«Vy — miasa». 37‑hadovy budaŭnik ź Pinska pajechaŭ na zarobki ŭ Pieciarburh, a apynuŭsia ŭ šturmavoj hrupie pad Sudžaj

Andreju 37 hadoŭ, jon ź Pinska. U rodnym horadzie pracavaŭ na budaŭnictvie daroh: kłaŭ brukavanku i tratuarnyja barty, rabiŭ liŭnioŭki i daždžapryjomniki. Na pytańnie, ci chapała jamu hrošaj u Biełarusi, adkazvaje, što chapała.

Adnak z zakonam, pryznajecca biełarus, u jaho byli prablemy jašče zmałku: chulihanstva («złamali kałodziež, raźbili sihnalizacyju»), dvojčy jaho łavili pjanym za rulom, byli drobnyja kradziažy. Usiaho, pa jaho słovach, u biełaruskich kałonijach jon pravioŭ kala vaśmi hadoŭ. Padčas pratestaŭ 2020 hoda, jak davodzić mužčyna, jon byŭ u źniavoleńni.

Šlach na vajnu ŭ Andreja pačaŭsia ŭ 2024 hodzie, kali daŭni znajomy paklikaŭ jaho ŭ Pieciarburh zavabiŭšy «dobraj pracaj u Mietrabudzie». Adnak zamiest čakanych 200 tysiač rasijskich rubloŭ za pieršy miesiac pracy jamu vypłacili 30 tysiač, spasłaŭšysia na nievykanany płan. Kali praz paŭmiesiaca jon paprasiŭ avans, pačuŭ: «Nie padabajecca — idzi, takich, jak ty, šmat».

«Ja ŭžo druhi raz pryjazdžaju ŭ Rasiju, i mianie zaŭsiody ašukvajuć z hrašyma. Zaŭsiody adno i toje ž: telefanuju baćku — tata, vyšli hrošaj na darohu».

Andrej zvolniŭsia ź Mietrabuda i pierabivaŭsia adnadzionnymi padpracoŭkami. U 2025 hodzie ŭ jaho pačalisia prablemy z palicyjaj: ad jaho patrabavali rehistracyi i ŚNIŁS (numar u rasijskaj sistemie piensijnaha strachavańnia), pra jakija jon, pa jaho słovach, navat nie čuŭ. Jamu tłumačyli, što jon ciapier nie hramadzianin «sajuznaj dziaržavy», a zvyčajny zamiežnik.

Za toje, što pry im nie było pašparta, Andreja aštrafavali. Kali znajomy pryvioz dakumient, palicejskija pakinuli pašpart sabie i paabiacali viarnuć jaho paśla apłaty štrafu. Andrej pajechaŭ u horad płacić, ale pa darozie jaho znoŭ spynili i zatrymali — ciapier užo za toje, što jon chodzić biez pašparta, jaki palicyja sama i zabrała.

«Niekalki sutak trymali ŭ adździele, nie karmili, vady nie davali. Adčynili dźviery, pahladzieli i kažuć: «Nie zdochnieš». Stavilisia jak da sabaki».

Z adzialeńnia palicyi Andrej patrapiŭ u centr utrymańnia mihrantaŭ. Tam niejkaja žančyna adrazu spytała, ci nie choča jon padpisać kantrakt na «SVA». Jak davodzić mužčyna, jon admoviŭsia, arhumietavaŭšy tym, što choča žyć.

Adnak ad jaho nie adčapilisia. Nastupnaha dnia doŭhuju hutarku ź im pravioŭ niejki mužčyna. Jon raskazvaŭ pra pryvilei dla ŭdzielnikaŭ vajny, siarod jakich i pahašeńnie sudzimaściaŭ, i zapeŭnivaŭ, što na front Andreja nie adpraviać.

Pry hetym, kaža Andrej, hučali i pahrozy: maŭlaŭ, ciabie šukajuć za kradziež samakata ci rovara, siadzieš u turmu, a z turmy ŭsio adno pajedzieš «na pieradok».

«U hrošy ja nie vieryŭ, bo ŭ Rasii ich nikoli nie bačyŭ. A voś u toje, što zdymuć sudzimaści i ja viarnusia dadomu čystym čałaviekam, biez nahladu, — u heta ja pavieryŭ», — pryznajecca biełarus.

