Žyćcio biaz hazu

***

Hazu ŭ biełaruskich padziemnych schoviščach chopić na niekalki tydniaŭ. Va ŭradavych kołach chodziać čutki, što Pucin pastaviŭ zadaču “da kanca hodu z Łukašenkam razabracca”. Hučyć absurdna, adnak što ŭ Rasiei nie absurdna?

Rasieja choča ad Biełarusi ekanamičnaj adkrytaści i bolš žyvych hrošaj. Heta kali ahulna. A kali kankretna, dyk na hety momant zadavoliłasia b “Biełtranshazam”.

Navicki padčas maskoŭskaha vizytu paabiacaŭ, što Zakon pra akcyjanavańnie mahistralnych trubapravodaŭ “budzie pieradadzieny ŭ parlament prosta siońnia ž”. Vielmi pa-biełarusku: hruzin paabiacaŭ by “prosta praz try tydni”. A estoniec zusim by admoviŭsia razmaŭlać, kali havorka viadziecca na movie ŭltymatumaŭ.

Ułady bajacca zastacca biaz hazu napiaredadni miascovych vybaraŭ. Heta aznačała b dla ich harantavanuju parazu ŭ vialikich haradach.

Biełaruś, miž tym, moža pražyć biez rasiejskich datacyj na haz. Adnak cana ekanamičnaj niezaležnaści — 300—500 młn. dalaraŭ u hod. Temu praciahvaje analiz ekanamista Ŭładzia Kałupajeva.

Pavialičyć

Hrafik

Napomnim, što novy etap u ekanamičnym supracoŭnictvie Biełarusi i Rasiei ŭziaŭ pačatak z damovy, zaklučanaj sioleta ŭ traŭni, pavodle jakoj Biełaruś atrymała haz pa cenach piataha pojasu Rasiei ŭ abmien na zhodu akcyjanavać “Biełtranshaz” i pieradać jahonyja akcyi Rasiei.

Ličby, što pryvodziacca ŭ druku, časta supiarečać adna adnoj. Dziaržaŭnyja ŚMI złoŭžyvajuć cyframi ahitacyjnaha charaktaru. Pa im ciažka razabracca ŭ sytuacyi. Nižej pryviedzienyja źviestki, jakija dajuć mahčymaść čytaču zrabić ułasnyja raźliki.

Tranzytny taryf u Biełarusi składaje kala $0,26 za 1 tys. m3 hazu na 100 km. Daŭžynia biełaruskaha hazapravodu 560 km. Hadavy tranzyt rasiejskaha hazu pa terytoryi Biełarusi ŭ 2001 h. roŭny kala 28 młrd. m3. Z 1994 h. Biełaruś nabyvała haz u “Hazpromu” pa $30—50 za 1 tys. m3. Z traŭnia haz dla Biełarusi pačali adpuskać pa cenach piataha pojasu — jak dla Smalensku. Ciapier heta $24,2 za 1 tys. m3. Kali Biełarusi zusim admovicca ad pastavak hazu z Rasiei, to samy tanny alternatyŭny varyjant jahonaj pastaŭki mahčymy z Turkmienii pa canie pryblizna $80 za 1 tys. m3. Mierkavanaje spažyvańnie hazu Biełarusiaj u 2002 h. — 16,8 młrd. m3. Ź ich častku hazu Biełaruś kuplaje ŭ “Itery” pa vyšejšych cenach (u 2002 h. 6,6 młrd. kubametraŭ pa $36). U krainach Bałtyi tranzytny taryf roŭny $0,50, u zachodnieeŭrapiejskich krainach — $1,75. Karystajučysia svaim manapolnym stanoviščam na paŭdniovym eŭrapiejskim kirunku, Ukraina ŭstalavała tranzytny taryf, roŭny $1,93 za 1 tys. m3 na 100 km. Dla Małdovy, Litvy i Ŭkrainy cana rasiejskaha hazu skadaje $70—80. Suśvietnyja ceny na haz roŭnyja $110 za 1 tys. m3.

