Мінулы, 2007‑га, сакавік шмат што зьмяніў у маім жыцьці. Ён стаў пачаткам майго ўласнага адраджэньня. Можа, і крыху марудным, але нараджэньнем новага чалавека. Эсэ. Ганна Журавіна.
Я любіла разумныя кнігі пра «добрае і вечнае», марыла пра мір ва ўсім сьвеце, заўсёды яснае сонейка, блакітнае неба, пра такую ж сьветлую, як мае мары, будучыню, і… пра каханьне, канечне. Гадоў так да дванаццаці.
А вось потым… Потым я пачала марыць пра іншае. Пра свабоду. Прычым гэтае жаданьне свабоды зьявілася не адразу, а прыйшло паступова, паціху, незаўважна захопліваючы мае думкі. Спачатку яно праяўлялася толькі ва ўпартасьці слухаць менавіта тую музыку, якая мне падабаецца. Чытаць менавіта тыя кнігі, якія мне цікавыя. Займацца тымі справамі, якія сапраўды мяне захапляюць. Мець зносіны з тымі людзьмі, зь якімі мне добра, прычым калі захачу і дзе захачу. Такі вось падлеткавы крызіс. Аднак чамусьці ён, крызіс, зь цягам часу так і не прайшоў. Гады ішлі, а мая прага свабоды не зьмяншалася. І я не спынялася. Мне хацелася як мага больш. Як мага больш свабоды. Яшчэ больш свабоды. Мне ўжо была патрэбная свабода выбару. Свабода ад пільнага бацькоўскага вока. Свабода ад суседзяў. Свабода ад думак і меркаваньняў іншых людзей. Свабода асабістых думак і выказваньняў. Свабода ад плётак і плеткароў. Свабода творчасьці. Свабода самавызначэньня…
Дзяўчынка‑падлетак была яшчэ вельмі далёкая ад веданьня сваіх палітычных і грамадзянскіх правоў, аднак ужо тады ў яе галаву, забітую ружовымі марамі і вобразамі прыгожых знакамітых актораў і музыкаў, пачалі закрадацца ідэі пра свабоду слова, друку, думак. Пра свабоду палітычных поглядаў.
А потым я вырасла і паступіла ва ўнівэрсытэт. Таксама, дарэчы, колішняя мара. Гарант свабоды. Доказ. Сабе, бацькам, сябрам, нават ворагам, што я ўсё ж такі разумная і здатная дзяўчынка. І ўсё было б добра, і жыцьцё віравала і бурліла, зацягвала мяне глыбока і далёка, і навокал разгортваліся шмат якія цікавыя падзеі, зьявіліся новыя сябры і знаёмыя, новыя заняткі, новыя ўражаньні… Але аднаго не ставала — свабоды. У асяродку роўных сабе, маладых, зацікаўленых, моцных, таленавітых, актыўных, крэатыўных, прыгожых людзей, я яе не знайшла. Яе проста не было сярод нас. Не, яна існавала тэарэтычна. Яна была наборам гукаў, якія выляталі да нас з экранаў тэлевізараў, з круглых дыскаў радыё, з вуснаў выкладчыкаў і дзяржаўных прамоўцаў; яна была наборам літар у газэтах і кнігах, у падручніках па гісторыі Беларусі… Але свабоды не існавала практычна. Яе не было ні на мерапрыемствах ва ўнівэрсытэце, ні ў цесным пакойчыку інтэрнату, ні нават на вуліцах Менску. Я шукала яе і не знаходзіла. І раптам…
Раптам я знайшла… Не, не свабоду. Не яе саму. Але я ўсё ж такі мела магчымасьць слухаць яе словы, яе песьні, яе казкі. Яны гучалі на канцэртах забароненых гуртоў, на імпрэзах забароненых пісьменьнікаў, на чытаньнях забароненых кніг, на сьвяткаваньнях забароненых сьвятаў. Я амаль хапала яе за хвост, слухаючы радыё «Свабода», купляючы «Нашу Ніву» ў пераходах. І тады, 18 сакавіка 2006, стоячы ў вялізнай лужыне ад расталага сьнегу на плошчы Бангалор і падпяваючы Вольскаму, я адчувала зьмены, я была шчасьлівая, мне здавалася, што мая свабода зусім побач…
Але заставалася адно але… І гэтае але псавала шмат. Яно не давала мне магчымасьці да канца адчуць свабоду, атрымаць ад яе задавальненьне. Гэта быў мой страх. Я баялася. Баялася быць свабоднай. І дзе б я ні была, мой страх быў заўсёды побач са мной. Захоўваў мяне ад свабоды. Ахоўваў. Я з захапленьнем зьядала вачыма людзей са значкамі «За свабоду», з блакітнымі стужкамі ў валасах. І сама насіла такую ж. У сумцы. Каб ніхто не здагадаўся. Бо баялася. Я крычала «Ганьба» на Плошчы разам з натоўпам у сакавіку 2006‑га, але нават тады я баялася, што ўсё скончыцца хутка. Баялася амапаўцаў. Момантамі думала не пра волю, а пра іхныя дручкі. Я з задавальненьнем слухала яскравых прамоўцаў на мітынгах і чытала сьмелыя артыкулы ў газэтах. І сама пераказвала іх сваім знаёмым зь вялікім імпэтам, актыўна выказвала сваю грамадзкую пазыцыю. Зачыніўшыся на цеснай кухні, каб (крый Божа!) ніхто не пачуў. Каб ні адзін гук ня выйшаў праз шчыльна зачыненыя дзьверы. Я ўсяго баялася. Але ж як хацелася свабоды…
А потым было 25 Сакавіка 2007 году. І сьвяціла сонейка, і сьпявалі птушачкі, і вясна прачыналася ў нашых зацягнутых зімовым павуціньнем сэрцах. І калі я апынулася ў натоўпе аднадумцаў, сярод даволі вялі¬кай колькасьці людзей, я раптам зразумела… што ня ведаю, навошта я тут. Што ў пошуку я згубіла сваю галоўную мэту. Што мяне больш ня радуе нічога. Я перастала чакаць прыходу свабоды. Я зачыніла перад ёй свае дзьверы. Забарыкадавалася. Страхам. Я забыла пра яе… Я сканцэнтравалася на сабе, на сваіх адчуваньнях і пачуцьцях. Ператварыла сваё ўласнае жыцьцё ў гульню. І выпала з рэчаіснасьці. Згубілася. Я шмат плакала ў той дзень. І ніхто ня мог суцешыць мяне, бо я сама была вінаватая ва ўсім. Але ў мяне яшчэ быў шанец. Шанец на вяртаньне.
