Святар: У Беларусі сфармаваліся ўмовы для адмены смяротнага пакарання

Кіраўнік Беларусі Аляксандр Лукашэнка 2 снежня паведаміў, што найбліжэйшым часам прыме рашэнне па пытанні аб памілаванні Дзмітрыя Канавалава і Уладзіслава Кавалёва, прысуджаных 30 лістапада да расстрэлу за ўчыненне тэракту ў мінскім метрапалітэне 11 красавіка 2011.

Нягледзячы на тое, што з вясны дзяржаўныя СМІ Беларусі называлі падазраваных тэрарыстамі і распаўсюджвалі каментары прыхільнікаў смяротнага пакарання, у беларускім грамадстве няма адназначнага меркавання што да правамернасці высноваў следства, моцныя пазіцыі прыхільнікаў адмены смяротнага пакарання як такога.

Пра пазіцыю Беларускай праваслаўнай царквы па пытанні прымянення смяротнага пакарання і пра гатоўнасць беларускага грамадства прыняць адмену смяротнага пакарання ў інтэрв’ю карэспандэнту ІА REGNUM расказаў кандыдат багаслоўя, дацэнт Духоўнай акадэміі, прэс-сакратар Мінскага епархіяльнага ўпраўлення протаіерэй Сергій Лепін.

«Стаўленне Праваслаўнай Царквы да смяротнага пакарання не звязанае з вінаватасць або невінаватасцю Кавалёва і Канавалава»

— Чаму Беларуская праваслаўная царква выказалася наконт смяротнай кары не адразу? Чаму гэта адбылося амаль праз 10 дзён пасля рэакцыі з боку каталіцкай царквы ў асобе мітрапаліта Тадэвуша Кандрусевіча?

— Прынцыпы нашай работы выключаюць паспешлівасць. Я думаю, няма і не можа быць ніякага рэгламенту, які б нас абавязваў адрэагаваць праз пэўны прамежак часу. Тут няма ніякіх нарматываў і ўжо тым больш гонак на апярэджанне з беларускімі каталікамі — хоць бы таму, што ў такіх пытаннях мы саюзнікі, а не супернікі.

Мы вельмі ўдзячныя тым, хто шчыра цікавіўся пазіцыяй БПЦ — нам вельмі важная гэтая ўвага, і я рады, калі «Тлумачэнні» [13 снежня 2011 БПЦ выказалася па праблеме смяротнага пакарання. «Тлумачэнні прэс-службы БПЦ» сталі рэакцыяй на запыты вернікаў, якія пачасціліся ў сувязі з вынясеннем смяротнага прысуду Канавалаву і Кавалёву — ІА REGNUM] са спадарожнымі матэрыяламі паслужылі адказам на гэтую цікавасць.

— Чаму аўтары тэксту абстрагаваліся ад канкрэтнага судовага працэсу, вынікі якога і паслужылі інфармацыйнай нагодай для «Тлумачэнняў»?

— Насамрэч лісты, пра якія гаварылася ў прэамбуле дакумента, збольшага прасілі нас растлумачыць стаўленне праваслаўя да смяротнага пакарання. Што, уласна, прэс-служба і зрабіла: патлумачыла. Вядома, былі і правакацыйныя лісты, якія навязвалі нам пэўныя ацэначныя эмацыйна-негатыўныя меркаванні пра ўладу і правасуддзе, спрабавалі ўзяць нас «на слабо» і ўключыць у палітычныя інтрыгі. Але я думаю, што нежаданне беларускай царквы весціся на такія правакацыі зразумелая і не мае патрэбы ў дадатковых тлумачэннях. Стаўленне праваслаўнай царквы да смяротнага пакарання ніякім чынам не звязанае з вінаватасцю ці невінаватасцю Кавалёва і Канавалава. Гэта прыватны выпадак, на які распаўсюджваюцца прынцыпы нашага стаўлення да пакарання смерцю наогул: адмена смяротнага пакарання пажаданая.

