Kudy «Hazprom», tudy i Rasieja

Tym maroznym lutaŭskim viečaram 2008 hodu najharačejšym miescam u Maskvie byŭ Kramloŭski pałac. Adnak padziejaj, jakaja sabrała tut natoŭpy hledačoŭ, byŭ nia stolki kancert Ciny Ciorner abo hrupy «Dyp Piorpł» — sapraŭdnych ikon rok‑muzyki, — kolki piatnaccataja hadavina hihanckaj rasiejskaj karparacyi — «Hazpromu».

Što i kazać, «Hazprom» mieŭ nahodu dla śviatkavańnia. Staršynia jaho Rady dyrektaraŭ Dźmitry Miadźviedzieŭ vysoka ŭźniaŭsia na palityčnaj chvali: Pucin pryznačyŭ jaho pierajemnikam. «Hazprom» nie paškadavaŭ šalonych hrošaj na hanarar «Dyp Piorpł» i Cinie Ciorner, ulubionym muzykam Miadźviedzieva, ale heta vyhladaje drabiazoj na fonie mahčymaściaŭ, jakija abiacaje kampanii zaniataja jaje čałaviekam najvyšejšaja pasada ŭ Kramli.

Tryjumf Miadźviedzieva paćviardžaje, što ŭ sučasnaj Rasiei linija, jakaja padzialaje vialiki biznes i vialikuju palityku, nastolki tonkaja, što na jaje možna i nie zvažać.

«Hazprom» zaŭsiody mieŭ ciesnyja suviazi z uradam, ale ŭ apošni čas dźviery‑kruciołka miž imi nie spyniajucca ni na chvilinu: Miadźviedzieŭ zajmaje miesca prezydenta Pucina; Pucin atrymlivaje pasadu premjera, zamianiajučy Viktara Zubkova, a hety, vidać, siadzie ŭ kresła staršyni Rady dyrektaraŭ «Hazpromu», jakoje Miadźviedzieŭ vyzvalić u červieni.

Jak nikoli ŭpłyvovy

Ciažka niedaacanić rolu «Hazpromu» ŭ rasiejskaj ekanomicy. Hetaja hihanckaja karparacyja, jakaja letaś zarabiła 91 młrd dalaraŭ, daje pracu 432 tys. čałaviek, płacić padatki, roŭnyja 20% rasiejskaha biudžetu, i vałodaje daččynymi firmami ŭ takich dalokich ad hazazdabyčy halinach, jak sielskaja haspadarka i avijacyja.

Jana źjaŭlajecca hałoŭnym pastaŭščykom pryrodnaha hazu ŭ Eŭropie, robicca ŭsio važniejšaj krynicaj enerhanośbitaŭ dla Kitaju i Paŭdniovaj Karei. Kali ŭziać pad uvahu adnačasova haza‑ i naftazdabyču, dyk «Hazprom» štodzionna daje bolš enerhanośbitaŭ, čym Saudaŭskaja Arabija.

Dziakujučy rekordna vysokim cenam na naftu, «Hazprom» siońnia jak nikoli ŭpłyvovy — i ŭ Rasiei, i za miažoj. Pradstaŭniki «Hazpromu» śćviardžajuć, što ŭ 2014 h. ich kancern pierasiahnie «Ekson Mabajł» i stanie najbujniejšaj u śviecie zarehistravanaj na biržy kampanijaj. Takaja meta staviłasia Miadźviedzievym jašče da zastupleńnia na pasadu prezydenta.

Zamiest bojehałovak

Ekanamičnaja mahutnaść «Hazpromu» vykarystoŭvajecca ŭ palityčnych batalijach unutry Rasiei, dla ŭzmacnieńnia ŭpłyvu ŭ byłych savieckich respublikach, a taksama ŭ jakaści efektyŭnaha ryčaha va ŭzajeminach z krainami Zachodniaj Eŭropy — razam z tym jak tyja traplajuć va ŭsio bolšuju zaležnaść ad rasiejskaha hazu, a rasiejskija aktyvy vykuplajucca ŭ zachodnich karparacyj.

Ciapier, kali Rasieja imkniecca adnavić svajo hieapalityčnaje stanovišča i ŭpłyŭ, stračanyja ŭ postsavieckuju epochu, jana vykarystoŭvaje dla hetaha nia jadziernyja bojehałoŭki, a vielizarnyja enerhietyčnyja zapasy.

Suajčyńniki nas nie chvalujuć

Suviazi «Hazpromu» z uradam pačynajuć prynosić vyhadu na ŭnutranym rynku. Dziakujučy palitycy, jakuju aktyŭna pravodziŭ Miadźviedzieŭ na pasadzie namieśnika premjer‑ministra, ceny na pryrodny haz dla rasiejskich spažyŭcoŭ majuć raści na 25% štohod, kab da 2011 h. dasiahnuć suśvietnaha ŭzroŭniu. Urad schilny palehčyć žyćcio «Hazpromu» — niezaležna ad sacyjalnych vynikaŭ hetych reformaŭ.

Tut kiruje Kreml

U 1990‑ia «Hazprom» byŭ archietypam nierefarmavanaha dziaržaŭnaha pradpryjemstva savieckaha ŭzoru. Sučasnyja rasiejskija lidery ličać jaho ŭzoram novaj haspadarčaj palityki. Jaje sutnaść u tym, kab u hlabalizavanym śviecie stratehičnyja rasiejskija kampanii zastavalisia pad kantrolem uradu i adnačasova byli adkrytyja dla kapitałaŭ i kiraŭničaha talentu investaraŭ z Zachadu. Heta viartańnie da savieckaj ekanamičnaj madeli, dzie hałoŭny akcent robicca na vieličyniu firmaŭ i ekanamičnych prajektaŭ, i vialikaja rola nadajecca manapolnamu cenaŭtvareńniu.

