Ганс Ройтэр: «Мы павінны быць глыбока ўдзячныя тым людзям, якія пайшлі на сьмерць у Чарнобылі»
На пытаньні карэспандэнта «НН» адказвае доктар Ганс Ройтэр. У часе Чарнобыльскай катастрофы ён працаваў вядучым хімікам на Хімічным заводзе гораду Бітэрфэльд (у той час – тэрыторыя НДР), дзе займаліся ўзбагачэньнем урану для патрэбаў «братняга» Савецкага Саюзу.
На пытаньні карэспандэнта «НН» адказвае доктар Ганс Ройтэр. У часе Чарнобыльскай катастрофы ён працаваў вядучым хімікам на Хімічным заводзе гораду Бітэрфэльд (у той час – тэрыторыя НДР), дзе займаліся ўзбагачэньнем урану для патрэбаў «братняга» Савецкага Саюзу.
«НН»: Наколькі разьвітай і незалежнай ад СССР была атамная энэргетыка Нямецкай дэмакратычнай рэспублікі?
Ганс Ройтэр: Абсалютна залежнай! Галоўнай задачай нашага заводу ў Бітэрфэльдзе было ўзбагачэньне ўрану. Тэхналёгія была савецкай, ды і ўсё, што мы выраблялі, таксама адразу ж вывозілася ў СССР. Нямецкай была хіба што сыравіна, якую здабывалі на ўранавых рудніках каля гораду Кемніц. Што да разьвіцьця атамнай энэргетыкі, дык у НДР было шмат невялікіх і дзьве буйных атамных электрастанцыі - але аніводную зь іх не пасьпелі дабудаваць. Пасьля ўз’яднаньня Нямеччыны на іх быў пастаўлены крыж. Праўда, хоць тэхналёгія, па якой будаваліся тыя электрастанцыі, і была савецкай, але іх тып быў іншы, ня той, што ў Чарнобылі. Скажам, збройны плютоній з дапамогай гэтых электрастанцыяў вырабляць было немагчыма.
«НН»: Як падалі ўлады НДР інфармацыю пра чарнобыльскі выбух?
Г.Р.: Кіраўніцтва НДР зрэагавала на Чарнобыльскую катастрофу так сама, як і іх калегі ў СССР - ніяк. Дзяржава заявіла: «Ніяка панікі, праблемаў няма». Эрых Хонэкер, які быў тады кіраўніком НДР, сказаў: «Нічога страшнага, мы раней таксама мусілі мыць гародніну перад ежай». Аднак НДР пашанцавала - хмара збольшага абмінула яе тэрыторыю, закрануўшы Заходнюю Нямеччыну, найперш - Баварыю. Але натуральна, што ўсе жыхары НДР глядзелі ўвечары тэленавіны з Захаду. Адтуль мы пра ўсё і даведаліся, у тым ліку і я.
«НН»: Наколькі бясьпечныя сучасныя заходнеэўрапейскія рэактары?
Г.Р.: У Нямеччыне няма цэнтралізаванага кіраўніцтва атамнай энэргетыкай. За кожным з рэактараў наглядаюць тры незалежныя адна ад адной структуры. Па-першае, кампаніі, якія забясьпечваюць працу атамных электрастанцыяў, па-другое, цэнтралізваваная агульнанацыянальная дзяржаўная арганізацыя, якая займаецца наглядам за бясьпекай рэактараў, і, па-трэцяе, міністэрства аховы навакольнага асяродзьдзя. Канструкцыя нашых рэактараў прынцыпова адрозьніваецца ад чарнобыльскай – яны пакрытыя шматлікімі ахоўнымі прыстасаваньнямі, а зьверху – сталёвым купалам. Калі выбух і адбудзецца, то ягоная магутнасьць павінна быць сапраўды вялізнай, каб стварыць рэальную небясьпеку вялікага радыёактыўнага выкіду.
«НН»: Хто вінаваты ў Чарнобылі?
Г.Р.: Найперш адміністратыўны чыньнік - тое, як функцыявала савецкая сыстэма, і зрабіла магчымай гэтую катастрофу. Таксама рэактар у многім не адпавядаў хараткарыстыкам бясьпекі. Зрэшты, гэта было зроблена ня проста зь нядбайнасьці - рэактары чарнобыльскага тыпу ствараліся ў СССР найперш для таго, каб хутка вырабляць плютоній, патрэбны для атамнай зброі. Канструкцыя такога рэактару не прадугледжвала нават стварэньня ахоўнага купалу. І, па-трэцяе, банальныя памылкі пэрсаналу станцыі. І ў той жа час мы, жыхары Эўропы, павінны быць глыбока ўдзячныя тым людзям, якія ня проста рызыкавалі жыцьцём, а пайшлі на сьмерць, для таго, каб патушыць пажар у Чарнобылі ды запоўніць разбураную электрастанцыю сотнямі тонаў рэчываў, якія дапамаглі зьменшыць інтэнсыўнасьць радыёактыўных выкідаў.
«НН»: Як вы адносіцеся да рашэньня Нямеччыны адмовіцца ад выкарыстаньня атамнай энэргетыкі?
Г.Р.: Зараз вельмі важна зьменшыць выкіды вуглекіслага газу ў атмасфэру, каб запаволіць пацяпленьне клімату. Паводле меркаваньня нямецкіх навукоўцаў, каб пазьбегнуць катастрофы, да 2050 г. трэба дамагчыся таго, каб 80% энэргіі ў сьвеце выраблялася без выкарыстаньня мінэральнай сыравіны накшалт нафты ды вугалю. Задача вельмі складаная. Але паглядзіце, якая індустрыялізаваная краіна вырабляе найменш вуглекіслага газу? Францыя. І ўсё таму, што ў ёй пабудавана вельмі шмат атамных электрастанцыяў. Я лічу, што сумесь атамнай энэргетыкі, выкарыстаньня міэральнай сыравіны ды альтэрнатыўнай энэргіі можа быць шляхам да будучыні. Таму адмаўляцца ад выкарыстаньня атамнай энэргіі лепей не сьпяшацца.
Гутарыў Алесь Кудрыцкі
Што за Дзмітрый Скіндзераў, які абвясціў вайну Ціханоўскай? Супрацоўніцтва з ГУБАЗіКам, даўгі ў Беларусі, даўгі ў Літве37
Каментары