Ці мае сэнс супрацоўніцтва з Чаргінцом? Далоў снабізм, так
Піша Антон Лявіцкі.
Ціхан Чарнякевіч расказаў пра няўдалы досвед удзелу Саюза пісьменнікаў Барыса Пятровіча ў праекце, дзе ўдзельнічаў і Саюз пісьменнікаў Мікалая Чаргінца.
У 1990-я беларускае грамадства падзялілася. Тады гэты падзел меў экзістэнцыйны, палітычны сэнс. Гаворка ішла пра выключныя рэчы: якую супольнасць мы ўтвараем? На чым заснаваныя яе вартасці, адкуль вынікае яе здольнасць да будучыні? Як яна арганізуе ўнутраную і вонкавую салідарнасць?
І драматызм размежавання быў апраўданы, вынікаў са штодзённага досведу і імавернасці станоўчага выніку. Менская вясна, марш свабоды, выбары-2001 давалі адчуць калектыўную дзеяздольнасць.
Цяпер можна спрачацца, ці гэта было правільна — распальваць гэты падзел. Утварэнне паралельнага грамадства потым пачалі ацэньваць і адмоўна. Кідкую фармулёўку прапанаваў Акудовіч: краіна жыве без нас.
Пагаджаўся з гэтым аналізам і грунтоўны Віталь Сіліцкі. Ён параўноўваў Беларусь з Украінай і заўважыў: калі ў Кіеве Рух спрыяў кансалідацыі новай палітычнай эліты вакол нацыянальнага кансэнсусу, у Мінску БНФ на чале з Пазняком самазабойча браў удзел у абвастрэнні супярэчнасцяў.
А час змяніўся, ён змяняецца далей. Мы, на жаль, амаль не маем прыстойнага аналізу гэтых змен. Знайсці рэдкія прыклады можна, напрыклад, у перадачы Чалага «Эканоміка на пальцах». У адным з апошніх выпускаў гаворка ідзе пра тое, як «планавая эканоміка з элементамі рынку» (фармулёўка з эсэ Алены Ракавай) зрабіла з беларусаў узорных адэптаў і рынку, і бізнэсу, і «памяркоўнай» дзяржавы.
Гэтыя змены патрабуюць пільнасці, аналізу і ўдзелу. Што зноў і зноў прадухіляюць маральна састарэлыя паняцці аб грамадстве, палітыцы і культуры. Вось і
Чарнякевіч заклікае: нешта не падабаецца — сыходзьце. Каб абгрунтаваць свой вывад, Чарнякевіч цытуе Кафку, які ацэньваў пачутае па якасці кавы. А цяперашні час патрабуе іншага. Новых рашэнняў, якія свядома працуюць са звычнымі схемамі. Свядомай працы з рэчаіснасцю заміж донкіхоцкага маралісцкага змагання, якое множыць фрустрацыю і рэсэнтымент.
Каб распрацаваць такія рашэнні, трэба найперш разабрацца са схемамі.
Вельмі даўно філосаф Рычард Рорці аналізаваў бягучае развіццё прагрэсіўнай думкі ў ЗША. Ён, як прынята ў такіх выпадках безраважна казаць, прадбачыў тады Трампа. Ягоны вывад быў такі:
левыя зашмат гавораць пра культуру — і маўчаць пра капіталізм.
Ставяць у цэнтр увагі стыгму, а не грошы. У выніку яны выпускаюць з-пад увагі праўдзівыя праблемы грамадства.
Рорці лічыў сябе паслядоўнікам амерыканскай традыцыі прагматызму. Ён заклікаў адцурацца левай схільнасці да гаварэння і рабіць большы націск на практыку, на дзеянне. Ягоны заклік быў: рабіце палітыку дзеяння, а не гаварэння.
Зыходзячы з эсэ Чарнякевіча, можна гэта перафармуляваць. Часам бывае, што кепскую каву варта і патрываць. Не піць яе зусім, папрасіць чаю ці вады. Не паддацца спакусе чарговым разам самасцвердзіцца, а шукаць дыялогу.
Беларуская інтэлігенцыя тэарэтычна магла б займацца прадметным аналізам, папулярызацыяй яго практычна значных вывадаў і рэфлексіяй іх (не)прымянення. Але з 90-х яна загразла ў рытарычных практыкаваннях пра кепскую каву і безадказным маралізатарстве.
З допісу Чарнякевіча вывад адзін: у гэтым асяроддзі застаецца шмат снабізму.
Сышоўшы праз кепскую каву, шмат можна прапусціць. Чорт яго ведае, ці якасныя напоі пілі Людвіг Вітгенштайн або Вілі Брант, Максім Багдановіч або Міхась Стральцоў.
На пратэстанцкі фестываль у «Чыжоўку-Арэну» едзе амерыканскі прапаведнік Франклін Грэм. Разам з ім чакаюць Коўла з жонкай14
Каментары