Chto kamu vinien?

Atrymaj Biełaruś pryrodny haz pa cenach ukrainskaha ŭzroŭniu, dyk kraina zatracić zvyš ciapierašniaj apłaty $880 młn., a padymi tranzytny taryf da ŭkrainskaha ŭzroŭniu, to atrymaje dadatkovy prybytak kala $260 młn. Takim čynam, kali paraŭnać z Ukrainaj, to Rasieja siońnia datuje Biełaruś pry pastaŭkach hazu na ŭzroŭni $620 młn. u hod.

Nieabchodna taksama ŭličyć, što Rasieja, pastaŭlajučy dla Biełarusi haz pa ŭnutryrasiejskich cenach, pahadziłasia na ŭmovy pastaŭki hazu, pa jakich Biełaruś moža apłočvać tolki 30% u

Pavialičyć

Hrafik

Pry pierachodzie na ŭkrainski ŭzrovień cenaŭ Biełaruś pry siońniašnich tranzytnych mahutnaściach zdolnaja pakryvać za košt tranzytu pryblizna piatuju častku svaich raschodaŭ na zakupku hazu. Uvod druhoj haliny hazapravodu “Jamał—Eŭropa” (planujecca ŭ IV kvartale 2002 h.) daść mahčymaść pavialičyć abjom pampavanaha hazu z 28 da 36 młrd. m3. Adnak, pavodle raniejšych damoŭlenaściaŭ, ekpluatacyju hetaj haliny planujecca ažyćciaŭlać supolna z “Hazpromam”. U suviazi z hetym rana davać acenku mahčymym vyhadam.

Pry hetym adzinaja dadatkovaja krynica, na jakuju možna raźličvać Biełarusi, — heta spahnańnie z rasiejcaŭ płaty za absłuhoŭvańnie vajskovych bazaŭ kala Hancavičaŭ i Vialejki. Pavodle słovaŭ A.Łukašenki, hetyja abjekty pa važnaści nie sastupajuć “Bajkanuru”, za arendu jakoha Rasieja płacić Kazachstanu $200 młn. u hod. Inšych dadatkovych krynic niama. Naprykład, nia varta brać pad uvahu razavyja preferencyi abodvuch bakoŭ (padatkovyja lhoty pry budaŭnictvie hazaprovadu ŭ $167 młn., pradastaŭlenyja Biełarusiaj, praktyčna pierakryvajucca zapazyčanaściu Biełarusi za minułyja pastaŭki hazu, što składaje prykładna $250 młn.), a taksama achovu dziaržaŭnaj i ŭładkavańnie mytnaj miažy, pakolki heta abaviazkovyja vydatki, źviazanyja z abaronaj takoj kaštoŭnaści, jak najaŭnaść u narodu ŭłasnaj dziaržavy. Straty ž ad źbirańnia ŭskosnych padatkaŭ u rasiejski biudžet supastaŭlalnyja z vyhadaju, jakuju Biełaruś atrymlivaje ad zavyšeńnia koštu tavaraŭ pry zalikovych barternych aperacyjach.

Aproč pryrodnaha hazu, Rasieja pastaŭlaje ŭ našu krainu 100% nafty i 93% vuhalu (udzielnaja vaha impartavanych hazu, nafty i vuhalu ŭ spažyvańni pieršasnych enerharesursaŭ składaje adpaviedna 52, 24 i 1,3%). Apłata impartu inšych enerhanośbitaŭ ažyćciaŭlajecca na rynkavych umovach. U 2001 h. na pakupku nafty nieabchodna było vydatkavać $920 młn., a za tranzyt rasiejskaj nafty Biełaruś mahła atrymać $130 młn.

