Ci pavinna niezaležnaje hramadztva ŭstać poruč z uładaj na abaronu niezaležnaści krainy? Ci isnuje zaraz pahroza niezaležnaści Biełarusi? Pry jakich umovach naahuł mahčymy dyjaloh ułady i apazycyi? Hetyja pytańni, jakija sfarmulavaŭ u svaim artykule ŭ «Našaj Nivie» Alaksandar Fiaduta, abmiarkoŭvajuć u «Praskim akcencie» redaktar časopisu «Arche» Valerka Bułhakaŭ i sam aŭtar publikacyi, jakaja sparadziła vialikija sprečki -Alaksandar Fiaduta.
Ci pavinna niezaležnaje hramadztva ŭstać poruč z uładaj na abaronu niezaležnaści krainy? Ci isnuje zaraz pahroza niezaležnaści Biełarusi? Pry jakich umovach naahuł mahčymy dyjaloh ułady i apazycyi? Hetyja pytańni, jakija sfarmulavaŭ u svaim artykule ŭ «Našaj Nivie» Alaksandar Fiaduta, abmiarkoŭvajuć u «Praskim akcencie» redaktar časopisu «Arche» Valerka Bułhakaŭ i sam aŭtar publikacyi, jakaja sparadziła vialikija sprečki - Alaksandar Fiaduta.
(Drakachrust: ) «Artykuł Alaksandra Fiaduty «Kraina hłuchich: Ajčyna ŭ niebiaśpiecy», nadrukavany niadaŭna ŭ «Našaj Nivie», vyklikaŭ vialiki rozhałas - Fiadutu adkazvali Alaksandar Starykievič, Alaksandar Kłaskoŭski, Aleś Arkuš, udzielnik našaj siońniašniaj pieradačy Valerka Bułhakaŭ i šerah inšych aŭtaraŭ. Tezy sp-ra Fiaduty bolšaść z hetych vodhukaŭ asprečvała, ale samaja ich kolkaść śviedčyć pra toje, što aŭtar «Krainy hłuchich» svaim pravakacyjnym tekstam patrapiŭ u niejki nerv hramadzkaha žyćcia, zakranuŭ prablemu ci prablemy, važnyja nia tolki dla jaho asabista.
Tamu my vyrašyli praciahnuć dyskusiju za «kruhłym stałom» «Praskaha akcentu». Pieršaje słova - zavadataru palemiki. Sp-r Alaksandar, čamu Vy ličycie, što niezaležnaść Biełarusi pad pahrozaj i čamu ličycie, što treba padtrymać Alaksandra Łukašenku ŭ abaronie hetaj niezaležnaści?»
(Fiaduta: ) «Ja nie liču, što my abaviazkova pavinny padtrymać Alaksandra Łukašenku, jak asobu, jak postać, u abaronie niezaležnaści, ale ja sapraŭdy liču, što zaraz skłałasia takaja sytuacyja, u jakoj mahčyma , i u vielmi chutkim časie my ŭsie heta zmožam adčuć, što suverenitet Biełarusi apyniecca ŭ niebiaśpiecy. I tady dvum subjektam biełaruskaha palityčnaha pola treba budzie adkazvać na pytańnie - što rabić? Pieršy subjekt - heta sam Alaksandar Łukašenka, jaki zhodna z Kanstytucyjaj i 1994 hoda i 1996 hoda pavodle svajoj pasady źjaŭlajecca harantam suverenitetu i niepadzielnaści Biełarusi, i pa-druhoje - što rabić apazycyi. I čym raniej budzie zadadziena hetaje pytańnie, tym nasamreč mienš šancaŭ, što nam naahuł pryjdziecca realizoŭvać niejkim čynam adzin z mahčymych adkazaŭ na hetaje pytańnie.
I artykuł, jaki byŭ nadrukavany, i ja, i nakolki ja razumieju redaktar «Našaj Nivy» sp-r Dyńko, sapraŭdy drukavali, jak pravakacyjny. Nam było vielmi cikava pačuć, a ci jość u kaho-niebudź adkaz, što sapraŭdy tady nam pryjdziecca rabić. Na žal, z usich vodhukaŭ ja daviedaŭsia, chto vinavaty ŭ tym, što naša kraina apynułasia ŭ takim stanoviščy, čamu mienavita hety čałaviek u hetym vinavaty, jakuju dolu jahonaj viny niasu ja asabista. Ale nichto nie adkazaŭ - a sapraŭdy, što rabić, kali takoje stanie rečaisnaściu, kali Radzima sapraŭdy apyniecca ŭ niebiaśpiecy».