«Мітрапаліт Філарэт — даўні праціўнік смяротнага пакарання»

— Каментатары сеткавых рэсурсаў выказваюць здзіўленне з нагоды такога палажэння «Тлумачэнняў», як: «У царкоўным веравучэнні мы не знаходзім вычарпальных звестак, якія б зрабілі хрысціянскае стаўленне да дадзенай праблемы адназначным». Ці можна патлумачыць пазіцыю БПЦ?

— У веравучэнні царквы ёсць толькі тое, што ёсць, а не тое, што хочацца мне ці яшчэ камусьці. Мэтазгоднасць або немэтазгоднасць смяротнага пакарання не ёсць прадметам веравучэння і маралі царквы.

У асобна ўзятага верніка можа быць свая грамадзянская пазіцыя, свая пазіцыя можа быць і ў царквы (назавем яе сацыяльнай). Калі мы паглядзім на гісторыю хрысціянскай царквы (як усходняй, так і заходняй), то ўбачым шмат меркаванняў па дадзеным пытанні, у тым ліку процілеглых. Таму хлусіць, каб задаволіць пэўныя грамадскія настроі і з папулісцкай прэтэнзіяй на ўсеагульнасць казаць, што смяротнае пакаранне цалкам выключаецца хрысціянскім грамадствам — прынамсі непрыгожа. У прынцыпе, і каталіцкі мітрапаліт Тадэвуш Кандрусевіч сказаў тое ж самае: традыцыйнае вучэнне не выключае смяротнага пакарання пры пэўных умовах. І вось пра тое, што гэта за ўмовы, мы цяпер і гаворым.

Я не буду пераказваць змест Асноваў сацыяльнай канцэпцыі РПЦ і паўтараць тэкст «Тлумачэнняў», але сёння мы можам канстатаваць: умовы для адмены смяротнага пакарання цалкам сфармаваліся. Калі казаць пра пазіцыю Царквы ў дадзеным пытанні — яна падтрымлівае імкненне да яе адмены, калі казаць пра пазіцыі цяперашняга і папярэдняга патрыярхаў — яны за адмену смяротнага пакарання, калі казаць пра пазіцыі мітрапаліта Філарэта — ён наогул даўні праціўнік смяротнага пакарання, да адмены якога заклікае ўжо не адно дзесяцігоддзе. Звярніце ўвагу на яго «Тэзісы аб смяротнай кары», прыкладзеныя да «Тлумачэнняў прэс-службы». Уладыка яшчэ ў 1996 годзе заклікаў падтрымаць яе адмену напярэдадні рэферэндуму. Пра ўсё гэта сказана ў «Тлумачэннях». Я сам асабіста браў удзел у канферэнцыях і круглых сталах, прысвечаных гэтай тэме, задоўга да тэракту і калі яшчэ не быў прэс-сакратаром. Такім чынам, сацыяльная пазіцыя Царквы — падтрымка адмены смяротнага пакарання, грамадзянскія пазіцыі патрыярхаў і мітрапаліта — супраць смяротнага пакарання. Якое тут яшчэ могуць быць здзіўленне?

— А як наконт запавету «Не забі!»? Ці мае ён дачыненне да смяротнага пакарання?

— Гэта вельмі складанае спецыяльнае пытанне. Адкажу каротка і спрошчана. Калі разумець запавет у кантэксце, у якім ён быў дадзены, то не, не мае (акрамя тых выпадкаў, калі суд выносіць заведама ілжывы смяротны прысуд). Калі лічыць, што запавет «Не забі!» забараняе судам вынясенне смяротных прысудаў, то тады запавет «не судзіць» павінен патрабаваць скасавання судоў. Абсурднасць гэтага, думаю, зразумелая ўсім.

