Mužčyny Šapena. Novaje daśledavańnie raskazvaje pra asabistaje žyćcio kampazitara

Kniha Moryca Vebiera «Chopins Männer» («Mužčyny Šapena») vyjšła ŭ lipieni 2026 hoda ŭ vydaviectvie Schwabe. Vebier, jaki bolš za piać hadoŭ daśleduje žyćcio i tvorčaść kampazitara, vykarystaŭ u joj listy, natatniki i inšyja archiŭnyja materyjały, u tym liku raniej nieapublikavanyja abo amal nie zaŭvažanyja daśledčykami.

Jak piša Die Zeit, Vebier nie pieršy, chto źviarnuŭ uvahu na intymny charaktar pierapiski Šapena z mužčynami. Pra hetyja listy viadoma z XIX stahodździa.

Jašče niamiecki bijohraf Frydrych Niks u 1888 hodzie, cytujučy niekatoryja pasłańni Šapena, zaŭvažaŭ: kali b nie było viadoma, chto aŭtar i adrasat, možna było b padumać, što pierad nami listy kachanaha da kachanaj — abo naadvarot.

Paźniej daśledčyki zvyčajna tłumačyli takuju movu asablivaściami mužčynskaha siabroŭstva ŭ epochu ramantyzmu. Pry hetym adnosiny Šapena z žančynami, naadvarot, časta atrymlivali ramantyčnuju interpretacyju navat pry niedachopie śviedčańniaŭ.

Tak, u bijahrafijach zamacavałasia historyja pra nibyta tajemnyja zaručyny kampazitara z 17‑hadovaj Maryjaj Vadzińskaj. Vebier ličyć, što padobnyja siužety ŭ značnaj stupieni pachodziać ź bijahrafičnaj tradycyi XIX stahodździa i paźniej amal nie pierahladalisia krytyčna. Na jaho pohlad, daśledčyki ramantyzavali adnosiny Šapena z žančynami, navat kali krynicy śviedčyli pieradusim pra siabroŭskuju blizkaść.

Vebier stavić pad sumnieŭ i niekatoryja inšyja viadomyja siužety. Naprykład, jon nie znachodzić dokazaŭ ramana Šapena sa śpiavačkaj Hienryjetaj Zontah, a adnosiny z Žorž Sand interpretuje nie jak zvyčajnuju historyju kachańnia mužčyny i žančyny, a jak značna bolš składanuju suviaź, u jakoj Sand, na jaho dumku, u peŭnaj stupieni vykonvała apiakunskuju, amal maciarynskuju rolu.

U vyniku, jak davodzić Vebier, uźnik svojeasablivy dvajny standart: blizkaść Šapena z žančynami lohka prymali za ramantyčnuju, tady jak jaho pramyja pryznańni ŭ kachańni mužčynam dziesiacihodździami tłumačyli siabroŭstvam.

Trynaccać mužčyn

Asnoŭnyja krynicy Vebiera — pierapiska Šapena, archiŭnyja dakumienty, pryśviačeńni i rukapisy jaho tvoraŭ. U knizie aŭtar razhladaje bijahrafii trynaccaci mužčyn ź blizkaha atačeńnia kampazitara.

Hałoŭnaje miesca zajmaje Tytus Vajciachoŭski — siabar Šapena ź junackich hadoŭ, ziemleŭładalnik i ŭdzielnik polskaha nacyjanalnaha ruchu. Peŭny čas mužčyny žyli razam. U tradycyjnych bijahrafijach Vajciachoŭskaha zvyčajna nazyvajuć blizkim siabram kampazitara. Na pohlad Vebiera, krynicy śviedčać pra luboŭnyja adnosiny.

Pavialičyć

Mienavita Vajciachoŭskamu Šapen pisaŭ adny z najbolš emacyjnych listoŭ. U kastryčniku 1829 hoda jon pryznavaŭsia:

«Fartepijana ja raskazvaju toje, što časta chacieŭ by skazać tabie». I praciahvaŭ: «Kali možaš, napišy mnie paru radkoŭ, tady ty znoŭ zrobiš mianie ščaślivym na niekalki tydniaŭ […] bo ja kachaju ciabie da varjactva».

