10 hałoŭnych vykazvańniaŭ Śviatłany Aleksijevič na sustrečy ŭ Minsku
14 krasavika prajšła sustreča Śviatłany Aleksijevič z čytačami ŭ Minsku. Ułady dali dazvoł na praviadzieńnie spatkańnia ŭ Pałacy Respubliki. Praŭda, tolki ŭ małoj zale i ŭ dzionny čas (16:00). Zała była paŭniutkaja, nie ŭsie zdoleli trapić.
«Naša Niva» zanatavała samyja cikavyja rečy, pra jakija viałasia havorka.
Ja dumaju, my takoje jašče pabačym
«Mianie časta paprakajuć, što ŭ maich knihach ludzi vielmi pryhoža havorać, što heta napisaŭ aŭtar. [Heta tamu, što] ja zaśpiavaju čałavieka ŭ taki momant, šukaju čałavieka ŭzrušanaha — ci kala śmierci, ci ŭ stanie kachańnia. Tady čałaviek stanovicca vyšejšym za siabie. U takija momanty jon samy dobry, lepšym užo nie byvaje.
Mnie niadaŭna ŭ maju knihu pra kachańnie prapanavali kachańnie Harbačova. Ale vy viedajecie? Nie. Ja ŭsio ž nie zdradžu maleńkamu čałavieku.
Ale ja pabačyła, što ŭjaŭlajuć saboj tak zvanyja «vialikija» ludzi, jakija jany. Heta jak «dača Janukoviča». Zdajecca, što jany niešta niejmaviernaje za hetaj aŭraj ułady, a potym vam jak adkryjuć, jak jon žyŭ… Vy pabačycie hety załaty baton, praściny z ułasnymi partretami… Ja dumaju, my takoje jašče pabačym [apładysmienty i śmiech zały]. Vy prosta achniecie, nakolki heta taksama mały čałaviek».
Zło
«Majo ščaście, što mnohija rečy ja prosta prapuskała mima. Asabliva złość, reŭnaść. Dla mianie hetaha nie isnuje. Dla mianie heta cikava ź intelektualnaha boku. Navat zło. A kali heta na ciomnym-banalnym uzroŭni, to z majoj śviadomaści heta źnikaje».
Naš Vacłaŭ Haveł i kalektyŭny Pucin
«Aleś Adamovič — heta naš Vacłaŭ Haveł. Mnie zdajecca, jon pasavaŭ na hetuju rolu. U jaho byŭ taki jeŭrapiejski pohlad na śviet. Jon ź lubym čałaviekam byŭ na roŭnych. Voś tolki ŭ Alesiu Adamoviču ja heta bačyła. Kali b taki čałaviek byŭ na čale, to heta było b druhoje hramadstva. My prajšli b inšy šlach. Ale z druhoha boku, voś demanizujuć Pucina, a nasamreč havorka viadziecca pra kalektyŭnaha Pucina. Čałaviek naviersie akumuluje toje, što schavana ŭ dušy miljonnych mas. Heta adbyłosia i z nami. Adzin čałaviek nakryŭ naš čas. I my ŭsie apynulisia nie tam, dzie dumali».
Pakuty
«Strach robić ź ludziej takuju pakornuju masu. Čamu našy pakuty nie kanviertujucca ŭ svabodu? Ja nie viedaju. Moža być, pakuty, jakija pačynajucca jašče z majho lubimaha Dastajeŭskaha, u nas uźnik kult asoby pakutaŭ. Pakuty i ŭ pravasłaŭi, i ŭ našaj litaratury. Sapraŭdy, kult pakutaŭ. Mnie zdajecca, što pakuty karežać čałavieka, tarmoziać, łamajuć čałavieka, pakuty źmianšajuć čałavieka. Staraja sprečka Sałžanicyna i Šałamava, Sałžanicyn ličyŭ, što pakuty ŭzvyšajuć čałavieka, a Šałamaŭ kazaŭ, što łahier razbeščvaje i kata, i achviaru».
Moładź i sacyjalnyja sietki
«Moładź, jak kazaŭ pra ich Płatonaŭ, — heta śviežy čas. Jany na 40—50 hadoŭ maładziejšyja za ciabie. Zusim inšyja ludzi. U ich absalutna svaje kaštoŭnaści, poŭny razryŭ z savieckimi kaštoŭnaściami, na jakich my vyraśli. I heta nie nacyjanalnyja kaštoŭnaści, da jakich my nie pryjšli. Jany zaniatyja prosta žyćciom. I hety kult pryvatnaha žyćcia. Ja spačatku staviłasia da jaho z pahardaj. Ale paśla zrazumieła, što hladžu na heta nie jak mastak.
