«Я раней сам не хацеў з імі мець зносіны, таму што яны ўвесь час ныюць». Як людзі з інваліднасцю арганізуюць падарожжы сваёй мары
Суботняй раніцай у Нясвіжскім замку шматлюдна. Злёгку стомленыя фотасесіяй маладыя, шумныя экскурсійныя групы, выпрошваюць чарговыя сувеніры дзеці… Але найбольшую ўвагу прыцягвае іншая вялікая кампанія. Гэта група людзей з інваліднасцю і валанцёраў, якія гучна перакідваюцца паміж сабой жартамі — смешнымі, але вострымі, часта нават на мяжы. Журналісты выдання «Анлайнер» адправіліся разам з імі на экскурсію, каб пагаварыць пра падарожжы і проста атрымаць асалоду ад гэтага дня.
«Часта праблема ў бацьках. Яны думаюць, што іх дзеці ў 40+ гадоў абсалютна бездапаможныя»
Грамадскае аб'яднанне «Асаблівы маршрут» афіцыйна існуе з 2019 года, але многія ўдзельнікі ведаюць адно аднаго значна даўжэй. Пытанню «Як усё пачалося?» ідэйны натхняльнік усіх актыўнасцяў Дзмітрый Хмурчык нават трохі здзіўляецца.
«Я проста вельмі люблю падарожнічаць і заўсёды хацеў, каб у мяне была добрая кампанія».
Шмат ездзіў па розных краінах Дзмітрый з дзяцінства. Праўда, у асноўным гэта было звязана з лячэннем. Але запалу да новых уражанняў развіцца гэта не перашкодзіла. Пасля здачы экзамену на правы ён адразу ж выбраўся ў першае падарожжа на машыне. Па сутнасці, так і нарадзілася ідэя аўтапрабегаў.
Як аб'яднанне кампанія ўжо ездзіла ў доўгія супольныя паездкі ў Парыж і Санкт-Пецярбург. Цяпер спрабуюць арганізаваць падарожжа ў Грузію.
«Але я ўсё адно не ўспрымаю гэта выключна як турыстычную паездку — хутчэй, як адаптацыйны лагер, які вучыць знаходзіць рашэнне ў складаных сітуацыях. Напрыклад, увечары перад засяленнем ты даведваешся, што бронь гатэля адмененая, і трэба хутка зарыентавацца і знайсці іншы безбар'ерны варыянт.
Многія людзі з інваліднасцю не выходзяць з дому не праз непрадуманую інфраструктуру, а праз страх. У мяне часта пытаюцца: «А што будзе, калі машына зламаецца на трасе?» Нічога, спынімся і будзем чакаць дапамогу. Ад гэтага не паміраюць».
Але адмаўляць, што паездкі могуць быць тым яшчэ выпрабаваннем нават для цалкам здаровага фізічна чалавека, таксама нельга.
«Згода. Мая сястра, напрыклад, не разглядае гатэлі далей за 40 хвілін ад аэрапорта: проста не вытрымлівае даўжэй у аўтобусе. А яна абсалютна здаровая. Сапраўды, для далёкай паездкі трэба назапасіць сілы. І летась некаторыя не змаглі з намі паехаць, бо для іх гэта было занадта вялікім выпрабаваннем.
Але ёсць і яшчэ адзін фактар — бацькі. Зразумела, што яны атачаюць сваіх дзяцей з інваліднасцю асаблівым клопатам. Але часта яны пачынаюць думаць, што нават у 30+ або 40+ гадоў тыя абсалютна бездапаможныя. І не тое што самі справіцца не могуць, але і ўголас пра дапамогу не папросяць. Але гэта не так. І пасля такіх паездак яны пачынаюць верыць у свае сілы.
«Навошта нам пад'ёмнік? На будаўнічым кране было б эпічней!»
Грамадскае аб'яднанне займаецца не толькі вялікімі аўтапрабегамі. Гэта і паездкі па Беларусі, як сёння, і культурныя выхады на канцэрты, квэсты, выставы. Але як гэта ўсё арганізавана чыста тэхнічна?