Takim čynam, kali ŭličvać patencyjnyja straty i vyhady, to, u zaležnaści ad aptymistyčnaści scenaroŭ, $300—500 młn. u hod — heta suma, jakaja zabiaśpiečyła b ekanamičnuju niezaležnaść Biełarusi ad Rasiei ŭ pastaŭkach hazu i enerharesursaŭ naahuł. Adnak, adkul u biełaruskaj ekanomicy ź jaje adstałaj zakanservavanaj strukturaj, nizkaj efektyŭnaściu, možna adšukać takija hrošy? Viadoma ž, što ŭ hrašovaj formie Biełaruś płacić ciapier nia bolš za $100 młn. u hod.

Jość i inšy momant. Pry pierachodzie na rynkavyja raźliki budzie razburana ciapierašniaja schiema pahašeńnia pazyki za raniejšyja pastaŭki hazu. Na ŭnutranym rynku, z dazvołu ŭradu, “Biełtranshaz” faktyčna pierapradaje haz spažyŭcam pa cenach u 2 razy bolšych u paraŭnańni z cenami na miažy. Naprykład, u lipieni 2002 h. cana rasiejskaha hazu na miažy ź Biełarusiaj składała $24, a pramysłovyja pradpryjemstvy i enerhasystema atrymali jaho pa $47,93 za 1 tys. m3. Roźnica hrošaj prachodziła praź dziaržaŭny biudžet i vydatkovoŭvałasia na pakupku nafty j mazuty, pahašeńnie zapazyčanaści biudžetnych arhanizacyj za enerhanośbity.

A što susiedzi?

Prykładam taho, što čakaje Biełaruś u vypadku pierachodu na rynkavyja adnosiny ŭ sfery raźlikaŭ za pastaŭki hazu, moža słužyć ukrainskaja ekanomika, jakaja maje pryblizna taki samy ŭzrovień efektyŭnaści.

Apłočvajučy kala 40% pastavak rasiejskaha hazu hrašyma pa rynkavaj canie $80 za tysiaču kubametraŭ, Ukraina na siońnia maje zapazyčanaść $1,4 młrd. Pa acency ekspertaŭ, stan ukrainskich pradpryjemstvaŭ dazvalaje im apłačvać tolki blizu $25 za 1 tys. m3. U źviazku z hetym Rasieja dabivajecca ad Ukrainy pieradačy joj šerahu abjektaŭ, akcyi jakich mahli b być vykarystanyja dla pahašeńnia zapazyčanaści.

Ukraina maje na paradak bolš vysokuju tranzytnuju prapusknuju zdolnaść, čym Biełaruś (127,8 proci 28 młrd. m3). Tranzyt hazu praz Ukrainu składaje 35% ad ahulnaha spažyvańnia hazu Eŭrapiejskim Źviazam i amal 100% ad jahonych patrebaŭ u imparcie rasiejskaha hazu. Ukraina za košt tranzytu pakryvaje impart z Rasiei 30 młrd. m3 hazu ŭ hod, što ekvivalentna $2,4 młrd. (Pramyja zamiežnyja investycyi va ŭkrainskuju ekanomiku za ŭsie hady niezaležnaści skłali nia bolej za $4 młrd. pry hadavym biudžecie $6 młrd. i VUP u $30 młrd. Dla paraŭnańnia Biełaruś: 1,2 młrd. dalaraŭ investycyj, biudžet 5 młrd. i VUP 11 młrd.). Akramia taho, Ukraina štohod dabyvaje 18 młrd. m3. ułasnaha hazu pry spažyvańni paradku 73 młrd. m3.

U raźliku na adnaho ŭkrainca na apłatu hazu žyvymi hrašyma prychodzicca $48 u hod. Pakolki ŭ Biełarusi adsutničaje zdabyča hazu, to pry pierachodzie na rynkavyja adnosiny daviałosia b opłočvać 80% ad koštu, što skłała b $110 na adnaho biełarusa.

