Revalucyi adbyvajucca biez pryviazki da vybaraŭ. Silicki robić vyvady z Arabskaj viasny

Hublaje značeńnie i krytyka apazicyi, što ŭ jaje «nie było płanu». A ŭ kaho jon byŭ u Tunisie, naprykład? Piša palitołah Vital Silicki.

Viarnuŭšysia z adpačynku z Tunisu niekalki hadoŭ tamu, adzin znajomy raspavioŭ, što Tunis niejmavierna nahadvaje Biełaruś — «takija ž ludzi, taki ž prezident, taki ž uzrovień žyćcia, takija ž butaforskija vybary i takaja ž abyjakavaść da ŭsiaho». Tamu kazać z nahody arabskich revalucyj, što araby — niejkija asablivyja ludzi (jak u nas było heta kaliści modna — «sierby (słavaki, ukraincy, hruziny) — nie biełarusy) — zaŭčasna. Chacia i ciarpieli svaje satrapii bolšaść z hetych hramadstvaŭ našmat daŭžej, čym my…

Z pracedurnaha punktu hledžańnia,

arabskija revalucyi demanstrujuć nadychod taho, što aŭtar hetych radkoŭ prahnazavaŭ jašče 6 hadoŭ tamu jak eru «postelektaralnych revalucyj».

kali vybaraŭ prosta niama abo ich biessensoŭnaść užo daŭno pierastała być navinoj, i kali ŭ toj ža čas kanflikt pamiž elitaj i hramadstvam narastaje da krytyčnaj kropki, arenaj supraćstajańnia pamiž režymami i hramadstvami ŭ takich situacyjach stanoviacca vyklučna vulicy i płoščy. Pramoje źviaržeńnie, a nie delehitymizacyja ŭłady, stanovicca hałoŭnaj metaj,

U strukturnym płanie paŭstańni ŭ arabskim śviecie ŭjaŭlajuć saboj kłasičny vypadak revalucyjnaj zarazy (revolutionary contagion). Nahadajem, suśvietnaja palitałohija amal što salidarna ličyła arabski śviet jak «nieprydatny da demakratyi» z nahody kulturnych i sacyjalna-ekanamičnych asablivaściaŭ. Pakul rana śćviardžać, što sieryja paŭstańniaŭ abvierhła hetuju teoryju — sapraŭdy, adna sprava skinuć aŭtarytarny režym i inšaja — pabudavać demakratyju (ŭzhadajcie Iran 1978 hoda). Ale taksama treba pamiatać, što navat u takim adnosna hamahiennym rehijonie jak arabski śviet isnujuć vialikija adroźnieńni što da palityčnaj kultury i ŭzroŭniu sacyjalna-ekanamičnaha raźvićcia hramadstvaŭ, tamu kazać pra niejkija ahulnyja čyńniki, što pryviali da revalucyj, nie vypadaje.

Takija čyńniki, kaniečnie, isnujuć — pierš-napierš,

hramadstvy «dapiakło» panavańnie biezadkaznych karumpavanych elitaŭ, jakija kirujuć pa 20-30-40 hadoŭ, pry hetym zachoŭvałasia sacyjalnaja niaroŭnaść

zaklik, «čym my horšyja (za tuniscaŭ, jehipcianaŭ, patrebnaje ŭstavić)» maje nadzvyčajnuju mabilizacyjnuju siłu.

Heta, vidać, samaje paradaksalnaje adroźnieńnie arabskich revalucyj ad postsavieckich, dzie jakraz taki kontrrevalucyjnymi siłami papularyzavaŭsia łozunh «my — nie Ukraina (Hruzija, Kyrhyzstan)». Takim čynam, palityčnaja reakcyja sprabavała pryniać na słužbu maładyja postsavieckija nacyjanalizmy.

U schiemie teoryi «zaražeńnia» revalucyi najpierš vyśpiavajuć u tych krainach, dzie ŭnutranyja pieradumovy naśpieli najbolš — i toje, što prarvała Tunis i Jehipiet, vyhladaje nievypadkovym. Pobač sa strašennymi sacyjalna-ekanamičnymi prablemami i vysokim uzroŭniem biednaty i biespracoŭja, hetyja krainy prajšli praz davoli doŭhi pieryjad adnosnaj madernizacyi i ekanamičnaj (nie palityčnaj) libieralizacyi, što dazvolili nazapasić davoli ŭnušalnyja siarednija kłasy. Navohuł, kaalicyja (i paśladoŭnaść!) «siaredni kłas + dekłasavanaja biednata» stała admietnaściu pieršaj sieryi arabskich revalucyj. Pieršymi pačali kačać śniehavy kom tyja, chto najbolš byŭ zakłapočany adsutnaściu svabody. Praz prabityja imi dzirki adkryłasia prastora dla pratestu tych, chto bolšaj stupieni vykazvaŭ niezadavolenaść biednatoj i adsutnaściu pierśpiektyvaŭ. Davoli simvalična, što ŭsia chvala pačałasia ŭ Tunisie z pratestu… pryvatnaha pradprymalnika (pa-našamu, byłoj vašyvaj błychi). Ale pašyreńnie bazy sacyjalnaha pratestu było krytyčnym čyńnikam i jano realizavałasia pierš za ŭsio praz «ekanamičnyja sankcyi»

hramadstva suprać režymu, inšymi słovami — strajki, jakija kardynalna źmianili bałans siłaŭ i nanieśli rašučy ŭdar status-kvo.

