Eŭrapiejskija kazki i ramany adaptujucca ŭ Turcyi na svoj ład. Muškieter Aramis prymaje isłam i raić siabrukam čytać Karan, Papiałuška ŭmieła hatuje płoŭ. A piśmieńnik A.A.Miłn i ŭ strašnym śnie nia moh ujavić, što jahony Piatačok budzie abražać relihijnyja pačućci musulmanaŭ, bo źjaŭlajecca "niačystaj" žyviołaj.
Vyšyvany zołatam, pasypany drobnymi perlinami turecki čaravičak z charakternym zahnutym nosam upryhožvaje tytulny arkuš kazki pra Papiałušku. Kiulkiedysi, to bok «papiałovaja kotačka» – tak pa-turecku hučyć imia hałoŭnaj hieraini – zusim nie padobnaja na persanaž viadomaj eŭrapiejskaj kazki. Tureckaja Papiałuška umieła hatuje płoŭ z baraniny, raźbirajecca ŭ tonkaściach pryhatavańnia rachat-łukumu i vyroščvaje na harodčyku raślinu merdžmek: dla pryhatavańnia ŭlubionaha supčyku mačychi – čorby.
Zejneb, vučanica druhoje klasy paviedamlaje: «Papiałuščyn prync apranuty jak padyšach! Jon spadkajemiec sułtana, prymaje jaje na bali ŭ čałmie padyšacha, tureckich tapciach i šaŭkovym chałacie!»
Kožny turecki školnik zabaviazany vyvučyć bolš jak 150 tvoraŭ suśvietnaj litaraturnaj klasyki. Ad pary źjaŭleńnia śvieckaj Tureckaj respubliki školnaja prahrama ź litaratury ŭklučaje ramany Alaksandra Dziuma, Žula Verna, Viktora Hiuho, Marka Tvena i inšych zachodnich piśmieńnikaŭ. Adnak dziela lepšaha zasvajeńnia materyjału Ministerstva adukacyi zahadała pierapisać tvory zamiežnaj klasyki. Usie hetyja knihi, z hledzišča čynoŭnikaŭ ad adukacyi, musiać adlustroŭvać kulturu tureckaj nacyi.
Pradstaŭnik stambulskaha vydaviectva «Bełza» Melis Ałtyntaš paviedamlaje: «Ministerstva adukacyi Tureččyny ŭkłała śpis abaviazkovych u školnaj adukacyi knižak – blizka sotni klasyčnych tvoraŭ, – daručyŭšy niekalkim viadomym vydaviectvam papravić aryhinały. Zrešty, adaptacyja litaraturnaha tvoru – narmalnaje źjavišča. Adnak čaściakom pierapisčyk raźvivaje ideju nastolki, što jana zasłaniaje pieršakrynicu. Mnohija knižki faktyčna napisali nanoŭ!»
«Daj mnie trochi chleba, dziela Ałaha!» – prosić Pinokijo, zvaračajučysia da taty Karła. Atrymaŭšy ŭ padarunak lemantar i papiarovy kaŭpak, draŭlanaja lalka z udziačnaściu čytaje malitvu. Hieroi eŭrapiejskich klasykaŭ vyznajuć chryścijanstva, ale hety biassprečny fakt staŭsia niedapuščalny dla tureckich čynoŭnikaŭ i vydaŭcoŭ. Kab vypravić «pamyłku», pastanavili ŭsich hierojaŭ suśvietnaj litaratury «naviarnuć u isłam». Z advažnaha i kiemlivaha amerykanskaha harezy Toma Sojera vylepili ŭzornaha musulmanskaha chłopčyka, jaki nosić tureckuju fesku i piać razoŭ na dzień robić namaz. Jak viadoma, Tom nie vyznačyŭsia niejkaj prychilnaściu da chatniaj pracy i vyvučeńniu zakona Božaha. Adnak Tomdžyk – tak hučyć jahonaje novaje, tureckaje imia – radasna pracuje na hradkach, źbiraje ŭradžaj sałodkaj bulby dla ciotki Poli, i rupliva vyvučaje Karan, vyjaŭlajučy vialikuju starannaść u zavučvańni malitvaŭ na arabskaj.
Makbule, vučanica piataje klasy pierakazvaje: «Tomdžyk – uzorny vučań! Jon vieryć u ałaha, dapamahaje svajoj «chale», to bok ciotcy, jakaja za vyvučvańnie malitvaŭ daje jamu troški čakalady. Kali jon nia vučycca, dyk ryzykuje zastacca bieź viačery. Strohaja ciotka złujecca na heta! Novy multfilm pra Tomdžyka pakazvajuć pa televizii – usie chłopčyki ŭ našaj klasie chočuć być na jaho padobnymi!»
Pieršyja pierakłady eŭrapiejskich klasykaŭ na tureckuju movu źjavilisia ŭ XIX st. Z francuskaj na tureckuju pierakłali bolšaść avanturnych ramanaŭ, u pryvatnaści, Alaksandra Dziuma, jaki da hetaj pary maje nievierahodnuju papularnaść u tureckich vajskoŭcaŭ. Chryścijanskaje vieravyznańnie klasyčnych hierojaŭ Dziuma daŭhi čas nikoha nie chvalavała, ale potym zakłapočanyja vypraŭleńniem klasyki čynoŭniki pastanavili zrabić ich musulmanami. U tureckaj versii suśvietna viadomaha ramanu vysakarodny pabožny Aramis daŭhi čas chvareje na astmu, a jak paačuniaŭ, dyk pryniaŭ isłam. Staŭšy, jak i ŭ klasyčnym ramanie Dziuma, upłyvovym śviatarom, turecki Aramis admaŭlajecca sustrakacca z raspuśnikam d'Artańjanam i demanstruje siabrom Karan, darečy, padarunak niejkich tajamničych «siabroŭ z-za miažy»...
«Usie prystojnyja «adrynutyja» ŭ Viktora Hiuho stali musulmanami, – kaža Melis Ałtyntaš, – nehatyŭnyja ž hieroi tak i zastalisia chryścijanami. Maleńkaja Kazeta sustreła dobraha derviša Žana Valžana tolki tamu, što piać razoŭ na dzień rabiła namaz. Dahetul Kazeta ŭsprymałasia čytačami jak uvasableńnie chryścijanskaj ciarpimaści i daravańnia. U novaj versii jana vieryć u Karan i karaničny kaniec śvietu».
Nia tak daŭno tureckaja dziaržaŭnaja telekampanija TRT admoviłasia ad pakazu multfilmaŭ pra miadźviedzika Vini Pucha – dziela taho, što najlepšym pryjacielem hałoŭnaha hieroja jość parasio Piatačok, to bok, pavodle isłamu, niačystaja žyvioła. U kiraŭnictvie kampanii razvažyli, što demanstracyja karciny z udziełam parasia moža źniavažyć relihijnyja pačućci maładych musulman. Admysłoŭcy TRT pasprabavali pieramantažavać multfilm takim čynam, kab u im nie było Piatačka, adnak tak rady i nie dali.
Ciapier čytajuć
«Dekałanizacyja — heta pryjści i zaniać svajo miesca». Nasta Rahatko budzie ŭdzielničać u fiestyvali rasijskaj knihi. Sulima jaje asudziŭ, jana nie zmaŭčała ŭ adkaz5858
Kamientary