Бяляцкі ў тэксце для New York Times: Свет не павінен спісваць Беларусь як краіну, якая канчаткова адышла ў сферу ўплыву Расіі

Я прачнуўся 13 снежня ў сумнавядомай беларускай папраўчай калоніі № 9, як і кожны дзень на працягу чатырох з паловай гадоў — як палітвязень. Але тая субота была іншай. Мне раптам загадалі сабраць рэчы, завязалі вочы і павезлі. Я паняцця не меў, куды мяне вязуць і чаму.

Але калі мы перасеклі мяжу з Літвой, я зразумеў, што буду вольны. У той дзень я быў адным са 123 зняволеных, вызваленых у абмен на зняцце санкцый ЗША з ключавых пунктаў беларускага экспарту. Я ўдзячны прэзідэнту Трампу за тое, што гэта адбылося, але справа яшчэ не скончана.

Мая гісторыя — частка вялікай барацьбы за свабоду беларускага народа. Я быў затрыманы ў ліпені 2021 года падчас жорсткіх рэпрэсій супраць палітычных апанентаў, распачатых па загадзе кіраўніка краіны Аляксандра Лукашэнкі ў адказ на мірныя пратэсты 2020 года. Як кіраўніка Праваабарончага цэнтра «Вясна», мяне абвінавацілі ў «кантрабандзе» грошай і фінансаванні групавых дзеянняў, якія «груба парушаюць грамадскі парадак».

3 сакавіка 2023 года, пасля паказальнага працэсу, які быў паўсюдна асуджаны як палітычна матываваны, мяне прызналі вінаватым і прысудзілі да 10 гадоў зняволення. Праз год Арганізацыя Аб’яднаных Нацый прызнала маё затрыманне адвольным і такім, што парушае міжнароднае права, і запатрабавала майго неадкладнага і безумоўнага вызвалення. Тым не менш я заставаўся пад вартай у жахлівых умовах: мяне змяшчалі ў штрафны ізалятар, пазбаўлялі доступу да неабходных лекаў і рэгулярных кантактаў з сям’ёй.

Сітуацыя з правамі чалавека ў Беларусі пагоршылася задоўга да майго затрымання, у тым ліку праз жорсткае падаўленне палітычнага ўдзелу і свабоды выказвання меркаванняў напярэдадні прэзідэнцкіх выбараў у жніўні 2020 года. Пасля так званай перамогі Лукашэнкі на гэтым галасаванні, якое еўрапейскія афіцыйныя асобы не назвалі ні свабодным, ні справядлівым, беларускі народ мабілізаваўся, каб патрабаваць павагі да сваіх дэмакратычных свабод.

Электарат у 2020 годзе быў маладзейшы і больш зацікаўлены ў правах чалавека, чым тады, калі Лукашэнка прыйшоў да ўлады больш за 30 гадоў таму. Як стала ясна з шырокай падтрымкі яго апаненткі, беларусы былі гатовыя да перамен. Замест гэтага Лукашэнка абрынуў тэрор на ўласны народ, каб утрымаць уладу: яго памагатыя здзяйснялі гвалтоўныя рэпрэсіі супраць мірных пратэстоўцаў, адвольна саджаючы ў турму тысячы людзей і падвяргаючы сотні ці нават больш чалавек катаванням.

На працягу ўсяго майго зняволення сітуацыя з правамі чалавека працягвала горшаць. Сапраўды, у 2023 годзе вярхоўны камісар ААН па правах чалавека Фолькер Цюрк знайшоў доказы сістэматычных, шырокамаштабных і грубых парушэнняў правоў чалавека і паведаміў, што некаторыя з іх могуць прыраўноўвацца да злачынстваў супраць чалавечнасці. Паводле звестак на мінулы месяц, у Беларусі па-ранейшаму налічвалася 1100 палітвязняў, хоць рэальная лічба, хутчэй за ўсё, значна вышэйшая, а свабода слова і прэсы практычна знішчаныя.

Любы, хто крытыкуе рэжым Лукашэнкі — праваабаронца ці не — рызыкуе стаць ахвярай рэпрэсій. Людзі, якія сядзелі разам са мной, былі з розных слаёў грамадства — студэнты, рабочыя заводаў, салдаты. Гэта былі проста людзі, якія адважыліся патрабаваць дэмакратыі.

Чаго Лукашэнка баіцца насамрэч, дык гэта таго, што адбудзецца, калі беларускі народ здабудзе свабоду. Ён відавочна хоча заставацца ва ўладзе, каб узбагачаць сябе і сваю сям’ю. Ён хоча захаваць і ўмацаваць рэжым, які працягвае служыць элітам, што выконваюць яго пажаданні. Вялікая частка беларускага насельніцтва адназначна адхіляе яго дыктатуру. Многія з іх не пагодзяцца ні на што меншае, акрамя яго неадкладнага сыходу і магчымасці пабудаваць дэмакратычнае грамадства.

Міжнародная супольнасць адыгрывае вырашальную ролю ў падтрымцы беларускага народа. У дадатак да эканамічнага ціску на рэжым, уключаючы санкцыі супраць асобных асоб і сектараў эканомікі, найбольш важнымі крокамі магла б стаць падтрымка дэмакратычных арганізацый як унутры Беларусі, так і за яе межамі.

Напрыклад, многія дэмакратычныя актывісты працуюць у эміграцыі. Дэмакратычным краінам неабходна абараняць актывістаў за мяжой, якія могуць стаць мішэнню беларускіх уладаў, аказваць фінансавую падтрымку іх арганізацыям і спрыяць стварэнню ў Беларусі грамадзянскага асяроддзя, неабходнага для прасоўвання дэмакратыі і правоў чалавека.

Больш за тое, нягледзячы на небяспеку, многія мужныя людзі ўнутры Беларусі працягваюць працаваць дзеля свабоды, і пра іх нельга забываць. Мы павінны знайсці новыя спосабы пабудовы салідарнасці праз межы, улічваючы маштаб выклікаў, з якімі сутыкаецца беларускі народ.

Калі свет разважае над тым, як палепшыць сітуацыю ў Беларусі, важна адзначыць дзве асаблівасці.

Па-першае, мы павінны адрозніваць Беларусь і Расію. Памылкова меркаваць, што Беларусь заўсёды на баку Расіі. Нягледзячы на саюз Лукашэнкі з прэзідэнтам Уладзімірам Пуціным, некаторыя апытанні паказваюць, што большасць беларусаў выступаюць супраць адпраўкі войскаў для ўдзелу ў вайне Расіі супраць Украіны. Свет не павінен спісваць Беларусь як краіну, якая канчаткова адышла ў расійскую сферу ўплыву.

Па-другое, мы павінны заўсёды і ва ўсіх сферах адрозніваць беларускі народ і беларускі рэжым. Насельніцтва Беларусі знаходзіцца ў закладніках у Лукашэнкі. Няспыннае непадпарадкаванне беларускага народа перад тварам жорсткіх рэпрэсій сведчыць пра тое, што час Лукашэнкі заканчваецца. Вось чаму нам трэба паскорыць нашы намаганні, каб прынесці дэмакратыю і правы чалавека ў нашу краіну.

Увесь час знаходжання ў турме я ніколі не губляў веры ў беларускі народ. Свет таксама не павінен яе губляць.

• 54
• 0
• 1
• 1
• 0
• 0
• 0
• 4