Pryvatnaje žyćcio — heta nadzvyčaj cikava. Prosta my im nikoli nie žyli. A tut, akazvajecca, tvajo mietafizičnaje — heta vielmi cikava. I kachańnie, i pryhažość rečaŭ, pryhažość kvatery, žadańnie pajechać u Jehipiet. Radaść žyćcia, sens žyćcia nie abaviazkova čerpać z Marksa, ci Lenina, ci niejkich nacyjanalnych adkryćciaŭ. Kali pačynaješ razmaŭlać z moładździu, to ŭ ich heta nieŭśviadomlena. Kaniečnie, my kažam pra ajfony, jany tam u tvitarach siadziać, ale ja dumaju, što heta, kali ja zachodžu pahladzieć hety tvitar, niaŭmieńnie i strach pierad hetym žyćciom, nierazumieńnie, ci sproba ad nas adharadzicca. Mnie vielmi ciažka vyciahnuć adtul sens».
Ukraina
«Va Ukrainie — nie hramadzianskaja vajna. Jany ŭsie admaŭlajuć heta. Kažuć, što biez Rasii vyrašyli, vyrašyli inakš. Aliharchatu patrebny smutny čas, dzie možna rabić svaje ciomnyja spravy. Tam jość što dzialić, što nie addavać. My majem spravu ź mifami. Telebačańnie stvaraje mify. Toje, što kaža rasijskaje telebačańnie — heta złačynstva. Ja chaču, kab Ukraina pieramahła, jana skiravanaja ŭ budučyniu».
Pra čynoŭnikaŭ
«Jak ja mahu surjozna stavicca da ministra infarmacyi Ananič, u jakoj pytajucca, a čamu niama knih Aleksijevič pa-biełarusku, a jana kaža, što ŭsie pravy ŭ ruskaha vydaŭca. Kali ty kiruješ, to ty pavinna viedać, što ruskaha vydaŭca chvalujuć ruskija pravy, jamu zusim nie treba biełaruskija.
Ci ŭ hałoŭnaha redaktara «Mastackaj litaratury» pytajucca, čamu niama knih Aleksijevič, jon kaža: «Jana nie pryniesła rukapisaŭ». A kali pryniasie? «Viedajecie, u nas 500 rukapisaŭ, na piać hadoŭ».
Ułada ž nie isnuje adna, siadzić adzin čałaviek, jość ceły łancužok».
Hałoŭnyja prablemy Biełarusi
«Prablema Čarnobyla stanie pierad nami. Kali ŭłada akulturycca, to heta budzie hałoŭnaj našaj prablemaj. Heta prablema na niekalki pakaleńniaŭ.
Nacyjanalnaja prablema, naturalna, vielmi važnaja. Prablema movy, litaratury, kultury, kab my stali paŭnavartasnaj nacyjaj. Va Ukrainie ŭ saviecki čas usie razmaŭlali pa-rusku, a ciapier usie havorać pa-ŭkrainsku. Značyć, heta možna. Moža nacyja zrabić taki ryvok. U nas z kim nie sustreńsia — daktary, taksisty — usie razumnyja, usie razumiejuć. Ale kožny siadzić jak krot u svaim kutku.
U nas nie tak šmat času, kab rašyć hetyja prablemy».
Ci mahła b paklikać na Płošču?
«Heta dobra — Majdan, ale mnie bližejšyja Handzi, pacyfizm. Ci mahła b ja zaklikać ludziej na Płošču? Sama b ja pajšła, a dziaciej — nie viedaju. Dla mianie heta vialikaje pytańnie. Kali b ja pajšła, mnie dali b pa hałavie, ale na druhi dzień vypuścili. Ale dzieci… Kali ja pisała «Čas sekand-chend», to bačyła ludziej, što źjazdžalisia, płakali pad murami [turmy — «NN»]. Ja bajusia, što ŭ nas usio moža być. I Rasija takaja ahramadnaja, jakaja moža ŭciahnuć nas u varonku. Ukrainu nichto nie puskaje ŭ Jeŭropu, a chto nas adpuścić? Časy tryvožnyja. Ale heta nie admianiaje adzinaje naša žyćcio. Treba być ščaślivym, treba pasprabavać».
Luboŭ
«Što takoje kachańnie dla mianie? Heta takoje suciašeńnie ad Boha, kab nie strašna było pamirać».
Kamientary