Prajadajem hrošy ŭnukaŭ

Pieraraźmierkavańnie resursaŭ u nacyjanalnaj ekanomicy sparadžajecca ŭmiašalnictvam dziaržavy ŭ dziejnaść subjektaŭ haspadarańnia, jakoje maje na ŭvazie adbirańnie prybytku ŭ adnych i pieradaču jaho ŭ vyhladzie subsydyj inšym. Niahledziačy na źnižeńnie efektyŭnaści, u nacyjanalnaj ekanomicy takaja palityka dapuščalnaja ŭ krajnich vypadkach, jak leki ŭ nievialikich dozach. Kali ž pradpryjemstvy adnosiacca da roznych krain, abmien preferencyjami pavinien być raŭnaznačnym, inačaj hublajecca ŭvieś sens palityki pieraraźmierkavańnia. Kali tolki jany nie źbirajucca stać pradpryjemstvami adnoj krainy.

Adnym z zaplanavanych mierapryjemstvaŭ Prahramy ekanamičnaha supracoŭnictva pamiž Biełarusiaj i Rasiejaj na 2000—2005 h. źjaŭlajecca padrychtoŭka da abjadnańnia hazatranspartnych system dźviuch dziaržaŭ z uvachodžańniem biełaruskaj u skład “Hazpromu”. Ekspluatacyju druhoj haliny hazapravodu “Jamał—Eŭropa”, budaŭnictva jakoj užo skančajecca, mierkavałasia ažyćciaŭlać supolna. Možna mierkavać, što pa patrabavańniach rasiejskaha boku akcyjanavańnie “Biełtranshazu” musiła skončycca mienavita da hetaha času. Inačaj kažučy, Rasieja ŭ abliččy “Hazpromu” nie zadarma subsyduje Biełaruś, a naŭzamien raźličvaje atrymać kantrol nad tranzytam svajho hazu praź Biełaruś, što dazvolić u perspekťyvie zrabić jaho biaspłatnym i ź lichvoj kampensavać ciapierašnija straty. Pavodle prybliznych raźlikaŭ, 3 hady biaspłatnaha tranzytu roŭnyja adnamu hodu siońniašnich subsydyj. Ale ŭ perspektyvie abjom tranzytu pavinien pavialičycca: poŭnaje zaviaršeńnie budaŭnictva “Jamała—Eŭropy” dazvolić, pa niekatorych źviestkach, davieści abjom pampoŭki hazu da 60—70 młrd. m3.

Što datyčyć Biełarusi, to adbyvajecca svojeasablivaje prajadańnie stratehičnych resursaŭ budučyni ŭ vyhladzie straty kantrolu nad mahistralnym hazapravodam i prybytku ad tranzytu hazu. I heta ŭsio z-za imknieńnia ŭtrymać na płyvu sastarełyja biełaruskija vytvorčaści, nie madernizujučy ich. Heta abumoŭlena nizkaj pradukcyjnaściu technalohij, jakaja ŭ niekatorych halinach u 10—20 raz mienšaja, čym u raźvitych krainach, z pradukcyjaj jakich davodzicca kankuravać. U hetych umovach pavyšeńnie ŭ 3—5 razoŭ vydatkaŭ na enerharesursy zrobić balšyniu biełaruskich pradpryjemstvaŭ niekankurentazdolnymi i zmusić ich zakrycca. U ekanamičnaj palitycy, što pravodzicca, takim čynam, daminujuć karotkaterminovyja mety i intaresy na škodu doŭhaterminovym.

Ci možna abyścisia biez preferencyj

Na ciapierašni momant Biełaruś impartuje bolš za 85% paliŭna-enerhietyčnych resursaŭ ad uzroŭniu spažyvańnia, pry hetym udzielnaja vaha Rasiei ŭ imparcie enerharesursaŭ składaje amal 100%. Poŭnaja staŭka na Rasieju ŭ sfery pastavak enerharesursaŭ źjaŭlajecca istotnaj pahrozaj našaj ekanamičnaj biaśpiecy. Pryčym niebiaśpieka zaklučajecca nia stolki ŭ samim pamiery 100% pastavak z adnaje krainy, kolki ŭ ekanamičnaj zaležnaści Biełarusi ad Rasiei, jakaja zaklučajecca ŭ niemahčymaści ich 100%-aj apłaty ŭ hrašovaj formie.