U vyniku jon padpisaŭ kantrakt. Praŭda, svoj pašpart jon tak i nie atrymaŭ.

«Vy ŭsie — miasa»

Pieršaja vučebka, pa słovach biełarusa, była ŭ Kamiency, za 60—70 kiłamietraŭ ad Pieciarburha ŭ bok Vybarha, i doŭžyłasia try tydni. Spačatku navabrancy biehali ŭ broniekamizelkach, vučyli miedycynu i tapahrafiju, im pakazvali, jak chavacca ad dronaŭ. Aŭtamaty AK-74, uspaminaje Andrej, im vydali tolki praz try dni, stralać pačali praz tydzień, a jašče praz tydzień kožny kinuŭ adnu-dźvie hranaty.

Samoj stralbie, kaža mužčyna, instruktary asablivaj uvahi nie nadavali. Jany tłumačyli, što vajna ciapier viadziecca dronami i minami, tamu hałoŭnaje — hladzieć «u nieba i pad nohi».

Užo na vučebcy biełarus paškodziŭ na fizpadrychtoŭcy abodva kalena. Pavodle jaho słoŭ, u špitali nie pracavaŭ renthien, a nieŭzabavie jaho i zusim pierastali tudy vazić. Da stałoŭki jon, kaža, dajści nie moh, ale i z chvorymi nahami jaho adpravili dalej, u Łuhanskuju vobłaść. Tam na prośby pra lačeńnie, jak raskazvaje Andrej, jamu adkazali koratka: kali nie zmožaš iści sam, ciabie pahoniać.

Druhi łahier, pavodle pałonnaha, byŭ u lesie kala Biełavodska na akupavanaj Łuhanščynie. Mienavita tam, kaža jon, ad iluzij nie zastałosia i śledu.

«Nam skazali: kińcie svaje naiŭnyja idei, što chtości pojdzie na budoŭlu, chtości zastaniecca kiroŭcam. Vy ŭsie šturmaviki. Vy ŭsie — miasa».

U hrupie, ź jakoj jon jechaŭ, pa słovach Andreja, było čałaviek 20—25. Šmat chto pryjechaŭ z Karelii i poŭnačy Rasii, byli ŭźbieki i tadžyki. Ź Biełarusi byŭ tolki jon. Abjadnoŭvała ich, kaža pałonny, adno: usie mieli prablemy z zakonam abo z hrašyma, i ŭsim abiacali, što vajavać nie daviadziecca.

Jak raskazvaje mužčyny, niekalki čałaviek ź jaho hrupy sprabavali ŭciačy. Andrej uspaminaje mužčynu hadoŭ piacidziesiaci, jaki jašče ŭ Kamiency prapanoŭvaŭ jamu biehčy razam. Biełarus nie navažyŭsia, a toj adnojčy nočču źnik. Praź dzień jaho pryvieźli nazad. Paśla hetaha, raskazvaje Andrej, uciekača na noč pryšpilvali kajdankami da słupa, a ŭdzień pad nahladam vazili na palihon. Kamandziry, pavodle jaho słoŭ, naŭprost papiaredžvali: navat kali admovišsia i siadzieš u turmu, adtul usio adno trapiš na front.

Na racyi, pa słovach Andreja, navabrancy skidvalisia sami — kamandziry źbirali na ich hrošy z vypłat. Kali jahonuju racyju niechta ŭziaŭ, Andreja vyklikali da kamandzira.

«Pieršy ŭdar — z usioj siły nahoj u hrudzi. Ja ŭpaŭ, prykryŭsia, a jon biŭ pa hałavie i kryčaŭ, što zabje takich, jak ja».

Toj ža kamandzir, pavodle Andreja, pryjazdžaŭ na palihon i kryčaŭ, kab navabrancy addali ježu «žyvym»: «Vy ŭsie niabožčyki, a niabožčykam ježa nie treba». Navabrancam aficer abviaściŭ, što piachoty ŭ jaho nie zastałosia i tamu ciapier jon «zojmiecca» imi.

Sudža

Pra adpraŭku na front navabrancam naŭprost nie abjaŭlali. Prosta adnojčy, pa słovach Andreja, skazali, što zaŭtra na palihon nie jeduć, bo budzie ahlad. Chłopcy, jakija słužyli daŭžej, adrazu zrazumieli, što chutka adpraviać na zadańnie.