(Drakachrust: ) «Sp-r Bułhakaŭ, Alaksandar Fiaduta ŭ svaim tekście spasyłajecca na niejkaha nienazvanaha pradstaŭnika ŭłady, jaki havoryć :»Nu i dzie ž našy chvalonyja nacyjanał-patryjoty? Jany kažuć, što dzień i noč dbajuć pra Baćkaŭšynu, a voś zaraz , kali pryjšła sapraŭdnaja pahroza - ich i niama».
A sapraŭdy - dzie jany? Tut darečy pryhadać, što ŭ 2004 hodzie, padčas tahačasnaha hazavaha kryzysu, kali Rasieja na niekalki hadzinaŭ navat spyniła pastaŭki, hazeta «Našaj Niva» pieradrukavała, pierakłaŭšy na biełaruskuju movu, artykuł sp-ra Jakuboviča z hazety «Sovietskaja Biełoruśsija». A zaraz na zaklik «Dzie chvalonyja nacyjanał-patryjoty?» nacyjanał-patryjoty niejak nie kidajucca ŭ adzin šerah sa spadarami Jakubovičam i Łukašenkam na abaronu niezaležnaści. Čamu?»
(Bułhakaŭ: ) «Mnie zdajecca, što pieršaja padmiena paniaćciaŭ adbyvajecca na samym pačatku takich razvažańniaŭ, kali nacyjanał-patryjoty albo nacyjanalisty musiać baranić Baćkaŭšynu ci dziaržaŭny suverenitet i niezaležnaść našaj Radzimy. Nacyjanalisty tamu i nacyjanalisty, što majuć pradmietam svajho pakłanieńnia nie Baćkaŭščynu, a nacyju. Nienazvany spadar, jaki ŭzhadvajecca ŭ artykule spadara Fiaduty, paprostu sprabuje nakinuć absalutna savieckuju lohiku myśleńnia: maŭlaŭ, nacyjanalisty musiać padtrymlivać i ŭmacoŭvać niezaležnaść, chacia jana ŭžo isnuje de-fakta ŭžo 15 hadoŭ, i pahrozy joj , na moj pohlad, chutčej efemernyja, čym sapraŭdnyja. Čamu ja tak liču?
Siarod zachodnich palitolahaŭ jość ustojlivy kansensus , što aŭtarytarnyja režymy niazdolnyja da intehracyi albo kaaperacyi ź inšymi aŭtarytarnymi režymami. Usiaśvietnaja historyja nia viedaje takich prykładaŭ. 12 hadoŭ łukašenkaŭskaha praŭleńnia pakazvajuć, što hety palityk pry zaklučeńni niejkich palityčnych aktaŭ adrazu vyniuchvaje ŭsie mahčymyja pahrozy dla destabilizacyi ŭnutranaha stanu ŭ našaj krainie. Dla jaho Biełaruś sapraŭdy jość prastora ŭłasnaj ułady i najchutčej najbližejšymi časami jon nijak nia budzie zhadžacca padzialicca hetaj ŭładaj ź niejkimi inšymi subjektami.
Navat ŭ samyja «ščaślivyja», zapojnyja časy biełaruska-rasiejskaj intehracyi naprykancy 90-ch hadoŭ vyznačalisia tym, što vajskovaje, pamiežnickaja ci mytnaja prysutnaść Rasiei ŭ Biełarusi była marhinalnaj, jana była źviedzienaja na ništo, bo ŭžo tady naš prezydent razumieŭ, što kali trošku tut dać pudła, to moža pachisnucca hetaja ŭładnaja kanstrukcyja, jakaja budujecca ŭ našaj krainie».
(Drakachrust: ) «Valerka, ja Vas pierapyniu. Ci pravilna ja zrazumieŭ, što Vy nastolki spadziajeciesia, vierycie i ŭpeŭnieny ŭ mocy Alaksandra Łukašenki, što ličycie, što Vaša padtrymka, Vašaje plačo ŭ zmahańni za niezaležnaść jamu niepatrebnyja?»
(Bułhakaŭ: ) «Viedajecie, nichto nie zmahajecca za niezaležnaść z našaha boku. My zmahajemsia ŭ akurat za nacyju. Toje, što niezaležnaść jość de-fakta i ništo joj nie pahražaje - dla mianie heta aksyjoma, a spekulacyi advarotnaha kštałtu ŭ lepšym vypadku nadumanyja, a ŭ horšym - źjaŭlajucca šarłatanstvam.