Nastupnyja epizody narodnych paŭstańniaŭ raźvivalisia pa bolš hvałtoŭnych scenarach (chacia jak nazvać jehipiecki scenar niehvałtoŭnym?), i ich vynik značna mienš vyznačany, čym u vypadku Tunisa i Jehipta. Zrešty, i

pieršyja arabskija revalucyi vyhladajuć niezakončanymi

U anivodnaj krainie nie adbyłosia kłasičnaj zamieny režymu, prychodu zamiest staraj vierchuški novych ludziej i novaha paradku, što pakazvaje, što na čas źmienaŭ u hetych krainach (navat u hetych) nie było hatovych da dziejańniaŭ kontrelitaŭ, zdolnych adrazu ŭziać adkaznaść za krainu.

Revalucyi chutčej tolki dali pačatak farmavańniu hetych kontrelitaŭ, ich strukturyzacyi, i čas pakaža, ci zdolejuć jany pieramahčy reštki staroha režymu, ci znajści ź imi zadavalniajučyja kampramisy, užo nie ŭ vuličnaj, a chutčej u «ofisnaj» baraćbie. Ale čakać demakratyi ŭ Bachrejnie, Jemienie i Livii vypadaje jašče mienš, dzie sam fakt adsutnaści kontrelitaŭ jak takich zaminaje samim pracesam źmieny režymu.

Adnak chiby na šlachu demakratyi ŭ arabskich krainach — nie vialikaje suciašeńnie dla dyktataraŭ. Jak pakazali apošnija padziei, nadziejnaść i efiektyŭnaść usich previentyŭnych mieraŭ pa zachavańni režymaŭ adnaasobnaj ułady padaje ź ciaham času. Niekalki hod tamu, na piku elektaralnych revalucyjaŭ, było modna razvažać, što dyktatary ŭsiaho śvietu zrazumieli, što navat hulnia z demakratyjaj niasie im pahrozu. Ciapier, čas zrazumieć, što tatalnaje «zakručvańnie hajek» hetu pahrozu tolki adkładvaje ŭ časie. Dyktatury rujnujucca ŭ samych roznych kantekstach, z samych roznych pryčyn, u kryvažernych režymach i nie vielmi, pry adnosnaj zamožnaści i halečy, u raskołatych i adnosna hamahiennych hramadstvach — śpis možna praciahvać. Doŭhaterminovyja schiemy pieradačy ŭłady taksama nie harantujuć lohkaha vyžyvańnia — jany mohuć banalna nie paśpieć realizavacca.

U takich raskładach,

addany ŭdzieł u represijach nie harantuje biaśpiečnaj staraści — chutčej, naadvarot.

Usie hetyja razvažańni pakul što ciažka prykłaści da biełaruskaj rečaisnaści. Padziei 19 śniežnia nie byli ani stychijnymi ŭ poŭnym sensie słova, ani paŭstańniem — adno tolki što ŭłady z ułaścivymi pieraściarohami pastavilisia da ich akurat jak da stychijnaha paŭstańnia. Chutčej, paraŭnoŭvajučy 19 śniežnia z arabskimi revalucyjami, možna zrazumieć, nakolki dalokija dziejańni, sens jakich zaklučaŭsia ŭ vyrašeńni niejkich łakalnych zadačaŭ, ad sapraŭdnych revalucyjnych dziejańniaŭ. U toj ža čas,

hublaje značeńnie i peŭnaja krytyka apazicyjnych siłaŭ, z nahody, naprykład, što ŭ apazicyi nibyta «nie było płanu» dziejańniaŭ (a ŭ kaho jon byŭ u Tunisie, naprykład)? Va ŭmovach post-elektaralnych revalucyj na pieršy płan vychodzić nie stratehija i taktyka, a hatoŭnaść hramadstva da pieramienaŭ i stupień napružanaści ŭ hramadstvie.

Prykład Livii, dzie pryčynaj kryvavaj bojni stała varjacttva i manija vieličy jaje lidara, moža być pieraściarohaj dla peŭnych postsavieckich elitaŭ — u što jany mohuć być uciahnutyja,

* * *

Vital Silicki -- dyrektar Biełaruskaha instytutu stratehičnych daśledavańniaŭ (Vilnia). Palitołah, atrymaŭ stupień doktara navuk u Rathierskim univiersitecie.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0