U inšym liście Šapen pisaŭ:

«Ja pranikaju ŭ tvaju śviadomaść, i… davaj abdymiemsia […] Daj jašče adzin pacałunak […] Daruj, što ja takaja śvińnia, kažučy pamiž nami».

Vajciachoŭski byŭ i adrasatam muzyki Šapena. Kampazitar dasyłaŭ jamu partytury, u jakich, jak ličyć Vebier, pakidaŭ schavanyja luboŭnyja znaki. Razam z adnoj ź ich Šapen pisaŭ:

«Źviarni ŭvahu na miesca, paznačanaje +. Pra jaho nie viedaje nichto, akramia ciabie».

Na pohlad daśledčyka, takija paznaki śviedčać pra asabisty kod pamiž Šapenam i Vajciachoŭskim, jaki isnavaŭ nie tolki ŭ ich pierapiscy, ale i ŭ muzycy.

U listach da Vajciachoŭskaha jość i bolš adkrytyja epizody. U adnym ź ich Šapen spačatku padkreślivaje, što piša nieapranuty, a potym źviartajecca da siabra:

«Siońnia tabie pryśnicca, što ty mianie całuješ. Ja pavinien adpłacić tabie za toj ahidny son, jaki ty vyklikaŭ u mianie siońnia ŭnačy».

U inšym pasłańni Šapen piša Vajciachoŭskamu: «List, u jakim ty kažaš, što ja pavinien ciabie pacałavać, ja atrymaŭ». Aŭtar źviartaje ŭvahu na toje, što ŭ niekatorych listach kampazitar nazyvaje Vajciachoŭskaha polskim słovam «kochanek» — «kachany», «paluboŭnik».

Jak davodzić Vebier, takich frahmientaŭ dastatkova šmat, tamu patłumačyć ich vyklučna pryniataj u XIX stahodździ emacyjnaj movaj mužčynskaha siabroŭstva składana.

Vebier źviartaje ŭvahu i na pierapisku ź Janam Matušyńskim. Zachavałasia bolš za dva dziasiatki jaho listoŭ, u jakich jon nieadnarazova vykazvaŭ mocnuju prychilnaść da kampazitara. Siarod takich pryznańniaŭ — słovy «Šapen dla mianie — usio» i «Šapen — kvietka i vodar majho serca».

Novaje pračytańnie bijahrafii, jak adznačaje aŭtar u intervju Tagesspiegel, źmianiaje i ŭsprymańnie muzyki kampazitara. Daśledčyk raskazvaje, što padčas pracy nad knihaj čarhavaŭ vyvučeńnie dakumientaŭ ź ihroj na fartepijana i nanova adkryvaŭ dla siabie znajomyja tvory.

Tak, znakamity eciud la-biemol mažor jon razhladaje jak svojeasablivy partret Antonija Vadzińskaha, da jakoha, jak miarkuje Vebier, Šapen taksama mieŭ mocnyja pačućci.

Homaseksualnaść u časy Šapena

Listy Šapena da mužčyn raskazvajuć nie tolki pra jaho pačućci. Jany taksama pakazvajuć, u jakich umovach u XIX stahodździ mahli isnavać adnapołyja adnosiny.

U 1830 hodzie, kali ŭ Varšavie pačałosia Listapadaŭskaje paŭstańnie, Šapen i Vajciachoŭski znachodzilisia ŭ Vienie. Nieŭzabavie ich šlachi razyšlisia: Vajciachoŭski viarnuŭsia ŭ Polšču i dałučyŭsia da paŭstańnia, a Šapen u vyniku pierajechaŭ u Paryž, jaki staŭ jaho novym domam.

Pavialičyć

U francuzskaj stalicy staŭleńnie da adnapołych adnosin było bolš libieralnym, čym u mnohich inšych častkach Jeŭropy. Paśla Francuzskaj revalucyi dobraachvotnyja seksualnyja adnosiny pamiž darosłymi adnaho połu ŭ Francyi nie byli asobnym kryminalnym złačynstvam. Šapen, jaki praciahvaŭ sumavać pa Vajciachoŭskim, adnačasova zachaplaŭsia svabodaj paryžskaha žyćcia.