Łancužok razvažańniaŭ, pavodle jakoha biełaruskaj niezaležnaści niešta pahražaje, budujecca na pryziemlenaj, palityka-ekanamisckaj lohicy, maŭlaŭ, biełaruskaja niezaležnaść budzie pad pahrozaj, kali pierad biełaruskaj ekanomikaj zamajačyć kalaps, narodnyja masy vybuchnuć i źjavicca takaja sytuacyja , kali viarchoŭnamu našamu suverenu daviadziecca rabić vybar - padtrymlivać materyjalny dabrabyt na niejkim minimalnym uzroŭni albo ŭharnuŭšysia, abjadnaŭšysia z Rasiejaj, albo niekim inšym čynam, niezrazumieła jakim.
Biada ci «achilesava piata» padobnych razvažańniaŭ u tym, što jany vielmi niestrukturavanyja, jany vielmi nieprazrystyja. Pastulujecca, što isnuje niejkaja pahroza, ale adnačasova faktyčna atajasamlivajecca stabilnaść režymu i stabilnaść dziaržaŭnaj kanstrukcyi».
(Drakachrust: ) «Pierš čym zadać pytańnie sp-ru Fiadutu, ja chaču raspavieści ab adnoj razmovie, jakaja dniami była ŭ mianie z adnym davoli daśviedčanym pradstaŭnikom ŭładnych kołaŭ Biełarusi. Ja spytaŭ jaho: «Kali rasiejcy pačynajuć hazavy nastup, ci biaruć jany pad uvahu vielmi prosty varyjant: cena 200 dalaraŭ za tysiaču kubametraŭ, u Biełarusi raście niezadavalnieńnie, pačynajucca mahčyma strajki, mahčyma niešta inšaje, u vyniku čaho siońniašni partner rasiejcaŭ pa pieramovach - sp-r Łukašenka źnikaje, a na jaho miejscy akazvajecca, skažam, sp-r Milinkievič, ci sp-r Bułhakaŭ, ci sp-r Fiaduta, i Biełaruś, kažučy movaj rasiejskich analitykaŭ, pačynaje drejf na Zachad»
Moj surazmoŭca adkazaŭ mnie prosta: «Rasiejcy taki varyjant uličvajuć. Jany jaho razhladajuć, jak kateharyčna nieprymalny, ale jany ŭpeŭnienyja, što zmohuć rehulavać takoje raźvićcio sytuacyi praz ekanamičnyja ryčahi. Skažam, kali niezadavalnieńnie ludziej budzie nabližacca da miažy, za jakoj mahčymy sychod Łukašenki ad ułady, Biełaruś atrymaje vielizarny kredyt. Cicha i spakojna daduć kredyt na apłatu bolš darahoha hazu. Davodzić sytuacyju da taho, što ŭ Biełarusi Łukašenka budzie adchileny ad ŭłady, rasiejcy nikoli nia buduć,» - skazaŭ moj surazmoŭca.
Takim čynam, hetaja sytuacyja padajecca kali nia čystaj «baraćboj nanajskich chłopčykaŭ», to niečym padobnym na heta.
Ale ŭ mianie, sp-r Fiaduta , da Vas krychu inšaje pytańnie. Čamu Vy ŭ svaim tekście pišacie, što patrebnaja mienavita padtrymka ŭłady z boku niezaležnaha hramadztva? Skažam, sp-r Bułhakaŭ ci sp-r Milinkievič i raniej i zaraz zaŭsiody byli za niezaležnaść i kazali, što jaje addavać nielha ni ŭ jakim vypadku. Jany heta havorać pry 46-ci dalarach za tysiaču kubametraŭ, jany ž toje samaje kazać i pry canie ŭ 200 dalaraŭ. Chiba hetaha niedastatkova? Čamu Vy zaklikajecie mienavita da padtrymki ŭłady? Fihuralna kažučy, pad što hetyja spadary pavinny padstaŭlać svajo plačo?»
(Fiaduta: ) «Mahčyma, ja ramantyk, mahčyma, ja idealist. Isnujuć roznyja histaryčnyja mahčymaści. Niahledziačy na toje, što sp-r Łukašenka źjaŭlajecca vielmi niahnutkim palitykam u pytańni madernizacyi ŭłasnaha kursu, jon nievierahodna hnutki ŭ pytańni jahonaj ułasnaj biaśpieki. Tut varta pryhadać tezu viadomaha rasiejskaha teleahladalnika Alaksieja Puškova, pavodle jakoha pierad Łukašenkam vielmi žorstki vybar - albo Maskva albo Haaha. Inšych varyjantaŭ u Łukašenki pavodle Puškova niama.
