27 ліпеня. Думкі пра беларускае нацыябудаўніцтва

Напісаў пра ўчорашняе свята для «Новай Эўропы». Віншую ўсіх нас!

Гісторыя перасоўвання афіцыйнага Дня незалежнасці Беларусі з даты на дату добра ілюструе складанасць і страктатасць постсавецкага беларускага нацыябудаўніцтва. Наша краіна — адзіны прыклад у рэгіёне, калі нацыянал-дэмакратычны імпульс захлынуўся ў нэасавецкай інэрцыі і калі квазісавецкая ідэалогія ўзяла рэванш ужо праз тры-чатыры гады пасля набыцця незалежнасці, а камуністычны лад перарадзіўся ў новым увасабленні.

Корні гэтай праблемы глыбей і не палягаюць, а ні ў працэсе асіміляцыі і дэнацыяналізацыі Беларусі ў часы СССР і Расійскай імперыі, і яны глыбей, а ні ў папярэднічаючай ім паланізацыі літоўскай-беларускай эліты. Яна ў тым, што

Літва-Беларусь гістарычна апынулася аточанай моцнымі супернікамі. Краіна выжыла (хай у пашкоджаным і змененым выглядзе) ў якасці асобнага этнічнага і нават палітычнага суб’екта ў той сітуацыі, калі магла і не выжыць, пасля войн, дзе губляла палову і больш свайго насельніцтва.

Наступныя падзеі, перасоўванне святаў і змена дзяржаўных моваў і сімвалаў — гэта ўсяго толькі пост-акупацыйнае пахмелле, пост-скрыптум папярэдняй дзвюхсотгадовай гісторыі.

Гэты стан часта расцэньваюць як нейкую гістарычную нявызначанасць і магчымасць варыянтаў будучага шляха беларускага нацыябудаўніцтва. Аднак

нявызначанасць гэтая мае хутчэй толькі павярхоўны і ілюзорны характар. Адзіная існуючая ў прыродзе паслядоўная нацыянальная ідэя для Беларусі — гэта тая, якую, хай і ў наіўна-непадрыхтаванай форме, вызнаваў колішні Беларускі народны фронт.

Але дэрадыкалізаваная, дапоўненая, прафесіяналізаваная (ачышчаная ад дазваляльнай юнацкай наіўнасці нацыяналістычнай гістарыяграфіі 1980-х гадоў) і мадэрнізаваная ў адпаведнасці з патрабаваннямі сучаснага глабалізаванага света. Ніякі заходнерусізм і пагатоў ніякая эклектычная «здабытая пад кіраўніцтвам А. Лукашэнкі незалежнасць ад нямецка-фашысцкіх акупантаў» не жыццяздольныя ва ўмовах імператываў, дыктаваных каштоўнасцю дзяржаўнага суверэнітэта Беларусі, і таму будуць немінуюча адрынутыя альбо перафарматаваныя ў камплементарныя з бел-чырвона-белай беларускасцю формы.

Для прыземленых нявызначаных прагматыкаў, далёкіх ад кантэкста беларускага нацыянальна-вызваленчага рамантызма, менавіта 27 ліпеня 1990 г. — дзень прыняцця Дэкларацыі аб дзяржаўным суверэнітэце Беларусі (альбо, альтэрнатыўна, 25 жніўня 1991 г., калі яна набыла канстытуцыйную моц), мусіў бы быць днём незалежнасці. Менавіта ў гэты дзень з’явілася на свет сённяшняя незалежная Рэспубліка Беларусь; гэта канкрэтны стартавы пункт для канкрэтнай сучаснай незалежнай Беларусі.

Рэгабілітацыя гэтага свята ідэальна пасавала б да наступнага лагічнага кроку адбываючайся эвалюцыі афіцыйнай лукашэнкаўскай ідэалогіі ў кірунку прагматычнага расійскамоўнага беларускага незалежніцтва. Аднак

улада дэманструе, што куды ахвотней возьме на ідэалагічнае ўзбраенне вобраз Вялікага княства Літоўскага ці нават БНР, але не Беларусь пачатка 1990-х — ад нібыта жахаў якой нас нібыта выратаваў прыход да ўлады А. Лукашэнкі. Многія цэнтральныя фігуры тых лёсавызначальных падзей дагэтуль жывыя і пераважна знаходзяцца ў апазіцыі

Трэба сказаць, што і нацыянальна-дэмакратычная грамадскасць не надае 27 ліпеня дастатковай увагі, святкуючы дзень незалежнасці 25 сакавіка. Хаця гэта з’яўляецца лагічным з гістарычнага пункту гледжання: як-ніяк менавіта 25 сакавіка Беларусь з’явілася на палітычнай мапе света як самастойнае ўтварэнне (і ўласна ўпершыню яна з’явілася там пад назвай «Беларусь», а не «Літва»). Нашыя суседзі збольшага таксама адзначаюць незалежнасць як незалежнасць ад Расійскай імперыі ў 1918 годзе, а падзеі 1990—1991 гг. трактуюць як аднаўленне гэтае незалежнасці.

27 ліпеня, аднак, свет убачыў дакумент, чыё гістарычнае значэнне ніяк не меншае, чым значэнне легендарнай Трэцяй устаўной граматы Рады БНР 1918 года.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0