Preferencyi Rasiei — heta svojeasablivy padmurak tak zvanaj biełaruskaj ekanamičnaj madeli. Vybi jaho, i ŭstojlivaja, na pieršy pohlad, kanstrukcyja razvalicca.

Asłableńnie ekanamičnaj zaležnaści ad Rasiei mahło b adbyvacca pa miery strukturnaj pierabudovy biełaruskaj ekanomiki. Nieabchodna było dačakać momantu, kali pradpryjemstvy z madernizavanymi technalohijami skłali b krytyčnuju dolu (bolš za 50%) u stvareńni VUP, paśla čaho Biełaruś mahła b vyjści z SND biazbolna, padać zajaŭku na ŭstupleńnie ŭ EZ i pierajści na rynkavyja adnosiny z Rasiejaj u sfery pastavak enerharesursaŭ. U hetych umovach bankructva i sanacyja nieefektyŭnych vytvorčaściaŭ, jakija nia zdoleli pryciahnuć investara, kampensavalisia b finansavaj padtrymkaj z boku EZ u ramkach udziełu ŭ prahramach padrychtoŭki da ŭstupleńnia. Adnak niepieraadolnaj pieraškodaj usiamu hetamu stała “paŭstańnie mas” u 1994 h.

Iluzija supraćstajańnia hlabalizacyi

Na dumku prychilnikaŭ intehracyi, sajuz z Rasiejaj pavinien byŭ stać bastyjonam suprać ekanamičnaj hlabalizacyi i ekspansii zachodnich transnacyjanalnych karparacyj na postsavieckuju prastoru. Samym “hrandyjoznym” ekanamičnym prajektam sajuzu było stvareńnie zvyš dziasiatka transnacyjanalnych i miždziaržaŭnych finansava-pramysłovych hrup (TFPH i MFPH) z udziełam biełaruskich i rasiejskich pramysłovych pradpryjemstvaŭ i bankaŭ. U ich liku kancern “BiełRosAŭta” pa raźvićci dyzelnaha aŭtamabilebudavańnia, “Elektes” — hrupa, jakaja abjadnoŭvała pradpryjemstvy dźviuch krain pa vytvorčaści televizaraŭ i kamplektavych dla ich, TFPH “Słavianskaja papiera” pa vytvorčaści kardonu i celulozy, MFPH “Miždziaržmetvyrab” pa vytvorčaści metałakordu i bartavoha drotu, “Abaronnyja systemy” — aljans pradpryjemstvaŭ zbrajovaj sfery, “Biełahrinvest”, jaki abjadnoŭvaŭ vytvorcaŭ mineralnych uhnajeńniaŭ.

Zacikaŭlenaść biełaruskich pradpryjemstvaŭ u stvareńni FPH była vyklikana nadziejaj na atrymańnie subsydyj z sajuznaha biudžetu i bolš svabodnaha vychadu na rasiejski rynak, a taksama nadziejaj na “manapoliju na pakupnika”.

Jak i pradkazvali mnohija ekanamisty, spasyłajučysia na analahičnyja prykłady ŭ Vuhorščynie, Polščy, dziaržaŭnaja padtrymka technalahična adstałych i nieefektyŭnych vytvorčaściaŭ nia zdolnaja vyrašyć prablemu ich stratnaści ŭ rynkavych umovach haspadarańnia. Heta źviazana ź niesupastaŭnaściu nieabchodnych dla madernizacyi srodkaŭ z najaŭnymi ŭ nacyjanalnaj ekanomicy luboj postsacyjalistyčnaj krainy resursami.

