Донары ўжо абдумваюць план Маршала для Украіны

Пасля больш чым васьмі месяцаў вайны Украіна спрабуе захаваць эканоміку і аднавіць тое, што разбурыла Расія. Металургічныя заводы разліваюць метал для вырабу арматуры, а рэстараны падаюць ежу пад шум сірэн паветранай трывогі. Тым не менш, разбурэнні, якія нанеслі расіяне, велізарныя. Цэлыя гарады ў руінах. Каля 8 мільёнаў чалавек — пятая частка насельніцтва — пакінулі краіну. З улікам шкоды, нанесенай толькі да 1 чэрвеня, Сусветны банк ацэньваў выдаткі на рэканструкцыю ў 349 млрд даляраў. І з таго часу рахунак значна вырас.

Каб аднавіцца пасля такіх маштабных разбурэнняў, спатрэбіцца дапамога, параўнальная з планам Маршала — велізарнай амерыканскай праграмай, якая дала пачатак эканамічнаму аднаўленню Еўропы пасля Другой сусветнай вайны. The Economist піша, што ў пэўным сэнсе аднавіць Украіну будзе цяжэй. 

У адрозненне ад плана Маршала, які пачаўся праз гады пасля заканчэння вайны, дапамога Украіне паступае, пакуль ляцяць снарады. Гэта робіць прыцягненне прыватных грошай практычна немагчымым на дадзены момант: замежныя інвестыцыі ва Украіну складаюць ледзьве 1% ад узроўня 2021 года. А з-за таго, што вайна скараціла падатковыя паступленні і палова дзяржаўнага бюджэту выдзяляецца на армію, Украіне патрэбна дапамога ў памеры 3,5-5 млрд даляраў кожны месяц толькі для пакрыцця дэфіцыту бюджэту.

Асцярогі скептыкаў

Скептыкі адносна дапамогі Украіне адзначаюць, што вялізныя сродкі на аднаўленне не прынеслі шмат карысці ні разбураным вайной Афганістану і Іраку, ні пацярпелай ад катастрофы Гаіці. Значная частка грошай там была скрадзеная. Гэта выклікае вялікую заклапочанасць у донараў.

Але Украіна не такая, як Афганістан ці Ірак. Там донары спрабавалі навязаць зусім новую сістэму кіравання, чаму многія мясцовыя жыхары супраціўляліся. Украіна ж да вайны была дэмакратычнай і даволі развітай краінай з сярэднім узроўнем даходу і прыкладала намаганні для барацьбы з хабарніцтвам.

Гісторыя дае карысныя ўрокі. Хоць план Маршала цяпер успамінаюць як паспяховы, у той час усё было складана. Ва ўрадзе Амерыкі былі жорсткія рознагалоссі наконт таго, як структураваць праграму, а ў Кангрэсе — ці фінансаваць яе наогул. Еўрапейскія ўрады і выбаршчыкі з падазрэннем ставіліся да ўмоў дапамогі. Толькі пагроза камунізму прымусіла ўсе бакі пераадолець сумневы. І хоць план меў поспех у Заходняй Германіі, яго вынікі ў некаторых іншых краінах былі сярэднімі.

Трохі гісторыі

У сярэдзіне 1947 года эканоміка Еўропы ўсё яшчэ была ў руінах. Германія, падзеленая на амерыканскую, брытанскую, французскую і савецкую зоны, існавала за кошт амерыканскай гуманітарнай дапамогі. Крызіс закрануў усе сферы жыцця. Напрыклад, у брытанскай зоне рацыён харчавання ўпаў да 1050 калорый у дзень.

Прамысловая вытворчасць была абмежаваная з-за страху адраджэння ваеннай моцы Германіі, а гандаль паміж зонамі быў на мінімальным узроўні. Сталін блакаваў усе спробы Амерыкі і Вялікабрытаніі лібералізаваць гандаль, калі толькі яны не пагодзяцца стварыць аб'яднаны нямецкі ўрад, які ён планаваў кантраляваць, як гэта было ва ўсёй Усходняй Еўропе.

Павялічыць

План Маршала па праграме аднаўлення Еўропы прадугледжваў велізарнае ўліванне амерыканскай дапамогі. Амерыканскія даляры вырашылі б праблему дэфіцыту замежнай валюты ў Еўропе і дазволілі б еўрапейскім урадам змякчыць абмежаванні, якія паралізавалі іх эканоміку.

Маршал запрасіў далучыцца да праграмы і СССР, асцерагаючыся таго, што Сталін можа ўспрыняць яе як схему стварэння антысавецкага альянсу і паспрабуе захапіць усю Германію. Але замест далучэння Сталін адмовіўся ад плана і загадаў сваім новым сатэлітам ва Усходняй Еўропе таксама трымацца ўбаку, на што ЗША і спадзяваліся.

Калі дапамога пачала паступаць у 1948 годзе, пачаўся рост. Прамысловая вытворчасць у краінах плана Маршала вырасла больш чым на 60% паміж 1947 і 1952 гадамі.

Аднак не ўсе атрымалі аднолькавую карысць. У Заходняй Германіі амерыканскія органы, якія кіравалі планам, мелі велізарную ўладу і гарантавалі, што сродкі выдаткоўваюцца на сапраўдныя інвестыцыі. У Францыі, аднак, вялікая частка дапамогі была выкарыстана для падтрымкі нацыянальных кампаній; у Італіі дапамога часта выкарыстоўвалася для імпарту тавараў, а не прамысловага абсталявання. У Брытаніі, дзе гэты план найменш спрыяў росту, ён быў выкарыстаны для пагашэння ваеннага доўгу. Некаторыя гісторыкі кажуць, што для Брытаніі і Францыі план не быў вельмі паспяховым.

Павялічыць

Тры этапы дапамогі

Пакуль вайна працягваецца, хабарніцтва не з'яўляецца галоўнай праблемай. Большая частка грошай цяпер ідзе на непасрэдныя прыярытэты, такія як выплата заробкаў і сацыяльныя выплаты. Іх лёгка праверыць, таму што іх можна адсачыць да асобных людзей. Іншая дапамога накіравана на рамонт электрасетак і іншай інфраструктуры. Попыт настолькі вялікі, што мала хто думае, што адбываецца шмат махлярства.

На першай міжнароднай канферэнцыі донараў у Лугана ў ліпені Украіна прадставіла вялікі нацыянальны план аднаўлення з сотнямі праектаў, якія былі прапанаваны падчас месячных кансультацый паміж урадам, бізнэсам і групамі грамадзянскай супольнасці. На другой сустрэчы ў Берліне 25 кастрычніка амбіцыі былі больш цвярозыя. Украінскі бок акрэсліў тры этапы дапамогі. 

• Пачатковая фаза ваеннага часу можа доўжыцца ад 18 да 36 месяцаў. На пакрыццё дэфіцыту бюджэту ў 2023 годзе неабходна каля 38 млрд даляраў.
• Другая фаза, якая будзе расцягвацца на першыя два гады пасля заканчэння баявых дзеянняў, запатрабуе яшчэ больш грошай: магчыма, 105 млрд даляраў на такія задачы, як аднаўленне жылля і транспарту. 
• І толькі праз некалькі гадоў пасля заканчэння баявых дзеянняў пачнецца фаза, падобная да плана Маршала. Яна можа ўключаць стварэнне больш экалагічнай энергетычнай сістэмы і дапамогу прадпрыемствам у адпаведнасці з еўрапейскімі правіламі аховы навакольнага асяроддзя і бяспекі, каб дапамагчы Украіне з яе амбіцыямі далучыцца да ЕС.

• 9
• 0
• 2
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0