŭ takich situacyjach publična nie paviedamlajuć. 

«Spadziajomsia na prazrysty i spraviadlivy razhlad situacyi, a taksama na zachavańnie pryncypaŭ viaršenstva prava i pavahi da pravoŭ čałavieka», — havaryłasia ŭ zajavie dabračynnaha fondu, jaki ŭznačalvaje Franckievič.

Hetaja zabarona stała nahodaj uvažliva pahladzieć na minułaje Alaksieja Franckieviča i zrabiła aktualnym pytańnie: chto hety čałaviek, jaki šmat hadoŭ pradstaŭlaŭsia biełaruskim aktyvistam, krucicca siarod biełaruskich dobraachvotnikaŭ i patrabavaŭ, kab Śviatłana Cichanoŭskaja ŭstupiła ŭ «sapraŭdny dyjałoh» ź biełarusami Ukrainy.

«Naša Niva» adnaviła jaho bijahrafiju pa rejestrach, archiŭnych publikacyjach i śviedčańniach ludziej, jakija viedali jaho ŭ Biełarusi, Čechii i Ukrainie.

U publičnaj bijahrafii Franckieviča akazałasia šmat šerych plam. Da atrymańnia palityčnaha prytułku ŭ Čechii jon nie mieŭ viadomaj historyi apazicyjnaj dziejnaści, zatoje byŭ dvojčy asudžany za majomasnyja złačynstvy. U emihracyi rehistravaŭ kampanii i arhanizacyi, zajmaŭsia lehalizacyjaj inšych ludziej, supracoŭničaŭ z Volhaj Karač i Alesiem Michalevičam.

Paźniej va Ukrainie ŭznačaliŭ fond, stvorany jašče da jahonaha adjezdu ź Biełarusi. Razam z Volhaj Karač, Anatolem Kotavym i Dźmitryjem Skindzieravym uvajšoŭ u palityčny forum Dźmitryja Bałkunca i Valera Capkały, stvorany ŭ piku Śviatłanie Cichanoŭskaj. I dapamahaŭ bataljonu «Teror», jaki adkałoŭsia ad Pałka Kalinoŭskaha.

Piać hadoŭ z kanfiskacyjaj, novy kradziež — i palityčny prytułak. Što Franckievič rabiŭ da adjezdu ŭ Čechiju

Alaksiej Franckievič naradziŭsia 14 sakavika 1975 hoda ŭ Maładziečnie. U jahonaj publičnaj bijahrafii darosłaje žyćcio nibyta pačynajecca tolki ŭ 2006 hodzie — z adjezdu ŭ Čechiju i atrymańnia palityčnaha prytułku. Adnak u biełaruskich rejestrach zachavalisia i bolš rannija źviestki. U 1999 hodzie Franckievič zarehistravaŭsia ŭ Maładziečnie jak indyvidualny pradprymalnik. Hetaje IP vyklučyli z rejestra ŭ 2002 hodzie. U listapadzie 2004‑ha jon adkryŭ druhoje IP, ale ŭ krasaviku 2006 hoda jaho likvidavali: pavodle aficyjnaj farmuloŭki, pradprymalnik ciaham dvanaccaci miesiacaŭ nie ažyćciaŭlaŭ dziejnaści. Čym kankretna zajmaŭsia Franckievič i ci mieŭ jahony biźnies realny abarot, z adkrytych źviestak niezrazumieła.

Za miesiac da prezidenckich vybaraŭ 2006 hoda — tady ŭ Biełarusi byli jašče adzinki palitviaźniaŭ, i ŭsie jany byli topavymi postaciami apazicyi — Franckievič pakidaje Biełaruś, vyjazdžaje ŭ Čechiju i atrymlivaje tam status uciekača.

Paźniej u intervju Franckievič budzie nazyvacca biełaruskim aktyvistam, raskazvać pra režym Łukašenki i palityčnych źniavolenych. Adnak u dastupnych archivach dačešskaha pieryjadu jaho imia ŭvohule nie sustrakajecca ŭ palityčnym kantekście.

Niama Franckieviča siarod udzielnikaŭ vybarčych kampanij, naziralnikaŭ, zatrymanych na akcyjach, raspaŭsiudnikaŭ niezaležnaj presy abo hierojaŭ pravaabarončaj chroniki. Pra jaho nie pisali niezaležnyja miedyja, jaho nie zhadvali ŭ spravazdačach ab represijach.

Ludzi, jakija ŭ siaredzinie 1990‑ch i pieršaj pałovie 2000‑ch byli źviazanyja z demakratyčnym rucham, taksama nie pamiatajuć Franckieviča jak palityčnaha aktyvista.

Zatoje ŭ milicejskich bazach jon źjaŭlajecca zadoŭha da 2006 hoda i zusim u inšaj jakaści. Franckievič byŭ asudžany dvojčy. Abodva razy — za majomasnyja złačynstvy.

Pieršy prysud Franckieviča: piać hadoŭ i kanfiskacyja

Pieršy raz Franckievič apynuŭsia na łavie padsudnych u 1995 hodzie. 17 sakavika, usiaho praz try dni paśla dvaccataha dnia naradžeńnia,

sud Maładziečanskaha rajona prysudziŭ jamu piać hadoŭ pazbaŭleńnia voli z kanfiskacyjaj majomaści.

Pieršapačatkova dziejańni Franckieviča kvalifikavali pavodle artykuła 91¹ u spałučeńni z artykułam 42 Kryminalnaha kodeksa 1960 hoda. Artykuł 91¹ praduhledžvaŭ adkaznaść za kradziež dziaržaŭnaj abo hramadskaj majomaści ŭ bujnych pamierach. Artykuł 42 dazvalaŭ sudu, uličvajučy vyklučnyja abstaviny spravy i asobu vinavataha, pryznačyć pakarańnie nižejšaje za praduhledžany zakonam minimum. Takim čynam, piać hadoŭ, atrymanyja Franckievičam, byli istotna źmiakčanym pakarańniem.

Adbyvaŭ pakarańnie Franckievič u kałonii №8 u Oršy. Paśla jaho pieraviali ŭ kałoniju №24 u Rečycki rajonie. Apošniaja ŭstanova zachavałasia, ale źmianiła profil i ciapier viadomaja jak papraŭčaja kałonija № 24 u Zareččy — žanočaja kałonija dla recydyvistak.

27 kastryčnika 1998 hoda sud Rečyckaha rajona ŭmoŭna-daterminova vyzvaliŭ Franckieviča. Da zakančeńnia terminu jamu zastavaŭsia amal hod. Takim čynam, z pryznačanych piaci hadoŭ jon adbyŭ kala čatyroch.

Druhaja sprava: kradziež mahnitoły

Nastupny kryminalny epizod adbyŭsia prykładna praz šeść z pałovaj hadoŭ paśla vyzvaleńnia. 16 maja 2005 hoda sud Maładziečanskaha rajona pryznaŭ Franckieviča vinavatym pavodle častki 1 artykuła 205 užo novaha Kryminalnaha kodeksa. 