Za časami Pucina naftazdabyŭnyja kampanii viarnulisia pad kantrol Kramlu, źjaviłasia niekalki dziasiatkaŭ biržavych karparacyj, jakija taksama znachodziacca pad kantrolem dziaržavy, u halinach enerhietyki, ciažkaj pramysłovaści, avijacyi, aŭtamabilebudavańnia.

Niahledziačy na svajo bahaćcie, «Hazprom» usio ž musić zvažać na vykliki «ery Miadźvie¬dzieva». U 1990‑ia «Hazprom», jak i inšyja rasiejskija firmy, amal nie ŭkładaŭ srodkaŭ u pad¬trymańnie i raźvićcio svajoj infrastruktury. Ale zdabyča na naftahazavych radoviščach, ekspluatacyja jakich była pačataja ŭ 1970‑ia, padaje.

Kab pakryć i eŭrapiejskija, i ŭnutryrasiejskija patreby ŭ hazie, «Hazpromu» daviadziecca ŭ najbližejšajea dziesiacihodździe ŭkłaści nia mienš jak 75 młrd dalaraŭ u raspracoŭku dzvuch najbujniejšych radoviščaŭ u Arktycy.

«Niekančatkovyja» damovy

Na dumku krytykaŭ, «Hazprom» «pracisnuŭsia» ŭ koła suśvietnych enerhietyčnych hihantaŭ pry dapamozie nia nadta čystych metadaŭ, asabliva ŭ epochu Pucina. Paŭdniovarasiejskaje radovišča, jakoje «Hazprom» niaredka padaje ŭ jakaści prykładu adradžeńnia firmy, časta zhadvajuć i jaje krytyki.

Naftapramysłoviec z Fort Ŭortu Ryčard Monkryf havoryć, što źjaŭlajecca paŭnapraŭnym uładalnikam 40% radovišča, jakoje, jak jon śćviardžaje, było lehalna nabyta im u «Hazpromu» ŭ vyniku seryi ŭhodaŭ kala 10 hod tamu. Jon taksama ličyć, što «Hazprom» parušyŭ zaklučany ź im kantrakt, kali addaŭ 35‑pracentnuju dolu radovišča niamieckaj firmie «BASF». Monkryf padaŭ na «Hazprom» u berlinski sud, acaniŭšy svaju dolu ŭ 12 młrd dalaraŭ.

«Hazprom» nastojvaje, što pahadnieńni, pra jakija idzie havorka, nie byli kančatkovyja.

Monkryf nia nadta vieryć u pazytyŭnaje dla siabie vyrašeńnie spravy: «Rasiejcy dabjucca taho, čaho chacieli, — prafinansujuć madernizacyju ŭłasnych pradpryjemstvaŭ hrašyma zachodnich firmaŭ».

Palityčny instrument

U pieršy hod svajho prezydenctva Pucin vykarystaŭ «Hazprom» dla pakupki apazycyjnaj telekampanii NTV. Z taho času palityčna afarbavany medyjabiznes razrośsia da niabačanych pamieraŭ, adnak jaho finansavaja struktura zastajecca ŭ vialikaj stupieni nieprazrystaj.

Kali «Hazprom» pavysiŭ ceny dla maładych demakratyčnych krain — susiedak Rasiei (takich, jak Ukraina), pamiž zamiežnapalityčnymi metami Kramlu i ekanamičnymi pamknieńniami hazavaha hihanta naziraŭsia idealny symbijoz: Pucin takim čynam pakaraŭ susiedziaŭ, a «Hazprom» napchaŭ sabie kišeń.

Kantrakty «Hazpromu» z eŭrapiejskimi spažyŭcami zaklučany na hady napierad. Kali ŭ hety čas uźniknuć niejkija prablemy sa zdabyčaj hazu, to adčuć ich na sabie daviadziecca, chutčej za ŭsio, šarahovym rasiejcam. Pres‑sakratar «Hazpromu» Siarhiej Kupryjanaŭ admaŭlaje mahčymaść uźniknieńnia takich prablem. Pavodle jaho słovaŭ, kampanija asvojvaje novyja radoviščy jakraz dla taho, kab mieć mahčymaść vykanać doŭhaterminovyja zabaviazańni pierad eŭrapiejskimi spažyŭcami.

Vialikaja Rasieja, vialiki «Hazprom».A mo naadvarot?

Były ekanamičny daradčyk prezydenta Barysa Jelcyna Michaił Dzialahin skieptyčna vykazvajecca nakont zdolnaści «Hazpromu» zabiaśpiečyć svoječasovyja pastaŭki hazu: «Miler pieratvaryŭ «Hazprom» u kašalok Kramlu, a kašalkom śvidravinu nie praburyš».

Tym nia mienš dziakujučy cenam na naftu, jakija pierasiahnuli 125 dalaraŭ za barel, hazpromaŭski kašalok z hodu ŭ hod robicca taŭściejšym.

«Kali jany zdolejuć pajści na pavyšeńnie cen na ŭnutranym rynku, to hetaja kampanija maje niebłahija šancy stać najbujniejšaj u śviecie», — skazaŭ Džejmz Fenkner, kiraŭničy dyrektar investycyjnaha fondu «Red Star Menedžment», jakomu naležać akcyi «Hazpromu». I dadaŭ: «Heta nie takaja i dalokaja budučynia».

Endru Kramer, «The New York Times»

Pierakłaŭ Siarhiej Pietrykievič

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0