Dva dni zapar navabrancaŭ šychtavali i praviarali ekipiroŭku, ad broniekamizelek i aptečak da kaciałkoŭ i rydloŭki. Potym, raskazvaje biełarus, ich a šostaj ranicy pasadzili ŭ mašyny i ceły dzień vieźli ŭ les, jaki vajskoŭcy nazyvali «zapaviednikam». Tam im vydali vadu, arechi i batončyki. Skazali, što heta pajok na piać dzion.

A treciaj hadzinie nočy ich pryvieźli ŭ Sudžu. Tam navabrancaŭ sustreli troje vajskoŭcaŭ i adviali načavać u pakinuty dom. A čaćviortaj ranicy hrupu padniali i doŭha viali pieššu praz uvieś horad da raźbitaj balnicy. Tam, pavodle Andreja, jany prasiedzieli paŭdnia. Potym pryjechaŭ kamandzir i skazaŭ, što ciapier idzie doždž i drony nie latajuć, a značyć, para vychodzić. Iści zahadali parami.

«Pa darozie ja ŭbačyŭ ludziej u čornych pakietach. I stała strašna. Da apošniaha ja nie ŭśviedamlaŭ, što adbyvajecca».

Zabitych padčas šlachu, kaža biełarus, stanaviłasia ŭsio bolš. Kali jon spytaŭ, čamu ich nie zabirajuć, pačuŭ: «Niama mahčymaści».

Užo ŭ lesie Andrej sustreŭ chłopca, ź jakim try dni byŭ u vučebcy. Taho za ŭcioki pieraviali ŭ «rotu V», kudy, pa słovach biełarusa, traplajuć byłyja viaźni i ŭciekačy. Ruka ŭ chłopca była ŭ kryvi. Jon skazaŭ, što ź ich hrupy, a heta čałaviek 30, vybraŭsia tolki jon.

Pałon

Jak raskazvaje Andrej, ich hrupie zahadali dajści da lesu, zamacavacca tam i čakać padmacavańnia. Dabraŭšysia da miesca, jon paviedamiŭ pa racyi, što ŭ lesie nikoha niama. U adkaz pačuŭ: «Chavajsia i akapvajsia».

Ale akapvacca Andrej nie staŭ. Pa jaho słovach, jon vyklučyŭ racyju i bolš na suviaź nie vychodziŭ. Jon prajšoŭsia pa ściežcy spačatku ŭ adzin bok, potym u druhi, pieraskočyŭ kanaŭku — i ŭbačyŭ ukrainskich vajskoŭcaŭ. Aŭtamat jon kinuŭ, a patrony vykinuŭ.

«Vystralić u čałavieka ja b nie zmoh. Dla mianie heta strašna, heta hrech, ja tak baćkami vychavany. (…) Išoŭ ja bolš z nadziejaj na vas, čym kab viarnucca nazad, bo viedaŭ: tam mianie ŭsio roŭna kudy-niebudź pahoniać, i ja zahinu».

Ukraincy, pavodle jaho słoŭ, źviazali jamu ruki, zaviazali vočy i advieźli ŭ blindaž, dzie dali zakuryć. Andrej pryznajecca, što čakaŭ inšaha, bo ŭ rasijskim vojsku im raskazvali, što ŭkraincy ŭ pałon nie biaruć, a rasijan katujuć.

«Spytalisia, ci chaču pić, ci nie zamiorz. Zrabili kavy, pačastavali šakaładkaj. Kali mianie advodzili, dali pačku cyharet — kažuć, moža, tam nie budzie. Ja ad ukraincaŭ bolš dabra adčuŭ, čym ad rasijan», — davodzić biełarus.

Kali Andrej trapić na abmien, to choča zavieści doma dvuch parsiučkoŭ i sabaku, zaniacca haspadarkaj i stvaryć siamju — svaich dziaciej u jaho niama. I jašče raskazać ludziam, što bačyŭ.

«Toje, što havoryć Rasija, — chłuśnia. Jany chłusiać mnie, chłusiać usim astatnim i ŭsiamu śvietu», — davodzić biełarus.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0