Аб'яднанню дапамагае група валанцёраў. Напрыклад, у паездцы ў Нясвіжскі замак на кожнага чалавека з інваліднасцю прыпадае валанцёр, які вязе вазок. Скласці сярэдні партрэт не атрымаецца: тут і 18-гадовыя дзяўчаты, і сур'ёзныя дарослыя мужчыны.
Якраз з Аляксандрам і Русланам вядзецца размова. Яны абодва пазнаёміліся з іншымі ўдзельнікамі групы праз чаты аўтааматараў. Спадабаліся вясёлыя душэўныя зносіны — і дапамога стала рэгулярнай.
Аляксандр — у мінулым падводнік. Гэтым ён тлумачыць сваю камунікабельнасць і спакойны характар. Нават да валанцёрства падыходзіць прафесійна — успрымае аб'яднанне як адзін экіпаж. Свае цесныя зносіны з кампаніяй ён пачаў з паездкі ў Парыж, адгукнуўшыся на заклік паўдзельнічаць у аўтапрабегу.
— Мне жонка ўсю лысіну праела!
— Таму што занадта шмат часу гэтаму надаяце?
— Ды не! Кажа: глядзі толькі, адказна да гэтага стаўся, выконвай любыя просьбы, не падвядзі.
Для многіх людзей з інваліднасцю актыўнае жыццё пачалося толькі пасля 30 — якраз са знаёмства з Дзімам і арганізацыяй. Да гэтага выезды з дому былі велізарнай рэдкасцю, асабліва зімой. Зараз валанцёры дапамагаюць дабрацца. У каго ёсць магчымасць, возяць на ўласных машынах, ды і проста дапамагаюць з перамяшчэннем на месцы. Самастойна справіцца таксама можна, але будзе значна даўжэй і больш стрэсава.
Напрыклад, у Нясвіжскім замку рамонт з боку галоўнага ўвахода, таму, каб патрапіць усярэдзіну, трэба падняцца пад горку па выкладзенай брукам дарозе.
— А вам не цяжка фізічна? — запыталіся ў зусім далікатных дзяўчат-валанцёрак.
— На такіх участках можа быць цяжкавата, але іх няшмат. Ды і ўсе дапамагаюць адно аднаму. Так што цалкам нармальна. З часам абвыкаеш.
Калі сярэднестатыстычны партрэт валанцёра скласці не атрымліваецца, то адказ на прамое пытанне «А навошта вам усё гэта?» максімальна падобны. Усім падабаецца праводзіць час у гэтай сяброўскай кампаніі.
Каб патрапіць усярэдзіну замка, трэба пачакаць, пакуль прывязуць пад'ёмнік. Падчас чакання хлопцы жартуюць, што цалкам можна было б выкарыстоўваць і будаўнічы кран — ён якраз стаіць непадалёк.
Той, хто можа падняцца па прыступках сам, робіць гэта без пад'ёмніка. Многія могуць хадзіць, але нядоўга: гэта патрабуе занадта вялікіх фізічных высілкаў. Астатнім дапамагаюць падняцца супрацоўнікі замка, а потым цярпліва чакаюць, каб забяспечыць пад'ём і на наступны паверх.
Экскурсію замовіць не атрымліваецца: у суботні дзень усё распісана шчыльна. Супрацоўнікі замка шчыра перажываюць, што так выйшла, і прапануюць абавязкова прыехаць яшчэ раз.
«Людзі чамусьці думаюць, што мы павінны мець зносіны толькі па адной прыкмеце інваліднасці»
«Насамрэч, з падарожжамі па Беларусі ўжо ўсё не так дрэнна. Самая вялікая праблема — з жытлом. А так змены нават за апошнія 10 гадоў вялікія. Але пандус можа быць зроблены больш для таго, каб быў, чым для людзей, а ключ ад прыбіральні для інвалідаў закінуты ў невядомым месцы. Той жа пандус ёсць, але ўнізе стаіць вазон з кветкамі.
Гэта ж не ад дрэннага стаўлення да нас, а ад адсутнасці прадуманасці. Часцей за ўсё пытанне атрымліваецца вырашыць пры асабістых зносінах. Таму я і лічу аўтапрабегі такімі важнымі: яны вучаць спраўляцца з такімі праблемамі.