Мінулы, 2007‑га, сакавік шмат што зьмяніў у маім жыцьці. Ён стаў пачаткам майго ўласнага адраджэньня. Можа, і крыху марудным, але нараджэньнем новага чалавека. Той жа сэнтымэнтальнай і чульлівай, але… Разумнай і моцнай дзяўчынкі. Хаця і з ружовымі марамі. Свабоднай. Не, тады я яшчэ не схапіла свабоды, ня здолела. Я была ня вартая яе. І я разумела гэта. Спатрэбілася шмат дзён упартай барацьбы. З сыстэмай. Зь іншымі людзмі. З сабой, у першую чаргу. І часам страх зноў грукаў у маю шыбу, зрываў дах. Але я змагалася. Упарта. І цяпер я ведаю, што ўсё гэта было не дарма…
…І зноў сакавік. Жаданая і доўгачаканая вясна. І гэтую вясну я ўпершыню сустракаю не адна. Я сустракаю яе разам са сваёй свабодай. І гэта ўжо назаўсёды.
А жыцьцё мяняецца. Ня ў лепшы, часам, бок. Наша грамадзтва апынулася ў вялізнай пастцы, вялізным коле, плошча якога, аднак, з кожным годам усё больш звужаецца. А мы маўчым. Моўчкі чакаем, што зьявіцца нехта. І гэты Нехта парве, растопча мяжу, якая аддзяляе нас ад шчасьця. Скажа, як вырвацца з гэтага кола. І не разумеем, што ніхто нам не дапаможа, пакуль у нашых сэрцах жыве страх. Мы выбіраем не свабоду, а менавіта яго. Мы баімся жывых словаў, жывых думак, жывой музыкі заклікаў, мы баімся ня тое, што разам выйсьці на вуліцы, але нават глядзець у вочы адно аднаму. Пасьміхнуцца адно аднаму. Адчуць падрымку. Скажаце, ёсьць за што баяцца? За працу? Але ж нават стараннаму працаўніку цяпер цяжка зарабіць болей грошай. За ўнівэр? Але навошта ён, калі празь некалькі год навучаньня ў ім ён пачынае атаясамлівацца толькі ўласна з будынкам і няўтульнай аўдыторыяй, дзе, аднак, так утульна паспаць на пары. За родных і блізкіх? Дык ці ня дзеля іх нашыя змаганьні? Разам жа мы сіла. Усе. У натоўпу голас гучнейшы, чым у аднаго чалавека. Натоўп і ёсьць адным вялізным дужым чалавекам. Дык, можа, скажам уголас, чаго нам трэба. Разам. І тады ня будзе патрэбы баяцца. Хавацца. Падпарадкоўвацца супраць волі. Мы павін¬ныя быць вольнымі. Свабоднымі. Мы маем права. І мы будзем.
P.S. Прыгожым лютаўскім вечарам вярталіся зь сяброўкай з канцэрту разбэшчанай маскоўскай гіпушкі. Рок‑н‑рольныя мэлёдыі скакалі ў нашых галовах. Ішлі і размаўлялі пра моладзь, асабліва хлопцаў, сьпявачку і ўзьдзеяньне яе музыкі на людзей. Было надзвычай лёгка і свабодна.
— Дзяўчаты, а ці ведаеце вы, як раней гэтая вуліца называлася? Не, яшчэ да праспэкту Машэрава? Ня ведаеце? А дарма…Тракт. А чаму цяпер гэта — праспэкт Пераможцаў? Пераможцаў каго над кім? Лукашэнкі над беларусамі? — перахапіў нашу ўвагу інтэлігентны дзядзечка.
Мы толькі пасьміхнуліся яму. А я падумала, што зраблю ўсё, каб насуперак любым перашкодам, праспэктам Независимости, зялёным колерам, ідэалёгіі, вусам, лысінам, камбайнам і трактарам, барацьбе за ўраджай кожны год, аграгарадкам і канцэртам «За Беларусь!» на вуліцах майго, нашага гораду зьявілася новая вуліца. Вуліца імя Перамогі. Перамогі над страхам. А потым шмат праспэктаў Пераможцаў. З нашымі з вамі імёнамі. Свабоднымі імёнамі свабодных людзей… Свабоднай краіны.
Загінуў беларускі добраахвотнік Васіль «Дзір» Рапіцкі11
Каментары