Pavodle materyjałaŭ spravy, 12 sakavika 2005 hoda Franckievič skraŭ aŭtamahnitołu z aŭtamabila «Reno» niejkaha A.Jaŭsiejeva. Za heta jon atrymaŭ adzin hod papraŭčych rabot z utrymańniem 15% zarobku na karyść dziaržavy.

Takim čynam, da pačatku 2006 hoda jaho paćvierdžanaja bijahrafija vyhladała nastupnym čynam: surjoznaje majomasnaje złačynstva ŭ maładości, piać hadoŭ z kanfiskacyjaj, niekalki hadoŭ u kałonijach, umoŭna-daterminovaje vyzvaleńnie, a zatym novy kradziež i hod papraŭčych rabot. Nivodnaha viadomaha palityčnaha pieraśledu ŭ hetaj chranałohii niama.

Tym nie mienš amal adrazu paśla druhoha prysudu Franckievič stanovicca palityčnym uciekačom.

Pieršy adjezd za miesiac da vybaraŭ

Sam Franckievič u svaich paźniejšych intervju raskazvaje pra hety pavarot vielmi koratka. Pavodle jaho, u 2006 hodzie jon vyjechaŭ u Čechiju za miesiac da prezidenckich vybaraŭ i atrymaŭ tam status uciekača. Vybary prajšli 19 sakavika, tamu havorka pavinna iści prykładna pra luty — mienš jak praz hod paśla druhoha prysudu.

U vialikim intervju 2024 hoda, dzie Franckievič padrabiazna havaryŭ pra represii ŭ Biełarusi, palitviaźniaŭ i svoj dalejšy šlach, pra pryčyny pieršaha adjezdu niama amal ničoha: tolki data, Čechija i atrymany status. Niama apoviedu pra zatrymańni, źbićcio, pieratrusy, zvalnieńnie za palityku, siabroŭstva ŭ apazicyjnaj arhanizacyi, udzieł u vybarčaj kampanii abo pahrozy z boku KDB.

Na hetym fonie cikava, jakuju historyju raspavioŭ Franckievič češskim mihracyjnym i inšym orhanam i ci paviedamiŭ jon pra svaje abiedźvie sudzimaści.

Heta nie druhasnaja detal. Češski zakon ab prytułku praduhledžvaŭ, što abarona nie dajecca čałavieku, adnosna jakoha isnujuć važkija padstavy mierkavać, što da pryjezdu jon učyniŭ surjoznaje niepalityčnaje złačynstva pa-za Čechijaj.

Takaja norma vynikała i z Kanviencyi AAN ab statusie ŭciekačoŭ. Pry hetym nie kožnaja sudzimaść aŭtamatyčna zakryvaje šlach da prytułku: ułady pavinny aceńvać charaktar i ciažkaść złačynstva, abstaviny spravy i rolu samoha čałavieka.

Čamu Čechija prymała biełarusaŭ

U siaredzinie 2000‑ch palityčny prytułak byŭ dla biełarusaŭ adnym sa sposabaŭ lehalizavacca ŭ Jeŭrasajuzie. U emihracyjnym asiarodździ takich ludziej iranična nazyvali «upyrchlikami» — ad češskaha uprchlík, «uciakač». Daloka nie za kožnaj zajavaj stajaŭ realny palityčny pieraśled: niekatoryja padładžvali bijahrafiju pad patrebnuju historyju, kab zamacavacca ŭ krainie.

Da biełarusaŭ Čechija sapraŭdy staviłasia bolš spryjalna, čym da bolšaści inšych zajaŭnikaŭ. U 2006 hodzie, kali tudy pryjechaŭ Franckievič, prytułak atrymali 66 hramadzian Biełarusi — amal čverć usich 268 čałaviek, jakim Čechija nadała abaronu ŭ tym hodzie. Biełarusy padali 174 zajavy i zaniali pieršaje miesca pavodle kolkaści stanoŭčych rašeńniaŭ.

Pavialičyć

Z 1990 hoda da siaredziny 2007‑ha pa prytułak źviarnulisia 2024 biełarusy, 286 jaho atrymali. Takim čynam, stanoŭčymi byli kala 14% zajaŭ — pry ahulnym pakazčyku dla zamiežnikaŭ u 3,8%. Pavodle daśledavańnia Karłavaha ŭniviersiteta, biełarusy zajmali čaćviortaje miesca siarod nacyjanalnych hrup pavodle kolkaści vydadzienych prytułkaŭ. Češskija ŭłady ŭličvali ŭzmacnieńnie represij u Biełarusi napiaredadni i paśla prezidenckich vybaraŭ 2006 hoda. U aficyjnym češskim ahladzie za 2005 hod adznačałasia, što prytułak na padstavie pieraśledu najčaściej atrymlivali mienavita hramadzianie Biełarusi, a taksama Uźbiekistana.

U vypadku Franckieviča my nie znajšli navat minimalnaha publičnaha śledu palityčnaha pieraśledu. Pieršy palityčny epizod, jaki nam udałosia paćvierdzić u bijahrafii Franckieviča, adbyvajecca ŭžo nie ŭ Biełarusi, a ŭ Čechii — praź niekalki hadoŭ paśla atrymańnia prytułku. Mienavita tam čałaviek z kryminalnym minułym i biez bačnaha apazicyjnaha dośviedu pačnie pieratvaracca ŭ biełaruskaha hramadskaha aktyvista. A razam z palitykaj u jaho žyćci źjavicca jašče adzin zaniatak — rehistracyja arhanizacyj i rašeńnie pytańniaŭ ź lehalizacyjaj inšych ludziej.

Jak u Čechii Franckievič atrymaŭ biznes, arhanizacyju i palityčnuju bijahrafiju

Češskaja lehalizacyja dała Alaksieju Franckieviču toje, čaho nie stavała šmatlikim inšym vychadcam z postsavieckich krain: zakonnaje prava žyć u Jeŭrasajuzie, aficyjny adras i mahčymaść rehistravać na siabie kampanii. 

Biełarus Čechii, jaki žyvie tam ad pačatku stahodździa i pierasiakaŭsia z Franckievičam, raskazaŭ «Našaj Nivie», što toj zarablaŭ u Čechii, adkryvajučy biznesy i pradajučy ich.

Takich ludziej časam nazyvajuć «adkryvaškami». Jon rehistruje na siabie kampanii, afarmlaje nieabchodnyja dakumienty, a paśla pradaje ŭžo hatovuju jurydyčnuju asobu sapraŭdnamu zakazčyku. Sam pa sabie prodaž tak zvanych ready-made, abo «paličnych», kampanij u Čechii nie zabaronieny. Heta asobny rynak pasłuh: klijentu nie treba čakać rehistracyju, šukać jurydyčny adras i prachodzić pačatkovuju biurakratyju. Jon płacić i atrymlivaje ŭžo stvoranuju firmu, prydatnuju dla viadzieńnia biznesu.