Śviedčańniem hetamu słužyć abjom finansavańnia sumiesnych miždziaržaŭnych prahram z sajuznaha biudžetu Rasiei i Biełarusi. V 2001 h. na vykanańnie bolš jak piacidziesiaci sajuznych prahram było vydatkavana kala $24 młn. (30% ad usiaho biudžetu). U toj čas jak dla budaŭnictva adnaho tolki zavodu pa vytvorčaści kineskopaŭ u ramkach realizacyi prahramy “Sajuzny televizar” patrabujecca $500 młn.

Kab paźbiehnuć stratnaści, pradpryjemstvy, jakija ŭvachodziać u FPH, praciahvajuć vykarystoŭvać impartnyja kamplektavyja. Hetak, “Haryzont” i “Viciaź” praciahvajuć vykarystoŭvać impartovyja kineskopy. A voś pradpryjemstvy, jakija ŭ ramkach FPH źviazanyja žorstkimi abaviazkami, majuć straty. Naprykład, stvareńnie kancernu “BiełRosAŭta” pryviazała aŭtamabilnyja zavody Biełarusi da rasiejskich vytvorcaŭ ruchavikoŭ, u vyniku čaho byŭ praktyčna zhubleny rynak aŭtapieravozak.

Krach balšyni sajuznych prahram kančatkova na praktycy pakazaŭ iluzornaść supraćpastaŭleńnia sajuzu Biełarusi i Rasiei jak samadastatkovaj ekanamičnaj systemy, niaŭchilnaj hlabalizacyi suśvietnaj ekanomiki.

Kanservacyja adstałaści

Ekanamičnaje supracoŭnictva ŭ ramkach sajuznaj dziaržavy Biełarusi i Rasiei antyrynkavaje pa svajoj sutnaści. Intehracyja prasoŭvajecca ŭ tych sferach, dzie rašeńni pa-raniejšamu prymajucca z centru, a sposabam mižnarodnych ekanamičnych adnosinaŭ źjaŭlajecca plan, a nia rynkavaja cana. Jana idzie tolki tam, dzie biełaruskija inicyjatyvy adpaviadajuć intaresam rasiejskich palityčnych i ekanamičnych elit, jakija imknucca atrymać biaspłatny tranzyt i dostup da vajskovaj infrastruktury, kantrol nad prybytkovymi biełaruskimi pradpryjemstvami, finansavańnie ŭ ramkach asobnych sajuznych prahram, vyhady ad barternych aperacyj.

Zachavańnie astraŭkoŭ “rynkavaha sacyjalizmu” u roznych subjektach Rasiejskaj Federacyi. Naprykład, 29% zamiežnahandlovaha abarotu Biełarusi z Rasiejaj nakiroŭvajecca ŭsiaho ŭ adzin subjekt Federacyi — Maskvu, u mnohim dziakujučy zakupačnoj palitycy mera Łužkova, jakaja addaje pieravahu biełaruskim tavaram zamiest zachodnich, niahledziačy na toje, što apošnija kaštujuć taniej i majuć bolš vysokuju jakaść.

I naadvarot, intehracyja spyniałasia ŭ tych sferach, dzie ekanamičny ład dźviuch krain užo istotna adroźnivaŭsia. Naprykład, šmatlikija zvaroty kiraŭnictva Biełarusi da Rasiei z prośbaj ab źnižeńni cenaŭ na naftu nia mieli nijakaha vodhuku, pakolki nie federalnaje kiraŭnictva ŭpłyvaje na pryvatnyja naftavyja kampanii, a chutčej jany na jaho.