U Maskvu sp-ru Łukašenku vielmi nia chočacca, taksama, zrazumieła, jak i ŭ Haahu. Čym skončycca dla jaho Maskva, jon razumieje vielmi dobra: pa-pieršaje, jon pamiataje losy ŭsich rasiejskich vice-prezydentaŭ - ich było dva, a pa-druhoje, jon razumieje, što vyrasła novaja hieneracyja, jakaja nikoli nie daruje jamu, kali sapraŭdy jon pojdzie ŭsimi našymi šaściu «katletami» ŭ skład Rasiejskaj Federacyi.
Toje, što takoje pytańnie paŭstanie, u mianie niama nijakaha sumnievu, bo prymalnaj dla Łukašenki alternatyvaj uvachodžańniu Biełarusi ŭ skład Rasiei źjaŭlajecca tolki jaho pažyćciovaje prezydenctva. Što, na moj pohlad, taksama niemahčyma.
Ale tady pavinna być niejkaje inšaje vyjście. Jakoje? Naprykład, pačać niešta ŭsio ž taki abmiarkoŭvać z Zachadam. Jak jon skazaŭ u adnym sa svaich niadaŭnich vystupaŭ «na kožny krok Zachadu nasustrač my budziem rabić try kroki». Jon stolki ŭžo rabiŭ hetych «krokaŭ»…
(Drakachrust ) «…što možna ŭ Atlantyku patrapić».
(Fiaduta: ) «Nia toje, što ŭ Atlantyku - u Cichi anijan možna było patrapić. Ale tady ŭ jaho nie było takoha stanovišča, jak zaraz, tady jamu zdavałasia, što ŭłada jaho biaźmiežnaja i prezydenctva budzie pažyćciovym. Što jamu rabić zaraz?»
(Drakachrust: ) «Alaksandar, ja vybačajusia, ale ja zadaŭ Vam pytańnie, a Vy havorycie…»
(Fiaduta: ) «Ja rablu, jak maje surazmoŭcy - ja adkazvaju na svaje pytańni».
(Drakachrust: ) «Heta zrazumieła, ale jość ścipłaja prośba mieć na uvazie i maje. Ja Vas ŭ dadzienym vypadku pytaŭ nie pra dylemy Alaksandra Łukašenki, a pra źmiest Vašaha artykułu. Voś Vy pišacie - treba padtrymać Łukašenku»
(Fiaduta: ) «...Kali jon budzie abaraniać niezaležnaść...»
(Drakachrust: ) «Tak, kali budzie abaraniać. Dyk voś majo pytańnie palahaje ŭ tym, čamu niedastatkova , kab, skažam, prysutny tut sp-r Bułhakaŭ i ŭ krytyčnaj sytuacyi pahrozy niezaležnaści paŭtaryŭ toje, što kazaŭ zaŭždy «Ja - za niezaležnaść»? Kali sp-r Łukašenka taksama za niezaležnaść - vielmi dobra, ale čamu ja, ci Vy, ci sp-r Bułhakaŭ pavinny jaho padtrymlivać? Kali my jedziem u metro, to z usimi pasažyrami ciahnika my jedziem u adnym nakirunku. Ale my adzin adnaho nie patrymlivajem u hetym supolnym ruchu».
(Fiaduta: ) «Sprava idzie nie pra ciahnik, a pra niejki dyjaloh, jaki pavinien usio ž taki być pamiž navat hetaj biełaruskaj uładaj i Zachadam. Ja liču, što pavinien. A voś biez zhody , «otmaški» biełaruskaj apazycyi, što Zachadu treba navat z hetym prezydentam ustupić u niejkija pieramovy - biaz hetaha pieramovaŭ nie atrymajecca. Heta nie aznačaje, što apazycyja sama budzie pavinna ŭdzielničać u hetych pieramovach, ale toje, što pavinna nie pieraškadžać i «otmašku» dać - na moj pohlad, tak».
(Drakachrust: ) «Valerka, dumka Alaksandra palahaje ŭ tym, što patrebny dyjaloh, nakolki ja zrazumieŭ, dyjaloh ci nakont niezaležnaści ci na inšyja temy. Ale pierš čym abmiarkoŭvać hety pavarot temy, ja chacieŭ by spytać Vas nakont Vašych słovaŭ tut, za «kruhłym stałom» «Praskaha akcentu», a taksama nakont Vašaha adkazu Fiadutu ŭ «Našaj Nivie».