Adnak takaja madel maje i šeruju častku. Asabliva kali klijentam patrebnaja nie stolki kampanija, kolki čałaviek ź lehalnym statusam, na jakoha jaje možna spačatku aformić. Kali schiema pracuje pravilna, praź niekalki hadoŭ znajści pieršapačatkovaha rehistratara pa naźvie kampanii ŭžo niemahčyma: u rejestry ŭžo paznačanyja inšyja ŭłaśniki i dyrektary.

Češski biełarus kaža, što heta doŭhi čas prynosiła Franckieviču asnoŭny dachod. Faktyčna jaho češski status pieratvaryŭsia ŭ kamiercyjny resurs. Dla čałavieka bieź lehalizacyi adkryć kampaniju, atrymać adras, razabracca z bankam i buchhałteryjaj było składana. Franckievič užo mieŭ nieabchodnyja dakumienty i moh prapanavać uvieś pakiet.

Franckievič, pa słovach našaha surazmoŭcy, taksama braŭsia za pytańni, źviazanyja ź lehalizacyjaj zamiežnikaŭ i atrymańniem češskich paśviedčańniaŭ na žycharstva. U takich schiemach kampanija mahła być instrumientam. Firma stvarała farmalnuju padstavu dla biznes-dziejnaści, pracaŭładkavańnia abo afarmleńnia dakumientaŭ. 

Palityčnaja bijahrafija Franckieviča taksama źjavicca ŭžo ŭ Čechii.

Asociace pro modernizaci na vulicy Revoluční

U sakaviku 2011 hoda ŭ Čechiju pryjechaŭ były kandydat u prezidenty Biełarusi Aleś Michalevič. U adroźnieńnie ad Franckieviča ŭ Michaleviča była vidavočnaja pryčyna prasić abarony: paśla vybaraŭ 2010 hoda jaho aryštavali pa spravie ab masavych biesparadkach, a paśla vyzvaleńnia jon raskazaŭ pra katavańni ŭ SIZA KDB. Nieŭzabavie Čechija nadała jamu palityčny prytułak.

Praź siem miesiacaŭ, 24 kastryčnika 2011 hoda, u Prazie była zarehistravanaja Asociace pro modernizaci — «Asacyjacyja za madernizacyju». Źviestki pra arhanizacyju zachavalisia ŭ češskim rejestry jurydyčnych asob.

Supracoŭnictva Franckieviča ź Michalevičam pačałosia amal adrazu paśla pierajezdu Michaleviča ŭ Prahu. Asacyjacyja była stvoranaja ŭ kastryčniku 2011-ha, a ŭžo ŭ 2012 hodzie abodva reprezientavali jaje publična.

U śniežni 2012 hoda Češskaje radyjo nazyvała Michaleviča staršynioj «Asacyjacyi za madernizacyju». U inšych publikacyjach staršynioj abo kiraŭnikom arhanizacyi nazyvali ŭžo Franckieviča. Arhanizacyja dała jamu toje, čaho raniej u jaho nie było: aficyjny status biełaruskaha hramadskaha i palityčnaha dziejača. Ciapier jon moh vystupać pierad žurnalistami jak arhanizatar i kiraŭnik zarehistravanaj u Prazie biełaruskaj struktury. Hetaja transfarmacyja adbyłasia prykładna praź piać-šeść hadoŭ žyćcia ŭ Čechii.

Pavialičyć

Ad hatovych firmaŭ da hatovaj palityčnaj placoŭki

«Asacyjacyja za madernizacyju» nie była vyklučna papiarovaj arhanizacyjaj. Jana sapraŭdy pravodziła akcyi, raspaŭsiudžvała zajavy i kantaktavała z češskimi dziaržaŭnymi i hramadskimi strukturami.

U mai 2012 hoda kala dvaccaci biełarusaŭ pryjšli da budynka Škoda Auto ŭ Młada-Balesłavie. Jany patrabavali, kab kampanija nie padtrymlivała čempijanat śvietu pa chakiei 2014 hoda ŭ Minsku, bo sponsarstva, na ich dumku, dapamahała lehitymizavać režym Łukašenki. Franckievič vystupaŭ arhanizataram akcyi i pieradaŭ pradstaŭnikam kampanii list i pietycyju ź piaćciu dziasiatkami podpisaŭ. Pra heta paviedamlali Česká televize i Český rozhlas.

U listapadzie 2012 hoda Franckievič udzielničaŭ u sustrečy pradstaŭnikoŭ šaści biełaruskich arhanizacyj, zarehistravanych u Čechii, z češskim MZS i pravaabarončaj arhanizacyjaj People in Need. Na sustrečy abmiarkoŭvałasia ideja stvareńnia Biełaruskaha doma ŭ Prazie. Franckievič prapanavaŭ pravieści 19 śniežnia vialikuju vuličnuju akcyju na Staramiesckaj płoščy — u hadavinu razhonu pratestaŭ paśla prezidenckich vybaraŭ 2010 hoda. 

U mai 2013 hoda asacyjacyja abviaściła kampaniju «Nie puskajcie złačyncaŭ u Jeŭropu», vystupajučy suprać mahčymych zaprašeńniaŭ Uładzimira Makieja i Alaksandra Łukašenki ŭ krainy ES. Franckievič znoŭ vystupaŭ ad imia arhanizacyi.

Pavialičyć

Maštaby hetaj dziejnaści nie varta pierabolšvać. Na akcyi vychodzili dziasiatki čałaviek, a nie tysiačy, pad pietycyjaj suprać Škoda było kala piacidziesiaci podpisaŭ. Adnak dla asabistaj bijahrafii Franckieviča efiekt byŭ značnym. Zarehistravanaja struktura davała nazvu, pasadu, kantakty ź miedyja i mahčymaść prysutničać na sustrečach z češskimi čynoŭnikami i mižnarodnymi arhanizacyjami. Tak Franckievič za niekalki hadoŭ pieratvaryŭsia ŭ «staršyniu asacyjacyi», «hramadskaha aktyvista» i pradstaŭnika biełaruskaj dyjaspary.

Mienavita ŭ češski pieryjad u bijahrafii Franckieviča źjaŭlajecca taksama Volha Karač i jaje arhanizacyja «Naš dom». Jany publična supracoŭničali jak minimum z 2012 hoda.

U listapadzie 2012‑ha Karač i Franckievič udzielničali ŭ sustrečy šaści biełaruskich arhanizacyj u Prazie. Karač pradstaŭlała «Naš dom», a Franckievič — «Asacyjacyju za madernizacyju». Siarod udzielnikaŭ byli taksama pradstaŭniki češskaha MZS i pravaabarončaj arhanizacyi People in Need. Na sustrečy Franckievič prapanavaŭ pravieści 19 śniežnia vialikuju vuličnuju akcyju ŭ hadavinu razhonu pratestaŭ paśla vybaraŭ 2010 hoda.