«Paryž — heta ŭsio, što ty zachočaš», — pisaŭ jon Tytusu.

Situacyja ŭ inšych jeŭrapiejskich krainach była inšaj. Jak nahadvaje Die Zeit, u Anhlii da 1828 hoda za homaseksualnyja kantakty mužčynam mahła pahražać navat śmiarotnaja kara. Na polskich ziemlach pad rasijskaj uładaj takija adnosiny taksama byli kryminalizavanyja, a z 1847 hoda ŭ jakaści pakarańnia mahła prymianiacca vysyłka ŭ Sibir.

Navat u bolš libieralnym Paryžy mužčyny nie byli abaronienyja ad palicejskaha nahladu. Vebier znajšoŭ u paryžskich archivach palicejskija dakumienty pra piaciarych mužčyn z najbližejšaha atačeńnia Šapena. U spravazdačach palicyja padrabiazna fiksavała ich luboŭnaje i seksualnaje žyćcio. Na pohlad daśledčyka, hetyja materyjały pakazvajuć, čamu mužčyny musili być aściarožnymi i časta źviartacca da samacenzury.

Sam Šapen, jak vynikaje ź jaho pierapiski, pakutavaŭ ad taho, što nie moh adkryta havaryć pra svaje pačućci. Vajciachoŭskamu jon pisaŭ:

«Što da maich pačućciaŭ, ja zaŭsiody ŭ sinkopach ź inšymi. Tamu ja pakutuju».

Sprečka, jakaja praciahvajecca

Pavodle Vebiera, navat niekatoryja pradstaŭniki «staroj škoły šapenaznaŭstva» ŭ pryvatnych razmovach užo nie admaŭlajuć luboŭnych adnosin kampazitara z Tytusam Vajciachoŭskim. Adnak ahulnapryniataj takaja interpretacyja dahetul nie stała.

Tak, u publikacyi aŭtarytetnaha Nacyjanalnaha instytuta Fryderyka Šapena 2024 hoda śćviardžajecca, što teza pra «homaeratyčny charaktar» pierapiski Šapena i Vajciachoŭskaha «nie maje padstaŭ» i raźličanaja na toje, kab «vyklikać peŭny efiekt i šakavać čytača».

Jak piša Die Zeit, u Muziei Šapena ŭ Varšavie dahetul možna sustreć pierakłady inšych listoŭ, u jakich mužčynskija zajmieńniki, što tyčacca adrasata, zamienienyja na žanočyja — tak, nibyta Šapen źviartaŭsia da žančyny. Pry hetym, pavodle Viebiera, kampazitar «nie napisaŭ nivodnaha luboŭnaha lista nivodnaj žančynie». Prynamsi, nivodzin taki list nie zachavaŭsia.

Pavialičyć

Pry hetym pytańnie pra toje, ci karektna nazyvać Šapena «hiejem» u sučasnym značeńni słova, zastajecca dyskusijnym. Katehoryi seksualnaj identyčnaści XIX stahodździa nie supadajuć z sučasnymi, a listavańnie nie daje poŭnaj karciny seksualnaha žyćcia kampazitara.

Sam ža aŭtar padkreślivaje: jaho zadača — nie naviazać Šapenu sučasnuju identyčnaść, a viarnuć u jaho bijahrafiju krynicy, jakija raniej ihnaravalisia abo zastavalisia nieviadomymi. Navuka, na jaho dumku, pavinna abapiracca na fakty i być adkrytaj da ich pieraasensavańnia. Siońnia, ličyć Vebier, hramadstva narešcie moža havaryć pra hetuju častku žyćcia vialikaha kampazitara adkryta — hetak ža, jak heta ŭžo adbyłosia ź bijahrafijaj Piatra Čajkoŭskaha.

Takoje pračytańnie nie admianiaje zvykłaha Šapena i nie źmianšaje značeńnia jaho muzyki. Na pohlad aŭtara daśledavańnia, jano dazvalaje ŭbačyć za kananičnaj postaćciu vialikaha kampazitara žyvoha čałavieka — i pačuć niekatoryja jaho tvory ŭ novym śviatle.

• 5
• 2
• 2
• 5
• 5
• 0
• 0
• 2