Але калі казаць пра канкрэтныя прыклады: Лёша для сённяшняй паездкі сам прыехаў на цягніку з Гродна. Яшчэ 10 гадоў таму гэта было цяжка ўявіць», — тлумачыць Дзмітрый.
У Лёшы свая асобная няпростая гісторыя. Ён не толькі сам спраўляецца без дапамогі, але і доўгі час даглядаў маці, якая ляжала пасля інсульту.
«Раней нават мне самому не хацелася мець зносіны з іншымі людзьмі з інваліднасцю, таму што яны ўвесь час ныюць. Прынамсі, мне сустракаліся такія. Пакуль я не трапіў сюды і не сустрэў тых, з кім сапраўды цікава.
Людзі думаюць, што мы павінны мець зносіны толькі па адной прыкмеце інваліднасці. Але гэта сапраўды такі ж пошук сяброў: трэба знайсці сваіх людзей, з якімі будзе добра».
Падчас прагулкі па замку крывых поглядаў ад наведвальнікаў не заўважалася. Але абысці тэму негатыву ў бок людзей з інваліднасцю не атрымліваецца.
«Разумееце, катэгорый, якія не сутыкаюцца з негатывам, вельмі мала. Гэта нашаму здароваму двухметроваму Руслану ніхто нічога не скажа, а жанчыне ў дэкрэце або пенсіянеру — лёгка. Гэта значыць, любым уразлівым катэгорыям. Такім чынам, калі хамства і ёсць, то яно не накіравана канкрэтна на нас. Яно проста ёсць.
А рэакцыя на гэта таксама ніяк не звязана з інваліднасцю. Камусьці адціснуць нагу ў маршрутцы, ён выйдзе і будзе 10 хвілін плакаць. Гэта тлумачыцца толькі ўражальнасцю кожнага канкрэтнага чалавека.
Хтосьці скажа: гэта ўсё таму, што я інвалід. У нас нават ёсць унутраны жарт на гэты конт, што любую сітуацыю ў жыцці можна растлумачыць адной гэтай фразай. Але большасць выпадкаў наогул ніяк з гэтым не звязаныя», — разважае Дзіма.
«Рассылаю лісты і прашу, каб нас прынялі бясплатна»
Падарожжы заўсёды былі дарагім задавальненнем. А паездка ў Парыж для многіх дык і зусім застаецца вечнай марай. Як вырашаецца пытанне з фінансамі?
«Хтосьці падпрацоўвае. У мяне самога IT-адукацыя, напрыклад. Ёсць дапамога валанцёраў і іншых неабыякавых людзей. Плюс я рассылаю лісты з расповедам пра нас і просьбай прыняць у сябе. Хтосьці не адказвае, а хтосьці адгукаецца. Горшае, што можа адбыцца, — нам проста адмовяць.
Часта менавіта жыллё — самая дарагая катэгорыя. А ў нас атрымліваецца дамовіцца, каб нас прынялі бясплатна. Цяпер збіраем грошы на паездку ў Грузію, але ідзе вельмі цяжка. Магчыма, у гэтым годзе так і не атрымаецца».
Але ў Дзімы ўжо ёсць альтэрнатыўны план для падарожжаў па Беларусі: аб'ехаць раённыя цэнтры і паглядзець, як у іх усё ўладкавана. А яго асабістая мара (хоць правільней будзе сказаць мэта) — даехаць на машыне да Вялікабрытаніі.
Нават на гэты дзень планы маштабныя: адразу пасля Нясвіжа — Мірскі замак, а потым — сумесны начлег, які ўсе чакаюць больш за ўсё. Ад лета, як і ад жыцця, кампанія імкнецца ўзяць максімум магчымага.
Водзіць машыну, майструе па дрэве і запускае дрон. Як інвалід-вазочнік уладкаваў сваё жыццё ў вёсцы пад Слуцкам
«Тое, што ў мяне ёсць — я за гэта ўчапіўся, трымаюся і жыву». Гісторыя мастака, які малюе зубамі
Двое з палаткай на даху аўто. Беларуская сям'я цэлы месяц з камфортам жыла ў Нарвегіі на дварэ
Каментары