Takaja akcyja sapraŭdy adbyłasia na Staramiesckaj płoščy. Na akcyju ŭ padtrymku biełaruskich palitviaźniaŭ pryjšło kala dvaccaci čałaviek.

23 listapada 2013 hoda Karač i Franckievič znoŭ uziali ŭdzieł u supolnaj naradzie pradstaŭnikoŭ biełaruskaj emihracyi. Sustreča prachodziła praz Skype. Michalevič i Franckievič pradstaŭlali «Asacyjacyju za madernizacyju», Karač — «Naš dom». Udzielniki abmiarkoŭvali kaardynacyju infarmavańnia suśvietnaj hramadskaści pra situacyju ŭ Biełarusi i padrychtoŭku adnačasovych akcyj u roznych krainach. Franckievič vystupaŭ kaardynataram zapłanavanaj suśvietnaj akcyi.

Adznačym, što «Naša Niva» źviartałasia da Alesia Michaleviča, kab raspytać pra jaho sumiesnuju historyju z Franckievičam. Viedaŭ jon pra jaho minułaje ci nie viedaŭ? Što adznačyŭ dla siabie ŭ vyniku kamunikacyi ź im? Adnak parazmaŭlać z nami Michalevič nie zachacieŭ.

Češskaja arhanizacyja zhasała, ale była jašče patrebnaja

«Asacyjacyja za madernizacyju» ŭ Čechii faktyčna zharnuła svaju biełaruskuju dziejnaść jašče ŭ siaredzinie 2010-ch.

U spravazdačy ŭrada Čechii pra stanovišča nacyjanalnych mienšaściaŭ za 2016 hod havaryłasia, što aktyŭnaść Asociace pro modernizaci abmiažoŭvałasia viadzieńniem staronki ŭ Facebook. U spravazdačy za 2017 hod asacyjacyja ŭžo trapiła ŭ pieralik biełaruskich arhanizacyj, jakija nie viali nijakaj dziejnaści. Ale jurydyčna asacyjacyja praciahvała isnavać, i jaje nazvu možna było vykarystoŭvać dla ŭdziełu ŭ mižnarodnych prajektach.

«Asacyjacyja za madernizacyju» praisnavała ŭ rejestry značna daŭžej, čym jaje aktyŭnaja publičnaja dziejnaść. Praces zakryćcia arhanizacyi pačaŭsia ŭ 2024 hodzie. Likvidacyja raściahnułasia amal na dva hady: tolki 15 červienia 2026 hoda asacyjacyju kančatkova vyklučyli z rejestra.

U 2017 hodzie hetaja amal nieaktyŭnaja biełaruskaja arhanizacyja niečakana vyjšła na zusim inšuju hieahrafiju.

Ź biełaruskaha aktyvista — u ekśpierty pa Armienii

U hety samy pieryjad Franckievič praciahvaŭ vystupać za miažoj ad imia češskaj «Asacyjacyi za madernizacyju» i raptoŭna pieratvaryŭsia ŭ «jeŭrapiejskaha ekśpierta» pa Armienii, Azierbajdžanie i jadziernaj biaśpiecy.

30 maja 2017 hoda Franckievič ad imia «Asacyjacyi za madernizacyju» zajaviŭ pra dałučeńnie da «Hramadzianskaj płatformy miru pamiž Armienijaj i Azierbajdžanam». Paviedamleńnie raspaŭsiudzili pieravažna azierbajdžanskija miedyja i pres-słužba samoj płatformy.

Farmalna inicyjatyva pavinna była sadziejničać mirnamu ŭrehulavańniu karabachskaha kanfliktu i naładžvać dyjałoh pamiž hramadstvami dźviuch krain. Na praktycy jaje publičnyja zajavy byli vyrazna bližejšyja da pazicyi Baku, a infarmacyjnaje supravadžeńnie zabiaśpiečvali azierbajdžanskija dziaržaŭnyja i praŭładnyja vydańni.

U toj čas Azierbajdžan ščodra nasypaŭ naftavyja dalary achvotnym stvarać pazityŭny imidž krainy.

U kastryčniku 2017 hoda vydańnie Haqqin.az pradstaviła Franckieviča ŭžo nie prosta jak biełaruskaha aktyvista, a jak «viadomaha jeŭrapiejskaha ekśpierta» i staršyniu zarehistravanaj u Prazie arhanizacyi. Jon raskazvaŭ pra «misiju biełaruskich ekśpiertaŭ» u Armienii i padrychtavanuju imi spravazdaču pra Miecamorskuju atamnuju elektrastancyju. Pavodle Franckieviča, udzielniki misii nie trapili na samu AES, ale razmaŭlali ź miascovymi žycharami i armianskimi ekśpiertami, raspytvali ludziej pra zdaroŭje i na hetaj padstavie padrychtavali «źmiastoŭny i pierakanaŭčy» dakład. Artykuł mieŭ charakterny zahałovak — «Partyzany Łukašenki nakryvajuć jadzierny abjekt u Armienii». 

U studzieni 2018 hoda Franckieviča zaćvierdzili siabram Centralnaj kantrolna-revizijnaj kamisii armiana-azierbajdžanskaj «Płatformy miru». Pra heta pisali 1news.az i inšyja azierbajdžanskija vydańni.

Takim čynam, najbolš zaŭvažnaja publičnaja dziejnaść Franckieviča ŭ 2017—2018 hadach była źviazanaja nie ź biełaruskaj palitykaj u Minsku, a ź mižnarodnym prajektam, jaki tranślavaŭ tezisy, vyhadnyja aŭtarytarnamu režymu Ilchama Alijeva. Zarehistravanaja ŭ Prazie asacyjacyja, jakaja ŭ samoj Čechii ŭžo amal nie pracavała, dazvalała jamu vystupać u novym statusie — jak pradstaŭniku jeŭrapiejskaj hramadzianskaj supolnaści.

Viartańnie bieź pieraśledu: čym Franckievič zajmaŭsia ŭ Biełarusi

U publičnaj bijahrafii Alaksieja Franckieviča viartańnie ŭ Biełaruś hučyć jak pryncypovy palityčny krok. Nibyta jon šmat hadoŭ čakaŭ, kali režym vypuścić palitviaźniaŭ, a paśla vyzvaleńnia Mikałaja Statkieviča vyrašyŭ: umova vykananaja, možna jechać.

22 žniŭnia 2015 hoda Alaksandr Łukašenka pamiłavaŭ šaściarych palitviaźniaŭ, u tym liku Mikołu Statkieviča. Na toj momant aficyjny Minsk sprabavaŭ adnavić adnosiny ź Jeŭrasajuzam i stvaryć uražańnie palityčnaj adlihi pierad prezidenckimi vybarami.