Pry hetym, spryjajučy isnavańniu niekankurentazdolnych i stratnych pradpryjemstvaŭ, sajuz Biełarusi i Rasiei strymlivaje vychad biełaruskaj pradukcyi na inšyja rynki. Va ŭsich našych susiedziaŭ raście tavaraabarot z EZ i padaje z haspadarča adstałymi krainami SND, tym samym adbyvajecca źmiena struktur nacyjanalnych ekanomik — jak u ramkach ich rynkavaj transfarmacyi, tak i miždziaržaŭnaj eŭrapiejskaj intehracyi. Dla paraŭnańnia, dola ekspartu ŭ raźvityja industryjalnyja krainy ŭ 2000 h. u paraŭnańni z 1990 h. uzrasła ŭ Litvie z 32% da 56%, u Polščy z 65% da 76%, va Ŭkrainie z 15% da 23%, i ŭpała ŭ Biełarusi z 18% da 11%.

Z-za sajuzu — bieź investycyj

Vyznačalnym faktaram, jaki pieraškadžaje pryciahnieńniu zamiežnych investycyj u Biełaruś, źjaŭlajecca nie specyfičnaje staŭleńnie biełaruskich uładaŭ da małoha biznesu i nie adsutnaść vyhadnych prajektaŭ tut dla zamiežnaha kapitału. Heta ŭžo nastupstvy inšaj źjavy — kancentracyi ŭsiaho biełaruskaha zamiežnapalityčnaha dziaržaŭnaha resursu na postsavieckaj prastory, što prajaŭlaje siabie ŭ formach sajuzu Biełarusi i Rasiei i SND.

Kali paraŭnać abjom pramych zamiežnych investycyj (PZI) na dušu nasielnictva za 1994—2000 h., to ŭ eŭrapiejskich krainach SND jon supastaŭny (Małdova — $113, Ukraina — $65, Biełaruś, z ulikam hazapravodu “Jamał—Eŭropa” — $120, Rasieja — $118), chacia nia ŭsie ź ich pravodzili “papulisckuju” investycyjnuju palityku, zaklikajučy rabić staŭku na ŭnutranyja siły, jak Biełaruś. Ekanomiki hetych krain mocna roźniacca pa struktury. Abjadnoŭvaje hetyja krainy tolki adno — usie jany ŭvachodziać u SND. Krainy Bałtyi, jakija ad pačatku zaniali ćviorduju pazycyju, nie dali ŭciahnuć siabie ŭ SND i kinuli ŭsie palityčnyja resursy na ŭstupleńnie ŭ EZ, damahlisia na paradak bolšaha ŭzroŭniu investycyj (Litva, kandydatka druhoje čarhi — $643, Estonija, kandydatka pieršaje čarhi — $1360).

Rasiejski kapitał nia moža zabiaśpiečyć nieabchodnych zamiežnych investycyj u ekanomiku Biełarusi. Pa acenkach analitykaŭ, dla madernizacyi technalahičnaj bazy biełaruskaj ekanomiki nieabchodna pad $35 młrd. Miž tym za 1994—2000 h. abjom PZI u ekanomiku Biełarusi biez uliku hazaprovadu “Jamał—Eŭropa” skłaŭ $285 młn., ź ich, pa acenkach ekspertaŭ, dola rasiejskich skłała 15%, h.zn. krychu bolš za $40 młn. (hł. mał.). U toj čas jak usiaho za apošnija 10 hod u byłyja postsacyjalistyčnyja krainy było investavana bolš za 100 młrd. dał. ZŠA.

Mahčymaści rasiejskich investaraŭ niesupastaŭnyja z mahčymaściami zachodniaha kapitału. Kali ekanomika Biełarusi składaje 5% ad ekanomiki Rasiei, to ekanomika Rasiei — mienš za 5% ad ekanomiki EZ. U pieraliku pa rynkavym kursie VUP Rasiei mienšy, čym VUP tolki adnych Niderlandaŭ.

Patencyjał ekanamičnych intaresaŭ Biełarusi ŭ Eŭropie biaskonca pieraŭzychodzić časovyja vyhody ad intehracyi z Rasiejaj.