Ёсць выпадкі, на якія запавет «Не забі!» дзейнічае з абмежаваннем — пра што і кажуць катэхізісы праваслаўнай, каталіцкай і, я падазраю, многіх іншых цэркваў. Напрыклад, пры самаабароне, пры абароне Айчыны выкарыстанне сілы і зброі апраўданае (не без агаворак, вядома). Смяротны прысуд законнага суда ў якасці скрайняй меры абароны бяспекі грамадства традыцыйна выключаецца са сферы дзеяння гэтага запавету, яго «літары». Таму нават праціўнікі смяротнага пакарання калі і спасылаюцца на яго, то толькі таму, што з прычыне недасканаласці зямнога правасуддзя могуць быць забітыя невінаватыя. Гэта значыць, пры такім падыходзе смяротнае пакаранне недапушчальнае не таму, што нельга пакараць смерцю злачынцаў, а таму, што нельга пакараць смерцю невінаватых.

«З меркаваннем простага народа трэба яшчэ працаваць і працаваць»

— «Тлумачэнні» апелююць да меркаванай народнай падтрымкі выключнай меры пакарання. У 1996 годзе на агульнарэспубліканскім рэферэндуме за захаванне смяротнага пакарання прагаласавала звыш 80% беларусаў. Наколькі вялікая гэтая падтрымка сёння?

— Я не магу назваць іншых лічбаў, акрамя тых, што ўжо прыводзіліся. У нас няма ніякіх падставаў меркаваць, што за гэты час стаўленне абывацеля да смяротнага пакарання радыкальным чынам змянілася — тым больш у лепшы бок. Большасць — за. З гэтым згаджаюцца і беларускія праваабаронцы, а не толькі прадзяржаўныя крыніцы. І беларусы ў гэтым дачыненні, дарэчы, не з’яўляюцца народам-выключэннем.

Мой удзел у дэбатах на адпаведную тэму пераканаў мяне ў паўсюднай перавазе ўхвалення смяротнага пакарання сярод насельніцтва ледзь не ўсяго свету, асабліва сярод найменш адукаванай і найменш актыўнай яго часткі. Таму, у прынцыпе, выносіць пытанне аб смяротнай кары на рэферэндум — тое ж, што выносіць на ўсенароднае абмеркаванне пытанне аб павелічэнні заробкаў і пенсій. Вынік прадказальны. Прывяду прыклад: смяротнае пакаранне ў ФРГ была адмененае ў 1949 г., хоць 74% немцаў былі за яго (а юрыстаў — 83%!). Адмена смяротных прысудаў — амаль заўсёды валявое рашэнне ўлады, а не народа.

Той, хто заяўляе пра ўсеагульны настрой беларусаў на карысць адмены смяротнага пакарання — ці хлусіць, ці сам падмануць. Трэба паглядзець праўдзе ў вочы: з меркаваннем простага народа трэба яшчэ працаваць і працаваць. Падманваючы, мы не зробім нічога.

— А як жа інтэрнэт-форумы? Гэта таксама пэўны зрэз насельніцтва. Мяркуючы па дадзеных крыніцаў, праціўнікаў смяротнага пакарання ў беларускім грамадстве дастаткова шмат.

— Форумы? Давайце ўявім, што прадстаўнікі іншапланетнай цывілізацыі вырашылі даведацца пра стаўленне зямлян да мясной ежы і вырашылі пачытаць форумы. Што атрымаецца? Праблема гэтая, як правіла, не хвалюе тых, хто проста есць мяса. Яна хвалюе тых, хто яго не есць. Апошнія пра гэта вельмі шмат пішуць на форумах. Такіх меншасць, але менавіта іх пазіцыя будзе найбольш прыкметнай. І гэта заканамерна: нярэдка меншасць кампенсуе недахоп колькасці якасцю — актыўнасцю, экспрэсіяй ці нават агрэсіяй.

Паўтаруся: я б вельмі хацеў, каб беларусы праяўлялі свае найлепшыя якасці і ў дачыненні да смяротнага пакарання, але, на жаль, пакуль, мяркуючы па ўсім, гэта не так. Актывізацыя праціўнікаў смяротнага пакарання не можа не радаваць, насцярожваюць і расчароўваюць толькі некаторыя формы гэтай актыўнасці. Гэта маё асабістае меркаванне.