Aleś Michalevič skarystaŭsia momantam i zrabiŭ śmieły krok. 8 vieraśnia 2015 hoda jon sieŭ u Vilni na ciahnik da Minska. Da biełaruskaj miažy jaho supravadžaŭ Franckievič. Paśla pierasiačeńnia miažy Franckievič zastavaŭsia ź Michalevičam na telefonnaj suviazi i faktyčna staŭ jaho kantaktnaj asobaj dla žurnalistaŭ. Pa Michaleviča ŭ Hudahaj pryjechali milicyjaniery ź Minska. Praź niekalki hadzin palityka adpuścili pad padpisku ab niavyjeździe.

Ź intervju Franckieviča moža skłaścisia ŭražańnie, što jon taksama pajechaŭ u Biełaruś, jak tolki źjaviłasia takaja mahčymaść. Ale ŭsio było zusim inačaj.

Jak vynikaje z bazy pierasiačeńnia miežaŭ Biełarusi, pieršy raz paśla svajho daŭniaha adjezdu Franckievič pryjechaŭ tolki ŭ 2018 hodzie — čyhunkaj ź Vilni. Pryjezd u Biełaruś nie pryvioŭ ni da zatrymańnia, ni da zabarony pakidać krainu.

Tady jon pačaŭ pryjazdžać u Biełaruś čaściej — čatyry razy ŭ 2019-m. U absalutnaj bolšaści vypadkaŭ heta byli pajezdki z Ukrainy ŭ Biełaruś i nazad. 

U Franckieviča byŭ biełaruski pašpart, ale adnačasova jon mieŭ češski pastajanny dazvoł na žycharstva, jaki čałaviek zvyčajna atrymlivaje paśla peŭnaj kolkaści pražytych u krainie hadoŭ.

Tamu jon moh faktyčna žyć pamiž niekalkimi krainami — pieradusim Čechijaj i Ukrainaj, ale časam zajazdžać i ŭ Biełaruś.

U adkrytych krynicach nie zastałosia śladoŭ palityčnaj, hramadskaj abo pradprymalnickaj dziejnaści Franckieviča ŭ Biełarusi ŭ 2018-2020. Jaho imia nie sustrakajecca ni ŭ dastupnych archivach niezaležnych ŚMI, ni ŭ pravaabarončaj chronicy, ni ŭ paviedamleńniach apazicyjnych arhanizacyj.

Pandemija viarnuła ŭ Biełaruś

Pavodle ŭłasnaha apoviedu Franckieviča, nadaŭžej zastacca ŭ Biełarusi ŭ 2020‑m jaho prymusiła nie palityka, a karanavirus.

Češskija ŭłady ŭviali žorstkija karancinnyja abmiežavańni. U Biełarusi Łukašenka admaŭlaŭ surjoznaść pandemii, nie zakryvaŭ krainy i raiŭ lačycca łaźniaj, harełkaj i pracaj u poli. Franckievič vybraŭ Biełaruś.

Paźniej jon budzie pradstaŭlać siabie jak aktyvista, jaki pakinuŭ krainu paśla dramatyčnych padziej 2020 hoda. Adnak historyja pierasiačeńniaŭ miažy i tut pakazvaje inšuju karcinu.

Franckievič pravioŭ u Biełarusi try miesiacy — z pačatku sakavika 2020‑ha da siaredziny červienia 2020-ha. U krainie ŭ toj čas pačynałasia prezidenckaja kampanija, ale nijakaha ŭdziełu Franckieviča ŭ joj nie było vidać. My nie znajšli jaho siarod siabroŭ inicyjatyŭnych hrup, arhanizataraŭ pikietaŭ, niezaležnych naziralnikaŭ abo pradstaŭnikoŭ štaboŭ alternatyŭnych kandydataŭ.

Pavodle źviestak Belpol, 17 červienia 2020 hoda Franckievič vyjechaŭ ź Biełarusi va Ukrainu. Miažu jon pierasiakaŭ na pryvatnym aŭtamabili Volkswagen z ukrainskimi numarami. Nastupny zafiksavany ŭjezd u Biełaruś adbyŭsia tolki 25 žniŭnia — z terytoryi Polščy, taksama na aŭtamabili.

Takim čynam, u Biełarusi Franckieviča nie było 9 žniŭnia, kali prajšli prezidenckija vybary i pačalisia masavyja zatrymańni. Nie było jaho tut i ŭ nastupnyja dni, kali biełarusy vychodzili da izalatara na Akreścina, na pradpryjemstvach stvaralisia stačkamy, a pa krainie prajšli dźvie pieršyja masavyja niadzielnyja manifiestacyi — 16 i 23 žniŭnia.

Franckievič masava vystaŭlaŭ u stužku fejsbuka čužyja fota i videa z pratestaŭ, a taksama čyjeści amatarskija zdymki z pratestaŭ u jaho rodnym Maładziečnie — mahło skłaścisia ŭražańnie, što ŭłasnyja, ale nie.

U Biełaruś jon viarnuŭsia tolki 25 žniŭnia, praz šasnaccać dzion paśla vybaraŭ. Jaho znachodžańnie ŭ krainie akazałasia karotkim. Užo 31 žniŭnia Franckievič znoŭ vyjechaŭ ź Biełarusi — hetym razam samalotam u Lvoŭ. Takim čynam, paśla viartańnia z Polščy jon pravioŭ u Biełarusi mienš za tydzień.

Paźniej Franckievič raskazvaŭ, što rašeńnie vyjechać pryniaŭ paśla ananimnaha papiaredžańnia. «Mnie patelefanavali i skazali: u ciabie jość dva dni, tamu što ciabie ŭniasuć u śpis nievyjaznych», — uzhadvaŭ jon.

Hetaje tłumačeńnie hučyć niejmavierna: inšych takich paćvierdžanych vypadkaŭ nie było.

Takim čynam, Franckievič 31 žniŭnia čarhovy raz apynuŭsia va Ukrainie. Paźniej jahony adjezd buduć apisvać jak vymušanuju emihracyju praz represii. Ale dakumientalna paćviardžajecca tolki jaho ŭłasny apovied pra nieviadomaha, jaki zahadzia papiaredziŭ ab «śpisie nievyjaznych». U adkrytych krynicach niama infarmacyi pra zaviedzienuju na toj momant kryminalnuju spravu, vyklik na dopyt, pieratrus abo administracyjny pratakoł u dačynieńni da jaho.

Uspłyvajuć u pamiaci anałahičnyja vypadki. Tak Anžalika Mielnikava vyjechała ź Biełarusi 3 vieraśnia 2020 hoda. Razam z mužam jany pajechali ŭ Kijeŭ. A Volha Siamaška, žonka supracoŭnika «Varhiejminha», jaki maje pašpart prykryćcia, — 7 vieraśnia 2020 hoda, taksama samalotam na Kijeŭ. I pieršaja, i druhaja śćviardžali, što im pahražali represii — ale niama nijakich faktaŭ hetaha.