Vy tam spasyłalisia na dadzienyja sacyjalahičnych apytańniaŭ, pavodle jakich pieravažnaja bolšaść biełarusaŭ - za niezaležnaść. Ale pavodle tych ža apytańniaŭ, kali zadavałasia pytańnie «Ci chočacie Vy abjadnańnia z Rasiejaj?» «tak» adkazvaje bolš za pałovu.
Vy havorycie, što ŭ Biełarusi isnuje kansensus nakont niezaležnaści, što pahrozy joj - efemernyja. Ale Vy ŭpeŭnieny, što hety kansensus isnuje tolki tamu, što, jak toj kazaŭ, jašče «smažany pievień» nia klunuŭ.
Viartajučysia da temy hazavaha kryzysu 2004 hodu, kali Alaksandar Łukašenka prymaŭ pryhožyja pozy, maŭlaŭ, my nie sastupim, my -hordy narod i hetak dalej. Ale ciapło ŭ batarejach zachoŭvałasia, adklučeńnie było tolki na niekalki hadzinaŭ. A voś kali stanie choładna, jak toje było, skažam, u Litvie napačatku 90-ch? Tam cana niezaležnaści była nie virtualnaja, a realnaja. Vy ŭpeŭnieny, što i ŭ padobnaj sytuacyi kansensus nakont niezaležnaści zachavajecca, a pahrozy joj buduć pa-raniejšamu efemernymi?»
(Bułhakaŭ: ) «Reč u tym, što sensam palityki Łukašenki, pačynajučy z 1994 hodu, była depalityzacyja biełaruskaha hramadztva. Ja nia vielmi prymaju takija razvažańni, jak ciapier Alaksandar Iosifavič ahučyŭ, što kali budzie pahroza niezaležnaści, moładź moža ŭstrapianucca i stać na abaronu Baćkaŭščyny. Ja dumaju, što nia ŭstanie, a kali i ŭstanie, to vielmi niaznačny pracent. Sensam dziaržaŭnaj palityki za apošnija 10-12 hadoŭ było pazbaŭleńnie hramadztva palityki. Elektarat vielmi pasiŭny.
Kali zdarycca tak, što dabrabyt pačnie padać, ja nie schilny mierkavać, što heta adrazu vyljecca ŭ niejki burny palityčny pratest. Ułasna kažučy, dla hetaha hramadztva taksama musić saśpieć i mnie zdajecca, vielmi nievierahodnaje razhortvańnie sytuacyi, što za karotki čas - za hod ci za dva , biełaruskaje hramadztva dasiahnie takoha ŭzroŭniu palityzacyi, što…»
(Drakachrust: ) «Valerka, ja Vas pierapyniu. Ja Vas pytaju pra zusim inšy scenar. Pra toj scenar, pra jaki Vy kažacie zaraz, što narod uźnimiecca i skinie Alaksandra Łukašenku, ja pytaŭ svajho surazmoŭcu z uładnaj kamandy, pra što ja raspaviadaŭ. A Vas ja pytaju pra inšaje: choładna, narod niezadavoleny, narod šumić, rejtynh Łukašenki padaje, i Łukašenka, kab uratavacca, zdaje . Nia viedaju, što - mahčyma, «Biełtranshaz», mahčyma, rubiel, mahčyma, Biełaruś. Ja pra taki scenar Vas pytaju, a Vy raspaviadajecie mnie, aktyŭny ci pasiŭny biełaruski narod. Vy ličycie, što taki scenar całkam vyklučany?»
(Bułhakaŭ: ) «Heta vyklučana. Navat kali naš trubapravod budzie zdadzieny, navat kali Mazyrski i Navapołacki kambinaty buduć zdadzienyja, haradzienski «Azot» budzie zdadzieny (i čym chutčej jany buduć zdadzienyja, tym, vidać, lepš), ničoha fatalnaha dla biełaruskaj niezaležnaści nie adbudziecca. Kučma padobnyja abjekty ŭkrainskaj pramysłovaści zdavaŭ cełymi «pačkami» , ale ciapier ukrainskaja niezaležnaść samaja niezaležnaja va ŭsioj Uschodniaj Eŭropie.
Debaty kruciacca vakoł niejkich simulakraŭ, fantazmaŭ, abstrakcyj, jakija źjaŭlajucca znakami taho, što dla biełaruskaj elity zdań Rasiei zastajecca kompleksam, psychaanalityčnaj fihuraj, jakaja moža ŭpłyvać na jaje śviadomaść.