«Часам мы маем справу з банальным палітыканствам»

— На Вашую думку, ці можна зрабіць выснову пра тое, што ў беларускім грамадстве неадназначнае стаўленне да апошняга смяротнага прысуду — Канавалаву і Кавалёву?

— На маю думку, так. І ці можа быць інакш? Заўсёды адзін за, іншы супраць. Але як бы там ні было, давайце не блытаць дзве розныя праблемы: стаўленне да смяротнага пакарання наогул і стаўленне да пэўнага судовага рашэння. Гэта ж не адно і тое ж. Думаю, што далёка не ўсе з тых, хто заўзята настойвае на справядлівасці ці, наадварот, несправядлівасці прысуду, асабіста знаёміліся з 470 тамамі крымінальнай справы, наведвалі паседжанні суда або хаця б проста разбіраюцца ў судаводстве. Гаворка ідзе, такім чынам, пра веру, пачуцці, эмоцыі, перадузятасці, але ніяк не пра веды. І я падазраю, што апыніся на лаве падсудных хоць сам сатана, знайшліся б і тыя, хто аспрэчваў бы судовае рашэнне на карысць абвінавачанага. Чаму? Ды таму, што справа не заўсёды ў асобе абвінавачанага. Часта гаворка ідзе пра недавер да сістэмы наогул — з розных прычынаў.

А часам, што самае сумнае, мы маем справу з банальным палітыканствам, жаданнем набраць палітычных бонусаў на чужой бядзе. Дзе былі ўсе праціўнікі смяротнага пакарання летам, калі пакаралі двух чалавек, асуджаных Гродзенскім абласным судом? Гэты выпадак не асабліва зацікавіў сеткавых крыкуноў. А чаму? А таму, што там было вельмі мала месца для палітычных манеўраў: аўчынка была не вартая вычынкі! Рэальныя праціўнікі смяротнага пакарання, якія ўмеюць адстойваць сваю пазіцыю нягледзячы на асобы асуджаных і абстрагуючыся ад палітыкі, выказваліся і тады, але было іх, мякка скажам, значна менш…

Яшчэ раз падкрэслю: БПЦ вітае грамадскія імкнення да адмены смяротнага пакарання, але ліць ваду на чыйсьці млын прапаганды яна не збіраецца. Я не маю на ўвазе, што нехта не мае права на ўласныя палітычныя погляды ці на выказванне і прапаганду іх. Я пра тое, што і Царква мае свае правы, у тым ліку і права не далучацца ні да чыіх палітычных акцыяў і разглядаць наяўнасць смяротнага пакарання толькі як этычна-сацыяльную праблему.

Нагадаем, 9 снежня прадстаўнік арганізацыі Amnesty International Хізэр Макгіл паведаміла, што за адмену смяротнага пакарання ў Беларусі сабрана 250 тысяч подпісаў з больш чым 30 краін. Вярхоўны прадстаўнік ЕС па міжнародных справах і палітыцы бяспекі Кэтрын Эштан 1 снежня заклікала афіцыйны Мінск увесці мараторый на смяротнае пакаранне. Камітэт міністраў Рады Еўропы і шэраг іншых еўраструктур, а таксама міжнародныя арганізацыі і шэраг канфесій заклікалі ўлады Беларусі адмовіцца ад смяротнага пакарання. Увядзенне мараторыя на смяротнае пакаранне з’яўляецца абавязковай умовай для аднаўлення статусу спецзапрошанага для Беларусі ў ПАРЕ.

У лістападзе 1996 года на рэспубліканскім рэферэндуме грамадзяне Беларусі выказаліся па сямі пытаннях, прапанаваных канфліктуючымі прэзідэнтам і парламентам. За адмену смяротнага пакарання выказаліся каля 18% тых, хто прагаласаваў, супраць — каля 80,5% (каля паловы насельніцтва — амаль 5 млн чалавек).

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0