Zastajecca pytańnie, jakoje Franckievič nidzie nie tłumačyć: za što mienavita ŭłady nibyta źbiralisia zrabić jaho nievyjaznym, kali ciaham papiarednich piaci hadoŭ jon amal nie prajaŭlaŭ palityčnaj aktyŭnaści ŭ Biełarusi, a padčas pratestaŭ jaho naohuł nie było ŭ krainie?

Pavialičyć

U Lvoŭ Franckievič pryjechaŭ užo ź biełaruskim pašpartam, češskim pastajannym dazvołam na žycharstva, dośviedam rehistracyi arhanizacyj i šyrokim kołam kantaktaŭ. Praź niekalki miesiacaŭ jon uznačalić biełaruski kryzisny centr va Ukrainie.

Lvoŭ: dapamoha ŭciekačam, siamiejny fond. I ludzi sa zbrojaj

Kali Franckievič prylacieŭ va Ukrainu, tam jaho ŭžo čakała hatovaja jurydyčnaja asoba. Pavodle ŭkrainskaha rejestra, dabračynnuju arhanizacyju «Mižnarodny vałanciorski fond «Naš dom» zarehistravali ŭ Lvovie jašče 17 lutaha 2020 hoda — za paŭhoda da adjezdu Franckieviča ź Biełarusi. Sam jon staŭ kiraŭnikom fondu ad momantu rehistracyi. Heta pakazvaje, što Ukraina nie była dla Franckieviča vypadkovym punktam pryznačeńnia: zahadzia isnavali i jurydyčnaja struktura, i ludzi, zdolnyja jaje zarehistravać, i, vidać, płany na dalejšuju pracu.

Nazva lvoŭskaha fondu taksama vyhladaje nievypadkovaj. «Naš dom» — heta nazva arhanizacyi Volhi Karač, ź jakoj Franckievič supracoŭničaŭ jašče ŭ češski pieryjad. Da momantu rehistracyi ŭkrainskaha fondu jany viedali adno adnaho nie mienš za siem hadoŭ. U starych kantaktnych źviestkach lvoŭskaj struktury fihuravała i pošta na damienie arhanizacyi Karač.

U studzieni 2021 hoda na bazie fondu pačaŭ pracavać Biełaruski kryzisny centr. Jon dapamahaŭ ludziam, jakija paśla žnivieńskich pratestaŭ vyjazdžali ź Biełarusi va Ukrainu abo vykarystoŭvali Lvoŭ jak tranzitny punkt na šlachu ŭ Jeŭrasajuz.

Franckievič śćviardžaŭ, što ŭciekačam šukali žyllo i pracu, dapamahali z dakumientami, humanitarnymi vizami i lehalizacyjaj. Ź jaho słovaŭ, pa dapamohu źviartalisia sa Lvova, z Kijeva, Dniapra, Pałtavy, Čarnihava, Polščy i samoj Biełarusi.

Pra Franckieviča stali aktyŭna pisać ŚMI, u tym liku i mižnarodnyja.

Pavialičyć

Jon śćviardžaŭ, što centr lehalizoŭvaŭ navat tych, chto trapiŭ va Ukrainu nielehalna, dapamahaŭ rabić humanitarnyja vizy i adpraŭlacca dalej.

U Lvovie źjavilisia biełaruskaja niadzielnaja škoła i štotydniovyja akcyi salidarnaści. Na Dzień Voli ŭ 2021 hodzie Franckievič vyviesiŭ bieł-čyrvona-bieły ściah na lvoŭskaj ratušy.

Rola Franckieviča va Ukrainie zastałasia niaźmiennaj: jon znoŭ stanovicca pasiarednikam, praź jakoha prachodziać ludzi, dakumienty, kantakty ź dziaržaŭnymi orhanami. I adčuvalnaja asabistaja infarmacyja.

Pavialičyć

Žonka ŭ zasnavalnikach, dačka ŭ Lvovie

Ciapier u rejestry Fonda nazvanyja try zasnavalniki: hramadzianin Biełarusi Alaksiej Franckievič, hramadzianka Ukrainy Tamara Alehaŭna Franckievič i hramadzianka Tadžykistana Kaciaryna Šozijoŭna Nazaršojeva. Historyja źmianieńniaŭ u rejestry pakazvaje, što raniej siarod zasnavalnikaŭ była Tamara Alehaŭna Zazuk, jakuju paźniej zamianiła Tamara Alehaŭna Franckievič. Heta moža śviedčyć pra źmienu proźvišča paśla šlubu z Alaksiejem Franckievičam.

U pary jość małaja dačka. U intervju, apublikavanym u vieraśni 2024 hoda, Franckievič raskazvaŭ, što dziaŭčyncy try hady. Žonka i dzicia zastavalisia ź im u Lvovie. Tolki ŭ pieryjad, kali ŭ horadzie źnikli śviatło i aciapleńnie, jon nienadoŭha vyviez ich u bolš biaśpiečnaje miesca, paśla čaho siamja viarnułasia.

Hramadzianka Tadžykistana Kaciaryna Nazaršojeva ŭ hetaj struktury zastajecca amal niepubličnaj asobaj. U adkrytych bazach jaje imia źviazana pieravažna z hetym fondam.

Ad «Našaha domu» da «Vilnaj Biełarusi»

Paśla pačatku poŭnamaštabnaj vajny profil fondu źmianiŭsia. Jon pačaŭ dapamahać ukrainskim pierasialencam, vajskovym čaściam i biełaruskim dobraachvotnikam.

31 kastryčnika 2022 hoda «Mižnarodny vałanciorski fond «Naš dom» aficyjna pierajmienavali ŭ dabračynny fond «Vilna Biłoruś». Jurydyčnaja asoba i jaje kod zastalisia tymi samymi.

Fond pieradavaŭ miedykamienty i abstalavańnie Zbrojnym siłam Ukrainy, dapamahaŭ siemjam zahinułych biełaruskich dobraachvotnikaŭ. U 2023 hodzie na jaho bazie abviaścili pra stvareńnie jašče adnoj struktury z hučnaj nazvaj — Biełaruskaha centra nacyjanalnaj pamiaci. Centr źbiraŭsia supracoŭničać z Ukrainskim instytutam nacyjanalnaj pamiaci i ŭniviersitetami, daśledavać udzieł biełarusaŭ u abaronie Ukrainy i padtrymlivać siemji dobraachvotnikaŭ.

U vieraśni 2024 hoda na vulicy Kleparoŭskaj u Lvovie adkryŭsia Biełaruski dom. U im raźmiaścili muziej i vystavu «Vilna Biłoruś z Ukrajinoju v sierci» — 24 stendy z historyjami biełarusaŭ, jakija zahinuli, abaraniajučy Ukrainu. 

