«Белпол»: З мая 2020 года ў Беларусі рэпрэсавана паўмільёна чалавек
Пра гэта гаворыцца ў дакладзе «Аб рэальным маштабе палітычных рэпрэсій у Беларусі», прадстаўленым арганізацыяй «Белпол» на III Кангрэсе па палітвязнях у Беларусі 22 мая ў Вільні, піша «Позірк».
Са спасылкай на праваабарончую ініцыятыву Dissidentby адзначаецца, што ў 2020 годзе было зафіксавана 190 новых выпадкаў палітычна матываванага крымінальнага пераследу грамадзян (вызваленняў не было), у 2021‑м — 1.595 (75), 2022‑м — 2.363 (258), 2023‑м — 1.582 (618), 2024‑м — 1.761 (813), 2025‑м — 1.346 (606), у першым квартале 2026‑га — 314 (309).
У дакладзе адзначаецца, што ў 2024 годзе ўлады «пачалі хаваць звесткі пра судовыя пасяджэнні і прысуды, што ўскладніла доступ праваабаронцаў да інфармацыі», таму прыведзеная статыстыка за апошнія гады няпоўная.
«Інфармацыя з колькаснымі паказчыкамі таксама пацвярджае, што ні пра якое «паслабленне» рэпрэсіўнай палітыкі рэжыму і пра яго «гуманізацыю» гаворкі не ідзе. Колькасць новых выпадкаў палітычна матываванага крымінальнага пераследу перавышае колькасць вызваленых і асоб, якія адбылі пакаранне», — падкрэсліваюць аўтары.
«Белпол» адзначае, што само заканадаўства з 2020 года змянілася «не так істотна», але яго трактоўка ўладнымі структурамі «істотна памянялася». У прыватнасці, «дзеянні, якія раней лічыліся цалкам бяскрыўднымі альбо дробным правапарушэннем, раптам ператварыліся ў злачынствы, у тым ліку цяжкія».
«Паняцці «тэрарызму» і «экстрэмізму» пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года сталі істотна адрознівацца ад агульнасусветнай практыкі. У афіцыйны Пералік фізічных асоб і арганізацый, якія маюць дачыненне да тэрарыстычнай дзейнасці (спісы «тэрарыстаў») КДБ Беларусі ўключае па розных падставах, у тым ліку пры асуджэнні па 28 артыкулах Крымінальнага кодэкса.
Важная акалічнасць: у ходзе палітычных рэпрэсій мінскім рэжымам нярэдка ўжываецца «зваротная сіла закона». Гэта значыць грамадзяне караюцца за «правапарушэнні» і «злачынствы», якія такімі не з'яўляліся згодна з нормамі заканадаўства, якія дзейнічалі на момант здзяйснення інкрымінаваных ім дзеянняў (напрыклад за падпіскі на інтэрнэт-СМІ альбо данаты арганізацыям, якія на той момант не былі прызнаныя «экстрэмісцкімі»)», — гаворыцца ў дакладзе.
Сёння, як адзначае «Белпол», фактычна пад вызначэнне «экстрэмізм» стала падпадаць «любая апазіцыйная дзейнасць і «інакадумства», а за любую сувязь з «экстрэмізмам» ідзе крымінальнае пакаранне».
Акрамя таго, аўтары звяртаюць увагу на праблемы, з якімі сутыкнуліся былыя палітвязні. Да гэтай катэгорыі асоб у Беларусі часцяком ужываюцца меры па «прэвентыўнаму нагляду» альбо «прафілактычнаму назіранню», у сувязі з чым многія з іх істотна абмежаваныя ў правах.
У прыватнасці, такія грамадзяне абавязаны: стаць на ўлік у міліцыі і некалькі разоў на месяц з'яўляцца для праверкі; паведамляць «органы ўнутраных спраў» пра змену месца жыхарства; не наведваць пэўныя месцы (напрыклад, культурна-масавыя і спартыўныя мерапрыемствы); не пакідаць сваё жыллё ў пэўны час сутак (напрыклад, з 19 да 6 гадзін); не выязджаць за межы раёна (горада) па службовых і асабістых справах без згоды органа ўнутраных спраў; не выязджаць за мяжу.
За невыкананне патрабаванняў прэвентыўнага нагляду альбо за ўхіленне ад яго прадугледжана крымінальнае пакаранне ў выглядзе пазбаўлення волі (арт. 421 і 422 КК).
Гэта значыць, робяць выснову аўтары, многія былыя палітвязні «знаходзяцца пад пагрозай зноў апынуцца ў месцах пазбаўлення волі». Акрамя таго, «да іх ужываюцца і меры ціску, не прадугледжаныя заканадаўствам». Напрыклад, выклік у міліцыю на «прафілактычныя гутаркі», накіраванне на прымусовыя працы, якія зневажаюць чалавечую годнасць — уборку вуліц, збор камянёў на сельскагаспадарчых палях.
Гэтыя мерапрыемствы асвятляюцца прапагандысцкімі СМІ, якія заяўляюць, што такім чынам палітвязні «ўсведамляюць і выпраўляюць сваю віну перад дзяржавай».
Яшчэ адным відам рэпрэсій у дакладзе называецца «выдварэнне грамадзян Беларусі за межы краіны», паколькі такая працэдура «не прадугледжана ніякімі нацыянальнымі прававымі нормамі і супярэчыць палажэнням Канстытуцыі». Прававы статус «памілаваных» палітвязняў незразумелы — афіцыйных актаў памілавання няма.
«Таму ў дадзены перыяд перспектывы, нават у вызваленых палітвязняў, якія пакінулі Беларусь, зусім не радасныя. Многіх з іх чакае не годнае і бяспечнае жыццё, а выжыванне і нявызначанасць у чужой краіне», — робіць выснову «Белпол».
У ходзе прэзідэнцкіх выбараў 2020 года сотні тысяч грамадзян падпісваліся за ўсіх кандыдатаў адначасова, але былі і тыя, хто падпісаўся толькі за аднаго ці двух апазіцыйных.
Таму, гаворыцца ў дакладзе, «калі лічыць па подпісах, здадзеных у ЦВК, рэжым атрымаў дадзеныя прыкладна 400 тыс. апазіцыйна настроеных да дыктатара асоб».
«Гэтая катэгорыя грамадзян таксама падверглася рэпрэсіям. Усе «падпісанты» за апазіцыйных кандыдатаў былі звольненыя з дзяржаўнай і ваеннай службы, а таксама з праваахоўных і сілавых структур. Многія з іх былі звольненыя з дзяржпрадпрыемстваў і арганізацый, альбо ім не падоўжаны чарговыя працоўныя кантракты. Тыя, хто не быў звольнены (бо ўсіх і адразу замяніць аказалася немагчыма), знаходзяцца пад пастаянным кантролем і маральным прэсінгам з боку кіраўніцтва, іх кар'ерны рост пад забаронай», — падкрэсліваюць аўтары.
Ёсць і іншыя, менш шматлікія катэгорыі грамадзян. Напрыклад, як адзначаецца, людзі, якія «не былі затрыманыя, але фізічна і псіхічна пацярпелі ў ходзе разгону мірных пратэстаў сілавікамі, а таксама з-за затрымання сяброў, сваякоў і г.д.».
Названая лічба ў 500 тыс. рэпрэсаваных «можа вырасці ў разы», калі да іх дадаць блізкіх сваякоў, на якіх таксама «распаўсюдзіліся негатыўныя наступствы», адзначае «Белпол».
Каментары