Pieršyja ludzi na Miesiacy

20 lipienia 1969 hoda amierykanskija astranaŭty vysadzilisia na spadarožniku Ziamli. Piša Vital Taras.

Adbitaje śviatło

«Razvažajučy pra Katalickuju Carkvu, my možam paraŭnać jaje z poŭniaj, i nie tolki ŭ siłu suviazi pamiž poŭniaj i žančynaj (jak maci), ale taksama tamu, što poŭnia, to bok Miesiac nie maje ŭłasnaha śviatła. Jon atrymlivaje śviatło ad Sonca, bieź jakoha ŭładaryła b poŭnaja ciemra. Miesiac źziaje, ale śviatło nie naležyć jamu. Miesiacavyja zondy i astranaŭty ŭbačyli, što Miesiac jość nie što inšaje, jak kamianistaja pusteča, padobnaja da pustyni. Jany bačyli skały i piaski, karcinu, vyrazna adroznuju ad taho vobrazu, jaki skłaŭsia ŭ nas sa staražytnych časoŭ. Miesiac — nie što inšaje, jak skały i piaski, ale jon adbivaje śviatło.

Chiba heta nie dakładny vobraz Kaścioła? Kožny, chto vyvučaje jaho i pahłyblajecca ŭ jaho, taksama, jak i na Miesiacy, ničoha nie adkryje, akramia pustyni, piaskoŭ i skałaŭ — čałaviečych słabaściaŭ, jakija nahadvajuć pył, kamiani, zapuścieńnie. Adnak nieasprečny toj fakt, što, navat kali jon jość ništo inšaje jak piaski i kamiani, taksama, z łaski Pana, jon jość Śviatło».

Ci nie praŭda — hety paetyčny frahmient ese Jozafa Ratcynhiera krychu mianiaje naša ŭjaŭleńnie pra papu Bieniedykta XVI, jakoha mnohija ličać surovym ryharystam i piedantam? Hetaje ese pad nazvaj «Čamu ja katalik?» było napisana ŭ 1971 hodzie, za siem hadoŭ da taho, jak jaho aŭtar staŭ Kardynałam.

Źviarnicie ŭvahu — Papa ŭ im zhadvaje amierykanskich astranaŭtaŭ. Uražańnie ad ich palotaŭ na Miesiac u toj čas było jašče zusim śviežaje. 16 lipienia 1969 hoda pačaŭsia lehiendarny palot «Apałona‑11». Astranaŭty Nił Armstranh i Edvin (Baz) Ołdryn‑małodšy spuścilisia na spadarožnik Ziamli ŭ śpiecyjalnym moduli. Jany pieršymi stupili na pavierchniu Miesiaca i ŭstalavali tam ściah ZŠA. Jašče adzin astranaŭt Džejms Kolinz zastavaŭsia na kalamiesiacavaj arbicie na borcie kaśmičnaha karabla.

«A čitatielskaja massa hdie‑to riadom…»

Vysadku astranaŭtaŭ na Miesiacy, mnie, jak i miljonam inšych ludziej, paščaściła bačyć pa televizary ŭ žyvym efiry. U toj momant ja byŭ daloka ad domu — razam z baćkam i kreŭnym dziadźkam my adpačyvali ŭ Domie tvorčaści piśmieńnikaŭ u Kaktebieli, papularnym užo tady kurorcie na ŭźbiarežžy Kryma. Nie skazać, kab «vialiki krok čałaviectva» vyklikaŭ asablivy ažyjataž siarod tych, chto adpačyvaŭ na mory. (Jak śpiavaŭ Alaksandr Halič u svajoj pieśni, «…a čitatielskaja massa hdie‑to riadom žarit miaso») Ale niekalki savieckich piśmieńnikaŭ usio ž zachacieli pabačyć unikalnuju padzieju i ledź nie sa skandałam damahlisia ad administratara, kab toj adčyniŭ faje, dzie stajaŭ televizar.

Raspłyvistyja plamy na čorna‑biełym ekranie padčas tranślacyi mianie, padletka, tady nie nadta ŭrazili.

A ŭsiaho praz paru tydniaŭ u Minsku pamiorła ad raku maja babula Volha. Heta była pieršaja śmierć blizkaha čałavieka ŭ maim žyćci. Mahčyma, z taho času žyćcio i śmierć nazaŭsiody źviazalisia dla mianie ź Miesiacam i palotam čałavieka na jaho.