Łukašenka padčas apošniaj vybarčaj kampanii išoŭ pad lozunham «niezaležnaść tra-ta-ta» - lozunhi pra heta raźviešanyja pa ŭsim Miensku. I ja nia dumaju, što heta była pustaja fikcyi i prapahandyscki momant. Rašeńni, jakija prymaje hety čałaviek, zazvyčaj vielmi paśladoŭnyja.
Prablema bolš hłybokaja. Pamyłka była zroblenaja ŭ niejkim 1994-1995 hadoch, kali novaabranaja kamanda, novaja palityčnaja administracyja paličyła, što na Rasieju možna budzie viečna abapiracca, jak na krynicu tannych resursaŭ, abmieńvajučy ich na palityčnuju łajalnaść i paskoranuju rusyfikacyju. Vyjaŭlajecca, što dla Rasiei, jak imperyi, jak imperyjalistyčnaj dziaržavy, heta ciapier vielmi małaja cana palityčnaj padtrymki».
(Drakachrust: ) «Sp-r Fiaduta, pry šyrokaj pastanoŭcy pytańnia pra dyjaloh - nakont niezaležnaści ci nakont inšych temaŭ, a navošta ŭładzie ŭ ciapierašniaj sytuacyi patrebna padtrymka apazycyi i niezaležnaha hramadztva? Ci takaja ŭžo važnaja dla ŭłady hetaja hipatetyčnaja padtrymka, jak elehantna vykazvajecca Alaksandar Łukašenka, «kupki admarozkaŭ»?
U mianie ŭźnikaje takaja analohija. U 20-ch-30-ch hadoch ahienty aficyjnaha Miensku razmaŭlali ź dziejačami BNR u emihracyi i kazali «BSSR moža vam nie padabajecca, ale heta adzinaja realna isnaja Biełaruś. I kali vy biełarusy, kali vy patryjoty - Vy pavinny padtrymać jaje». Vam nie zdajecca, što Vašaja ciapierašniaja arhumentacyja ŭ čymści nahadvaje tahačasnuju?»
(Fiaduta: ) «Nie, nie zdajecca. Chacia b tamu, što ŭ adroźnieńni ad tych, chto nahadvaŭ patryjotam z BNR ab isnavańni adzinaj isnaj Biełarusi - BSSR, ja znachodžusia ŭ toj ža krainie, u jakoj znachodziacca maje surazmoŭcy. I navat u tym ža, što i jany, palityčnym hieta, vykarystoŭvajučy termin ahladalnika Radyjo Svaboda Marata Dymava. Usie my , biełaruskija apazycyjanery - amal što habrei, usie my ŭ svaim hieta. I toje pytańnie, jakoje ja pastaviŭ, mienavita tamu, na moj pohlad, i prahučała tak hučna, što zychodziła z hetaha samaha heta.
Raniej ci paźniej biełaruskaja apazycyja pavinna budzie z hetaha hieta vychodzić. Kudy? Jakuju krainu jana atrymaje? Nia tolki kali, nia tolki jak, ale i jakuju taksama. Lepš, na moj pohlad, padšturchoŭvać uładu da dyjalohu z Zachadam, nie pieraškadžać hetamu, mahčyma, inicyjavać jaho ŭ peŭnym sensie mienavita dziela taho, kab jana rabiła peŭnyja kroki ŭ kirunku demakratyzacyi i liberalizacyi. Na žal, pakul što nie atrymlivajecca, ja heta dobra razumieju. Ale kali takaja mahčymaść uźniknie, my pavinny adkazać siabie na pytańnie, što my budziem rabić».
(Drakachrust: ) «Alaksandar, usio ž taki impet Vašaha artykułu - heta zvarot da apazycyi, ci skažam šyrej - da niezaležnaha hramadztva, maŭlaŭ, budźcie hatovyja da razmovy. Ale inšy bok da jaje nie hatovy i ŭsie jaho razmovy - heta 10-15 sutak Akreścina. Toj bok demanstruje, što jamu niama patreby razmaŭlać. Dyk čamu Vy ŭhavorvajecie hety bok»?
(Fiaduta: ) «Sp-r Drakachrust, Vy niedastatkova ŭvažliva pračytali moj artykuł, ja pra heta napisaŭ. I pra heta, i pra toje, što my budziem baranić Ajčynu, a jany - hazavuju deltu, i šmat pra što inšaje. Ale pytańnie staić i na jaho ŭsio roŭna nichto nie adkazvaje. Paŭtaraju jaho - što rabić, kali?
Adkaz pavinien być ahučany da taho, jak krytyčnaja sytuacyja ŭźniknie».