Franckievič łabiravaŭ pierajmienavańnie ŭkrainskich vulic u honar zahinułych biełarusaŭ i inicyjavaŭ pietycyju ab prysvajeńni zvańnia Hieroja Ukrainy dobraachvotniku Dźmitryju Rubašeŭskamu. Vystavu pra biełaruskich vajaroŭ vazili pa ŭkrainskich haradach.

Pavialičyć

Adnačasova ź dziejnaściu ŭkrainskaha fondu Franckievič stvaryŭ jašče adnu arhanizacyju — hetym razam u Čechii. 

«Boh bieražy Ukrainu»: arhanizacyja z nulavymi dachodami i vydatkami

15 śniežnia 2022 hoda ŭ Prazie prajšoŭ ustanoŭčy schod abjadnańnia Bůh ochraňuj Ukrajinu z.s. — «Boh bieražy Ukrainu». U schodzie ŭdzielničali try čałavieki: Alaksiej Franckievič, Iłona Zazuk (takoje ž proźvišča, jak u žonki Franckieviča) i Tamara Franckievič. Usie troje ŭvajšli ŭ praŭleńnie, a Franckieviča abrali staršynioj. Arhanizacyju aficyjna zarehistravali 12 studzienia 2023 hoda ŭ pražskim haradskim sudzie. Franckievič atrymaŭ prava adnaasobna pradstaŭlać jaje, brać ad jaje imia jurydyčnyja abaviazacielstvy i padpisvać dakumienty. Jon ža pavinien byŭ adkryć bankaŭski rachunak i samastojna im rasparadžacca.

Zajaŭlenyja mety vyhladali maštabna. Arhanizacyja źbirałasia abjadnoŭvać ludziej, jakija dapamahajuć dzieciam, darosłym, pažyłym i inšym paciarpiełym ad rasijskaj ahresii. U statucie havaryłasia pra zbor i raźmierkavańnie resursaŭ, sacyjalnuju reabilitacyju achviar vajny, mižnarodnaje supracoŭnictva i kansultacyjnuju dziejnaść.

Hučnaja nazva i humanitarnyja mety zastalisia na papiery. U finansavaj spravazdačy «Boh, bieražy Ukrainu» za 2023 hod niama nivodnaj krony achviaravańniaŭ, siabroŭskich unioskaŭ abo vydatkaŭ na dapamohu paciarpiełym ad vajny. Nulavymi paznačanyja hrošy ŭ kasie i na bankaŭskich rachunkach. Za nastupnyja dva hady spravazdač u češskim rejestry niama, a pa-za im arhanizacyja amal nie pakinuła publičnaha śledu. Tamu pa adkrytych dakumientach niemahčyma paćvierdzić, što jana ŭvohule ažyćciaŭlała zajaŭlenuju humanitarnuju dziejnaść.

Jurydyčnym adrasam arhanizacyi paznačany dom na Legerova 356/48 u Prazie. Heta adras masavaj rehistracyi: ciapier tam majuć jurydyčnaje miesca znachodžańnia bolš za try dziasiatki kampanij i arhanizacyj, a raniej byli zarehistravanyja jašče niekalki dziasiatkaŭ. 

Češskim abjadnańniem pieralik novych struktur Franckieviča nie skončyŭsia. 29 krasavika 2025 hoda jon zarehistravaŭ va Ukrainie jašče adnu jurydyčnuju asobu — hramadski sajuz «Biełaruskaja supolnaść Ukrainy». Jaho adras supadaje z adrasam Biełaruskaha doma ŭ Lvovie.

Biudžet «Volnaj Biełarusi» mizierny

Pavodle OpenDataBot, u 2023 hodzie dachod «Volnaj Biełarusi» skłaŭ 33400 hryŭniaŭ, u 2024‑m — 21700, u 2025‑m — 17900 — heta značyć kala $400. Kolkaść aficyjnych supracoŭnikaŭ va ŭsie hetyja hady — nul. Aktyvy fondu skaracilisia z 31100 hryŭniaŭ da 3700.

Arhanizacyja paviedamlała pra pastaŭki vajskoŭcam, padtrymku dziasiatkaŭ siemjaŭ, dapamohu ŭciekačam, vystavy ŭ roznych haradach i ŭłasnuju placoŭku ŭ centry Lvova. Hetyja pakazčyki nie abaviazkova adlustroŭvajuć poŭny abjom dapamohi: miedykamienty i ryštunak mahli pastupać u naturalnaj formie, a asobnyja vydatki mahli apłačvać partniory naŭprost. 

Fakt, što aficyjny hadavy dachod pamieram niekalkich socień dołaraŭ vyhladaje nadzvyčaj małym. 

Miarkujučy pa fota ŭ kanale «Vilna Biłoruś», Franckievič niamała jeździć pa Ukrainie.

Pavialičyć

Pavialičyć

Forum Bałkunca: u adnoj radzie z Karač i Capkałam

Adnačasova z ukrainskaj vałanciorskaj dziejnaściu Franckievič uvajšoŭ u adkrytuju palityku.

U 2022 hodzie jon dałučyŭsia da Forumu demakratyčnych sił, jaki źbiraŭsia vakoł palitołaha Dźmitryja Bałkunca, Volhi Karač, Vieraniki i Valeryja Capkałaŭ. Na druhim forumie ŭ Bierlinie Franckieviča abrali ŭ časovy Nacyjanalnuju radu abjadnanych demakratyčnych sił.

Jaho imia staić u vynikovaj rezalucyi forumu pobač ź imionami Bałkunca, Karač i Vieraniki Capkała. Forum prapanoŭvaŭ stvaryć ułasnuju Nacyjanalnuju radu i pravieści vybary ŭ alternatyŭny biełaruski parłamient. 

Pavialičyć

Tak Franckievič apynuŭsia ŭ palityčnym prajekcie, jaki pazicyjanavaŭsia jak alternatyva asnoŭnym strukturam biełaruskaj demakratyčnaj apazicyi. Jaho publičnyja pretenzii da Ofisa Cichanoŭskaj całkam adpaviadali linii hetaha asiarodździa.

Dapamoha «Teroru»

Jašče adzin kirunak dziejnaści Franckieviča — dapamoha biełaruskamu padraździaleńniu «Teror».

«Teror» uźnik u składzie pałka Kalinoŭskaha i atrymaŭ nazvu ŭ honar Źmitra Apanasoviča, jaki zahinuŭ paśla ranieńnia ŭ bajach za Irpień. «Teror» byŭ jahonym pazyŭnym. U žniŭni 2022 hoda, paśla zvalnieńnia kamandzira z pazyŭnym «Varah», častka bajcoŭ vyjšła z pałka i zachavała nazvu padraździaleńnia. U śniežni taho ž hoda «Teror» uvajšoŭ u Biełaruski dobraachvotnicki korpus.

Lvoŭskaja struktura Franckieviča adkryta padtrymlivała «Teror» paśla vychadu taho z Pałka Kalinoŭskaha.