Hetaha nie moža być…

Uviadzicie ŭ pašukovik u internecie słova «Łuna», i pierad vami razhorniecca ceły viejer spasyłak na toje, što paloty amierykancaŭ na Miesiac jość mistyfikacyjaj, prapahandaj. Vysadka astranaŭtaŭ «Apałona»‑11, nibyta, była źniata ŭ Halivudzie, kab prademanstravać ujaŭnuju pieramohu ZŠA nad SSSR u kaśmičnaj honcy. Vierahodna, vybuch kisłarodnaha bałona na borcie «Apałona»‑13, ekiipaž jakoha, nie dasiahnuŭšy Miesiaca, ź ciažkaściu viarnuŭsia na Ziamlu, taksama byŭ častkaj hienijalnaha šmatsieryjnaha scenaryja?

Były saviecki kasmanaŭt Kanstancin Fieaktystaŭ uzhadvaŭ u adnym ź interv́ju, što ŭ SSSR uvažliva sačyli za teleradyjotranślacyjami ź Miesiaca, słuchali ŭ efiry pieramovy ŭdzielnikaŭ kaśmičnaj ekśpiedycyi. Kali heta mistyfikacyja, dyk treba było spačatku dastavić na Miesiac radyjoabstalavańnie. Ci nie zanadta darahaja atrymlivałasia insceniroŭka? Asabliva, kali ŭličyć, što ŭ ramkach prahramy «Apałon», start jakoj daŭ u 1961 hodzie prezident Kieniedzi, adbylisia 11 kaśmičnych palotaŭ. Pieršym na arbitu vakoł Miesiaca vyjšaŭ ekipaž «Apałona‑8» jašče ŭ 1968 hodzie. Usiaho amierykanskija astranaŭty 6 razoŭ vysažvalisia na jaho pavierchni, apošni raz heta było ŭ śniežni 1972 hodu, padčas ekśpiedycyi «Apałona»‑17 . Ekśpiedycyi dastavili ŭ łabaratoryi NASA dziasiatki kaiłahramaŭ hruntu ź Miesiaca.

Ale prychilnikaŭ «teoryi zmovy», jakich chapaje i ŭ ZŠA, i ŭ sučasnaj Rasii, usio heta nie chvaluje. Svaje vysnovy jany hruntujuć na tym, što pry kancy 1960‑ch jašče nie było takich technałohijaŭ, jakija dazvolili b ździejśnić palot na Miesiac. To bok, hetaha nie mahło być, tamu što być nie mahło.

Spračacca z prychilnikami padobnych teoryjaŭ niemahčyma, jak niemahčyma ŭ čymści pierakanać tych, naprykład, chto vieryć, što raspad SSSR staŭ vynikam žydamasonskaj zmovy. Hałoŭnaje tut nie ŭ niejkich arhumientach i faktach, a mienavita ŭ tatalnym biaźvierji, u niehatyŭnym uspryniaćci žyćcia ŭ cełym, admaŭleńni mocy čałaviečaha duchu.

Sielenity i ziamlanie

Pazyŭnym ekipaža «Apałona‑11» było słova «Kałumbija». Tak nazyvaŭsia fantastyčny snarad u papularnym ramanie Žula Vierna «Z harmaty na Miesiac».

Hieroi ramana inšaha znakamitaha fantasta Hierbierta Uełsa «Pieršyja ludzi na Miesiacy» dabralisia da mety z dapamohaj «kajvarytu» — rečyva, jakoje niejtralizavała siłu hravitacyi.

Anhlijski piśmieńnik pisaŭ, naturalna, nie pra Miesiac i nie pra jaho žycharoŭ — sielenitaŭ, a pra nas, ziamlan. Voś, naprykład, apisańnie sielenickaj «intelihiencyi»: «administratary vałodajuć tut vialikaj inicyjatyvaj i hnutkaściu rozumu, navukoŭcy zachoŭvajuć u svajoj pamiaci masu źviestak pa vuzkahalinovych pytańniach, ekśpierty pryvučanyja razbłytvać samyja składanyja anałohii. I ŭsie jany, ujaŭlajučy saboj karlikavych istot z pačvarna hipiertrafavanym mozham, vyrazna adroźnivajucca ad sielenitaŭ‑ramieśnikaŭ albo vajaroŭ». A nad usimi sielenitami staić hałoŭny «Łunaryj» z najvializnym mozham, jaki bolš nahadvaje vadki kisiel.

Chiba heta nie karykatura na ziamnuju cyvilizacyju?

Pry kancy červienia NASA zapuściła da Miesiaca jašče dva spadarožniki, jakija zmohuć sfatahrafavać najmienšyja detali jaho pavierchni. Zadača spadarožnikaŭ — pravieryć, ci jość na pavierchni naturalnaha spadarožnika Ziamli lod.

Mahčyma, jak patencyjnaja krynica vady, jon spatrebicca dla budučaj stancyi na Miesiacy.

Miesiac — heta skały i piaski. Ludzi imknucca da jaho, viadoma, nie tolki dla taho, kab źbirać kamiani. Chacia, jak my pamiatajem ź Biblii, na heta taksama varta znajści čas.

Vital Taras

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0