(Drakachrust: ) «Sp-r Bułhakaŭ, a moža toj varyjant pavodzinaŭ, pra jaki kaža sp-r Fiaduta - heta šlach da viartańnia apazycyi ŭ publičnuju palityku, sposab parazumiecca nia z uładaj navat, a z bolšaściu naroda, jaki vielmi daloki ad tradycyjnych «symbalaŭ viery» apazycyi?»
(Bułhakaŭ: ) «Ja b chacieŭ zadacca pytańniem, navošta biełaruskaja ŭłada dazvalaje ciapier apazycyju. Čym bolš ja naziraju za pavodzinami našaj ułady, tym bolš ja pierakonvajusia ŭ tym, što apazycyju Łukašenka dazvalaje tolki dziela taho, kab u Biełarusi ŭsio było, jak u ludziej. Apazycyja - heta źjava, jakaja jašče niejkim čynam zbližaje nas z susiednimi krainami Ŭschodniaj Eŭropy. Nia budzie apazycyi - i Biełaruś vidavočna pieratvorycca ŭ siarednieazijackuju dziaržavu.
Prastora dziejnaści hetaj apazycyi ŭvieś čas ściskajecca i abmiažoŭvajecca. My adčuvajem heta na svajoj skury, bo tak ci inakš majem dačynieńnie da apazycyjnaj aktyŭnaści. Kali takaja tendencyja budzie naziracca i nadalej, pra jaki dyjaloh moža iści havorka?
Łukašenka mianie časta mocna ŭražvaje, kali jon kaža, što apazycyja «zarvałasia», što robić nia toje. Faktyčna apazycyja ŭ Biełarusi vykonvaje samyja roznyja funkcyi, akramia hałoŭnaj - baraćby za palityčnuju ŭładu ŭ krainie. Jana isnuje, jak peŭny dekaratyŭny dadatak u systemie hramadztva Respubliki Biełaruś, isnuje tolki dziela taho, kab padtrymlivać u hramadztvie ŭjavu pra minimalnyja demakratyčnyja standarty.
Hety razvarot apazycyi, jakaja znachodzicca ciapier na kaleniach, aktyvisty jakoj siadziać u turmach - uzhadajem spravu «Partnerstva». Alaksandar Šałajka - heta moj dobry pryjaciel i toje, što ciapier robicca - heta asabisty bol dla mianie. Kožny razvarot apazycyi ŭ bok ułady i jašče niejkija zapeŭnivańni ŭ adzinstvie pamiž nami i imi moža pahražać čarhovaj dyskredytacyjaj, nie naroščvańniem suviazi z hramadztvam, a naadvarot - strataj hetaj suviazi. Apazycyja raźvivajecca pavodle ŭłasnych scenaroŭ. Zvyšzadača demakratyčnych siłaŭ ciapier - nia dać uładzie i dziaržaŭnym ideolaham nakinuć joj łukašenkaŭskija scenary dla jaje dziejnaści i pavodzinaŭ. Tolki tady jana zmoža pry inšych histaryčnych i ekanamičnych varunkach vykanać svaju misiju - zmahacca za palityčnuju ŭładu ŭ krainie».
(Drakachrust: ) «Valer, sp-r Fiaduta ŭ svaim artykule spasłaŭsia na słovy Alaksandra Milinkieviča, pavodle jakoha «Niezaležnaść Biełarusi pad pahrozaj, i moža tak stacca, što baraćba za demakratyju budzie druhasnaj nasuprać baraćby za isnavańnie svajoj krainy». Vy nia zhodny sa sp-rom Milinkievičam?»
(Bułhakaŭ: ) «Ja schilny ŭsprymać heta, jak palityčnuju rytoryku i nia schilny atajasamlivać chadu myśleńnia sp-ra Milinkieviča z chadoj myśleńnia Alaksandra Fiaduty. Ja dumaju, što na dumku Alaksandra Milinkieviča biełaruskaja niezaležnaść isnuje pad pahrozaj z zusim inšych pryčynaŭ, čym tyja, pra jakija my siońnia havorym. Kali ŭ krainie isnuje sapraŭdy aŭtakratyja, jość mizerny šaniec, što ŭ vyniku psychičnaha niezdaroŭja moža adbycca jaje strata. Ale heta ŭžo prastora dla palityčnaha papulizmu, heta prastora dla mabilizacyi prychilnikaŭ niezaležnaści ŭ šyrokim hramadzkim aspekcie, a nie dla debataŭ intelektuałaŭ».