Sapraŭdy, hlabalizacyja i transnacyjanalizacyja suśvietnaj ekanomiki nieraŭnamierna pieraraźmiarkoŭvajuć resursy pamiž krainami, a zamiežnyja investycyi zdolnyja akazvać jak pazytyŭny, tak i nehatyŭny ŭpłyŭ na raźvićcio krainaŭ (u zaležnaści ad ekanamičnaj palityki toj ci inšaj krainy). Adnak hetyja pracesy nosiać abjektyŭny i niepaźbiežny charaktar. U kankurencyi pamiž krainami pa pryciahnieńni zamiežnych investycyj dla techničnaha pieraŭzbrajeńnia samy hałoŭny resurs — heta čas.

Abjadnańnie namahańniaŭ Biełarusi i Rasiei pa padtrymcy nieefektyŭnych vytvorčaściaŭ šlacham dziaržaŭnaha pratekcyjanizmu i “ŭznaŭleńnia razarvanych ekanamičnych suviaziaŭ”, dazvalaje hetym pradpryjemstvam marudzić z madernizacyjaj i pryciahnieńniem zamiežnych investaraŭ šlacham uvachodžańnia ŭ łancužki TNK. Jak vynik, Biełaruś moža apynucca vyklučanaj z hetych pracesaŭ. Zamiežnyja investycyi mohuć prosta nie paśpieć dapamahčy ŭ madernizacyi biełaruskaj ekanomiki, i tady heta buduć užo zusim inšyja pracesy na inšych umovach — arhanizacyja novych zamiežnych i likvidacyja miascovych vytvorčaściaŭ.

Zbyt nizkajakasnych tavaraŭ pa nizkich cenach na ekanamičnaj prastory SND (90% u Rasiei) tolki stvaraje iluziju zachavańnia ekanomiki sa strukturaj, dzie pieravažajuć hatovyja vysokatechnalahičnyja tavary. Pry admovie ad transnacyjanalnaha kapitału va ŭmovach niastačy ŭnutranych investycyj Biełaruś niepaźbiežna pieratvorycca ŭ “syravinny prydatak” na zadvorkach suśvietnaj ekanomiki.

Scenary raźvićcia padziej

Vybudoŭvać vierahodnyja scenary dalejšaha ekanamičnaha supracoŭnictva Biełarusi i Rasiei ciažka, pakolki ekanomika ŭ hetym vypadku źjaŭlajecca zakładnicaj palityčnych stasunkaŭ.

Možna tolki adznačyć, što systemnyja źmieny, jak to ŭviadzieńnie rasiejskaha rubla, šyroki pieradzieł ułasnaści i srodkaŭ vytvorčaści z udziełam rasiejskaha kapitału i t.p., mahčymyja tolki napiaredadni bujnych palityčnych kampanij. Bo “padmurkam” t.zv. “biełaruskaj ekanamičnaj madeli” słužyć zachavańnie hrašovaj emisii i dziaržaŭnaha sektaru ekanomiki. Tamu chutčej sytuacyja moža raźvivacca ŭ vyhladzie razavych nabytkaŭ rasiejskim kapitałam asobnych “kavałkaŭ” biełaruskaj haspadarki, jakija “rynkava-sacyjalistyčnaja” Biełaruś budzie peryjadyčna, ale niaŭchilna “zdavać” nabirajučaj abaroty rynkavaj rasiejskaj ekanomicy.

Ciapierašnija ekanamičnyja adnosiny Biełarusi z Rasiejaj spryjajuć u karotka- i siaredniaterminovym peryjadzie stabilnaści “biełaruskaj ekanamičnaj madeli”. Ale z punktu hledžańnia nacyjanalnych ekanamičnych intaresaŭ, jakija zaklučajucca ŭ pavyšeńni standartaŭ žyćcia nasielnicctva na asnovie ŭstojlivaha ekanamičnaha rostu ŭ doŭhaterminovym peryjadzie, sajuz Biełarusi i Rasiei chutčej vystupaje pieraškodaj na adzina mahčymym šlachu — intehracyi ŭ eŭrapiejski palityčny, ekanamičny i valutny sajuz.

Uładź Kałupajeŭ

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0