Aleh Parchač. Ukraincy Bieraściejščyny. Što my musim viedać pra ich?

Aleh PARCHAČ

Ukraincy Bieraściejščyny
Što my musim viedać pra ich?

Chto hetyja bieraściejskija ŭkraincy i adkul jany ŭzialisia na Bieraściejščynie i Pinščynie? Nie chaciełasia b u hetym artykule zahłyblacca ŭ prablemy etnahienezu ŭkraincaŭ i biełarusaŭ. U śviecie praktyčna niama krainaŭ, dzie b palityčnyja miežy supadali z etničnymi. Niešta padobnaje i na Bieraściejščynie. Dałučyŭšy ŭ 1939 hodzie Bieraściejščynu da Biełarusi, kab kampensavać joj stratu Smalenščyny, balšavickaja Maskva dałučyła da Biełarusi i tutejšych karennych ukraincaŭ. Na toj čas u nas była značna pašyranaja ŭkrainskaja nacyjanalnaja śviadomaść: Bieraściejščynu pakryvali dziasiatki kaaperatyvaŭ i hurtkoŭ «Prośvity». Dziejničali takija ŭkrainskija palityčnyja partyi jak UNDO, Sielrob, Sielsajuz, KPZU, AUN. U hety čas Bieraściejščyna dała šerah viadomych ukrainskamoŭnych piśmieńnikaŭ: D.Falkoŭskaha, F.Odrača, I.Chmiela. Biełaruskich strukturaŭ u rajonie praktyčna nie było, aproč KPZB — bo ź Miensku kiravać kamunistami było lahčej, čym z dalokaha Kijeva.

1939 hod. Pakul u Maskvie vyrašałasia, kudy adydzie Bieraściejščyna, paru miesiacaŭ u Kobrynie, Janovie, Pinsku ŭsia aficyjnaja dakumentacyja viałasia pa-ŭkrainsku, adkrylisia ŭkrainskija škoły. U 1940-m ich było 88: u Bieraściejskaj vobłaści 58, u Pinskaj — 30.

Pad čas niamieckaj akupacyi bolšaja častka Bieraściejščyny była dałučanaja da rajchskamisaryjatu «Ŭkraina», dziaržaŭnymi movami byli abvieščanyja niamieckaja i ŭkrainskaja, usie škoły byli ŭkrainskija. U lasach na poŭdzień ad Kobrynia, la Dyvina, pačali stvaracca pieršyja sotni Ŭkrainskaj Paŭstanckaj Armii.

Na terytoryi Bieraściejščyny paŭstanckija hrupy ŭkrainskich patryjotaŭ praciahvali zbrojnuju baraćbu suprać balšavickich uładaŭ da 1953 hodu, i mienavita heta (a zusim nie biełaruski patryjatyzm administracyi) stała pryčynaj taho, što ŭkrainstva ŭ nas i na siońniašni dzień faktyčna zabaronienaje. Kab apraŭdać hetuju palityku z «navukovych» pazycyjaŭ, była navat stvoranaja antynavukovaja teoryja treciaha biełaruskaha dyjalektu — zachodnie-paleskaha, nasupierak klasyčnaj biełaruskaj dyjalektalohii, jakaja viedaje tolki paŭdniova-zachodni i paŭnočna-ŭschodni biełaruskija dyjalekty.

Nazva «palašuk» jak samanazva na Bieraściejščynie nikoli nie vykarystoŭvałasia, «palešukami» jany nazyvajuć ciomnych, nieaśviečanych, biednych ludziej. Na poŭnač ad Bieraścia słova «palašuk» vykarystoŭvajecca jak łajanka. U jakaści etnonimu na Bieraściejščynie była pašyranaja archaičnaja samanazva — ruśki (rasiejcaŭ najčaściej nazyvali kacapami, biełarusaŭ — chaciunami, litvoj, dziekačami. Nazva «biełarusy» ciapier zamacavałasia jak palitonim).

U 1990-ch na Bieraściejščynie stvoranyja ŭkrainskija supołki, adnak im nie dajuć razharnucca. Voś i ciapier «nie prajšło» pierarehistracyi nivodnaje ŭkrainskaje abjadnańnie (17-ha budziem sudzicca z hetaj nahody z uładami). Ułady chočuć bačyć karennaje nasielnictva Bieraściejščyny jakimiś durnymi palešukami, «saŭkami», zdolnymi tolki na toje, kab pastaŭlać čałaviečy materyjał dla inšych narodaŭ.

Liču, što demakratyčnyja siły Biełarusi pavinny admovicca ad padtrymki hvałtoŭnaj asymilacyi ŭkraincaŭ Bieraściejščyny i razhladać ich jak ukrainskuju aŭtanomnuju nacyjanalnuju mienšaść, jak heta zroblena ŭ Polščy što da biełarusaŭ Biełastoččyny. U inšym vypadku Biełaruś budzie mieć prablemy z vykanańniem mižnarodnych standartaŭ u spravie abarony nacyjanalnych mienšaściaŭ.