(Drakachrust: ) «Alaksandar, nakolki paśla našaj siońniašniaj razmovy Vam padajecca imaviernym toj scenar, pra jaki Vy pišacie?»
(Fiaduta: ) «Jon mnie padajecca ŭsio bolš imaviernym. Ja dniami viarnuŭsia z Maskvy , u mianie tam byŭ šerah sustrečaŭ. Hety scenar całkam imavierny».
(Bułhakaŭ: ) «Ale jak, rastłumačcie, kali łaska».
(Fiaduta: ) «Kamu?»
(Bułhakaŭ: ) «Ja da kanca nie razumieju. Možna, ja taksama ŭstrapianusia?»
(Fiaduta: ) «Moža».
(Bułhakaŭ: ) «Uvieś čas idzie razmova, što niešta pahražaje. Što pahražaje? Što Alaksandar Łukašenka zvarjacieje i…»
(Fiaduta: ) «Jon nie zvarjacieje. Jon razumny čałaviek.»
(Bułhakaŭ: ) «A tady što? Raskažycie, kab mnie stała zrazumieła. Što pahražaje? Akramia hetaha pačućcia pahrozy, jakoje artykulujecca ŭžo katory hod, ja nia čuju arhumentaŭ, jakija b mianie pierakanali. Ci toje, što Rasieja zabiare «Biełtranshaz», ci adbudziecca rezki ŭpadak materyjalnaha dabrabytu, ci - rezki pavarot u masavaj śviadomaści? Što narešcie Biełarusi pahražaje? Što tam zdajecca maskvičam?»
(Fiaduta: ) «Nia budzie rezkaha pavarotu ŭ masavaj śviadomaści, mienavita heta i jość pahroza. Vy ŭsio słušna kažacie. Ale heta aznačaje, što pakolki nasamreč nichto nia vyjdzie na płošču baranić hety suverenitet, a budzie čakać piać-dziesiać pakaleńniaŭ, pakul niešta tam budzie. Rasieja, rasiejskaje kiraŭnictva, nakolki ja razumieju, spadziajecca, što pakolki rašeńni ab likvidacyi dziaržavy pad nazvaj Respublika Biełaruś prymaje adna asoba, to na hetuju asobu treba nacisnuć usimi mahčymymi i niemahčymymi srodkami. Nu i jak na jaho buduć cisnuć. Nieviadoma, bo my nia viedajem, što jość u Rasiei».
(Drakachrust: ) «Sp-r Alaksandar, ja napačatku našaj razmovy raspavioŭ pra svaju hutarku, ź jakoj vynikaje, što hety cisk maje svaje abmiežavańni, srodki nia mohuć być lubymi. Možna tak nacisnuć, što asoba, na jakuju cisnuć, prosta źniknie, i ŭźniknie inšaja asoba i inšaja sytuacyja. A hetaha rasiejcy vielmi nia chočuć».
(Fiaduta: ) «Stop, jakaja asoba ŭźniknie?»
(Drakachrust: ) «Jakuju narod vyłučyć, Alaksandar. Hetak ža, jak było ŭ 1994 hodzie, pry Vašaj dapamozie».
(Bułhakaŭ: ) «Pry našaj ahulnaj».
(Fiaduta: ) «Ja mahu skazać tolki adno - u 1991 hodzie biełaruski narod vyjšaŭ baranić svaju tannuju kaŭbasu i nikoha nie vyłučyŭ. I navat paśla taho, jak na płošču vyjšli dziesiatki tysiačaŭ, a mahčyma i sotnia tysiačaŭ ludziej, zastalisia i Małafiejeŭ, i Dziemianciej, i Kiebič - ničoha nie źmianiłasia».
(Drakachrust: ) «Ja tady ŭdakładniu pytańnie Valera. Vy ličycie, što kali pahrozy, jakija Vy zaraz pieraličyli, stanuć aktualnymi, to tady biełaruskaj uładzie budzie patrebnaja, umoŭna kažučy, padtrymka Valera Bułhakava?»
(Fiaduta: ) «Tak, joj patrebna budzie alternatyva. I Aleh Pralaskoŭski budzie vykonvać novyja zahady. A ideolaham novaj ŭłady budzie spadar Bułhakaŭ - toj ža samaj, ale novaj».
Ciapier čytajuć
«Miesiacami ŭ kabinie, na siabie zabiŭ. I staŭ pytać: moža, žonka taksama budzie pracavać?». Čamu emihracyja raźbivaje siemji i što rabić, kab usio papravić4040
Kamientary