Pavodle zachavanych paviedamleńniaŭ telehram-kanała, vosieńniu 2022 hoda fond pieradavaŭ padraździaleńniu taktyčnyja aptečki, pieraviazačnyja materyjały, turnikiety, taktyčnyja navušniki, akopnyja śviečki i palavy duš. Paźniej na sajcie prajekta źjaviłasia asobnaja publikacyja pra pieradaču turnikietaŭ bajcam «Terora».

Ale praz dva hady nazva «Teror» źjaviłasia ŭžo ŭ materyjałach polskaj spravy pra dyviersii ŭ Polščy na karyść zamiežnaj raźviedki.

U mai 2024 hoda polskaje Ahienctva ŭnutranaj biaśpieki zatrymała Kamila K. pa mianušcy «Korek», biełarusaŭ Andreja B. i Ściapana K. Pavodle rasśledavańnia Gazeta Wyborcza, jakoje pierakazvała InfoSecurity24, u 2022 hodzie ŭsie troje słužyli ŭ biełaruskim padraździaleńni «Teror».

U žniŭni 2025 hoda Nacyjanalnaja prakuratura Polščy pieradała ŭ sud spravu šaści čałaviek. Siarod inšaha, prakuratura inkryminuje Kamilu, Andreju i Ściapanu padpał restarana ŭ Hdyni, sprobu padpału składa ŭ Hdańsku i padpał placoŭki z paddonami ŭ Markach. Dva apošnija epizody abvinavačańnie nazyvaje dyviersijami na zamovu zamiežnaj raźviedki. Kamil pryznaŭ vystaŭlenyja abvinavačańni. Andrej pryznaŭ ich častkova. Ściapan viny nie pryznaŭ.

Adzin z našych surazmoŭcaŭ ličyć, što padtrymka padraździaleńnia mahła paŭpłyvać na rašeńnie Polščy zabaranić Franckieviču ŭjezd u krainu. Dla polskich słužbaŭ čałaviek, jaki mieŭ kantakty z zakrytym vajskovym asiarodździem, pieradavaŭ jamu dapamohu, a paśla apynuŭsia źviazany jašče i z palityčnym forumam, udzielnikaŭ jakoha mahli praviarać na zamiežnyja ŭpłyvy, vyhladaje jak minimum abjektam dla pahłyblenaj pravierki.

Tym bolš što ŭsia bijahrafija Franckieviča składajecca ź pierachodaŭ pamiž asiarodździami z adčuvalnaj infarmacyjaj: mihranty, palityčnyja ŭciekačy, apazicyjnyja arhanizacyi, siemji zahinułych, biełaruskija dobraachvotniki i vajskovyja padraździaleńni USU, da jakich jany naležać. Apošniaje — asabliva dalikatnaja materyja. 

Nielha śćviardžać, što Franckievič uvohule nie traplaŭ u pole zroku biełaruskich i rasijskich siłavikoŭ. U śniežni 2023 hoda ŭ jahonym žylli ŭ Biełarusi praviali pieratrus, a ŭ 2024‑m jahonyja źviestki źjavilisia ŭ rasijskaj bazie vyšuku.

Z adnaho boku, heta moža śviedčyć pra realnuju cikavaść represiŭnych orhanaŭ da Franckieviča, ale ŭžo paśla pačatku jahonaj dziejnaści va Ukrainie.

Z druhoha boku, heta daloka nie alibi, bo isnujuć vypadki, kali śpiecsłužby Biełarusi zavodzili kryminalnyja spravy suprać emihrantaŭ, kab stvaryć dla ich «alibi». Samy jaskravy prykład, jaki ŭžo prahučaŭ, byŭ akurat-taki źviazany z uciakačkaj ź Biełarusi ŭ tuju samuju Čechiju. Češskija ŭłady pryjšli da padazreńniaŭ, što Volha Sudlankova, jakaja atrymała prytułak jak achviara palityčnych represij, šmat hadoŭ pracavała na HRU. Jana ŭ vyniku vyjechała ŭ Maskvu.

Što adkazaŭ nam sam Franckievič

«Naša Niva» niekalki razoŭ prasiła Alaksieja Franckieviča adkazać na pytańni da jaho bijahrafii, jakija ŭ nas uźnikli, ale jon admoviŭsia.

«Ja vas nie viedaju i nie razumieju, jakuju vy metu pieraśledujecie, — adkazaŭ jon žurnalistu. — Dla ludziej, jakija mianie viedajuć i znachodziacca pobač sa mnoj, nijakich «biełych plam» u majoj bijahrafii niama — jany viedajuć mianie, maju dziejnaść i maju pazicyju». 

«Naša Niva», adnak, hatovaja dać słova spadaru Franckieviču, kali jon vyrašyć usio ž pahavaryć z nami.

Lepš mienš, dy lepš

Jakija vyvady možna zrabić? Epizody bijahrafii Alaksieja Franckieviča składajucca ŭ dziŭnavatuju karcinu.

Ci moža być, što čałaviek u minułym narabiŭ niamała, skažam tak, pamyłak i nieadnaznačych učynkaŭ, ale paśla pieraasensavaŭ žyćcio i zaniaŭsia dabračynnaj spravaj? Moža być i takoje.

Ale kali i tak, to ty pavinien sumlenna i ščyra raskazać pra svajo minułaje. Hramadskaja dziejnaść patrabuje razumnaj prazrystaści.

Kali ž čałaviek zamoŭčvaje minułaje i praciahvaje stvarać sabie niepraŭdzivuju bijahrafiju, taki čałaviek nie maje maralnaha prava pretendavać na lidarstva ci pradstaŭnictva ŭ apazicyjnych strukturach — a jon pretenduje.

I, jak i ŭ historyjach z Anžalikaj Mielnikavaj i Volhaj Siamaška, lidary struktur biełaruskaj apazicyi i hramadzianskaha supolnaści niedastatkovuju ŭvahu źviartajuć na pravierku ludziej, ź jakimi majuć spravu. Pryčym havorka nie pra niejkuju tam składanuju pracu, a pra zvyčajny zbor «abjektyŭki» pra čałavieka. Nie daviarać ślepa tamu, što jon kaža pra siabie sam, a hladzieć u bazy danych i raspytvać inšych ludziej pra jaho.

Kali čytaješ bijahrafiju Franckieviča, ździŭlaje nie toje, što śpiecsłužby Polščy zabaranili jamu ŭjezd u krainu, a toje, što čałavieka z kryminalnymi sudzimaściami ŭ minułym i sucelna šerymi plamami ŭ bijahrafii ŭ minułym zaprašajuć na mierapryjemstvy kštałtu kanfierencyi «Novaja Biełaruś». Musić, lepš chaj by na takich kanfierencyjach było mienš ludziej, ale nie było vypadkovych ludziej. Toje, što niechta hučna patrabuje, kab ź im ustupili ŭ dyjałoh, chutčej padstava zadumacca, čym klikać jaho na razmovu.

• 15
• 0
• 1
• 3
• 0
• 0
• 0
• 0