Хтосьці слушна заўважыў: «Пасьля трыццаці з музыкай нешта адбываецца». Маецца на ўвазе, зразумела, рок-музыка. Але ж і пасьля трыццаці з табой часам можа адбывацца нешта, з-за чаго «стары добры рок» зноў гучыць гэтаксама, як у маладосьці.
Пры канцы лютага гурт «N.R.М.» даў разьвітальны канцэрт у менскім начным клюбе «Рэактар». Паколькі я ўжо шмат гадоў ня быў на канцэртах і ўвогуле не хаджу ў клюбы, мне было ўсё адно, дзе будзе адбывацца імпрэза. Але мае знаёмыя, значна маладзейшыя й больш дасьведчаныя за мяне, зьдзівіліся і нават крыху напалохаліся: «Рэактар»? Гэта ж небясьпечнае месца! Там бываюць крымінальнікі».
Сам факт выступу там «N.R.М.» іх чамусьці не зьдзівіў.
Праўда, пра тое, што канцэрт разьвітальны, нідзе абвешчана не было. Проста ў гурту скончылася так званая ліцэнзія на гастрольна-канцэртавую дзейнасьць. Было б дзіўна, калі б улады, вяртаючыся да колішняй савецкай практыкі, забаранялі штосьці галосна і адкрыта. Фактычна, тое была нізкая й дробная помста за тое, што «N.R.М.» і яшчэ некалькі беларускіх гуртоў і музыкаў узялі летась удзел у канцэрце падчас мітынгу апазыцыі на плошчы Бангалор у Менску.
Але ж я не пра палітыку. Я пра музыку.
Танц-заля ў «Рэактары» была запоўненая моладзьдзю цалкам, і нават на бальконе, дзе квіткі даражэйшыя, вольных месцаў не засталося. Ня думаю, што на дыскатэках ды ў іншых публічных месцах зараз часта можна пачуць, як моладзь скандуе: «Жыве Беларусь!» Скандавалі ў той вечар і іншыя лёзунгі. Але, памятаючы пра помсьлівасьць цяперашняй улады, пашкадую кіраўніцтва начнога клюбу.
Зноў жа, я не пра палітыку. Я пра музыку. Пра рок-музыку без палітыкі? Што ж, напэўна, і такое магчыма. Але спачатку трэба ўзяць, хіба, тое пад увагу, што паняцьце «музыка пратэсту», якое ўжывалася савецкай прапагандай у 1960—1970-я гады мінулага стагодзьдзя ў якасьці эўфэмізму рок-музыкі, ад самага пачатку было паняцьцем абсурдным. Бо прысутнасьць «пратэсту» вызначалася паводле тэкстаў песень заходніх выканаўцаў. Калі ў іх асуджалася вайна ў Віетнаме, напрыклад, ці капіталізм — значыць, песьню можна было дазволіць. Альбо лепш — перакласьці й дазволіць яе выкананьне якім-небудзь ВІА з эстрады на расейскай мове, што было самым трапным спосабам забіць песьню.
Вузка-тэматычны падыход часам падводзіў цэнзараў. Сёньня якая-небудзь Джаан Баэз сьпявае пра мір, а заўтра — пра свабоду каханьня! Ці якая-небудзь рок-зорка скажа нешта ў якім-небудзь інтэрвію пра дысыдэнтаў у Савецкім Саюзе, і ўсё — бывайце, кружэлкі фірмы «Мэлёдыя» з запісамі (зразумела, пірацкімі) гітоў гэтай самай зоркі! Праўда, былі ж яшчэ бабінныя магнітафоны. Але гэта зусім ужо асобная гісторыя.
Шчыра кажучы, пераважную частку тагачасных падлеткаў і юнакоў мала цікавілі тэксты, бо ангельскую мову ведалі з нас адзінкі. Проста ўсім сваім ладам, гучаньнем, манерай выканаўцаў ды проста нейкай агульнай аўрай рок быў сам па сабе пратэстам. І, што парадаксальна, патрапіўшы з Захаду на Ўсход, ён ня толькі не губляў сваёй «пратэставасьці», але толькі набываў яе яшчэ больш. Бо справа была ня толькі ў забароне ўладаў, ня толькі ў канфлікце дзяцей і бацькоў і жаданьні вырвацца з-пад апекі. Справа ў тым, што пазбаўлены, на першы погляд, сэнсу з-за неразуменьня словаў большасьцю слухачоў, рок рабіўся свайго роду квінтэсэнцыяй вольнасьці, непакорлівасьці, бунтарства. Гэтыя якасьці перадаваліся не праз словы, а непасрэдна, праз рытм — у сэрцы.
Але потым здарылася яшчэ адна парадаксальная рэч. З рокам, які загучаў па-расейску, адразу адбылася нейкая дэвальвацыя. Напэўна, з мной ніколі не пагодзяцца прыхільнікі гурту «Акварыюм» ці, тым больш, геніяльнага трагічнага прарока Віктара Цоя. Але я кажу цяпер пра беларускую сытуацыю.
Расейскамоўны рок міжволі стаўся для беларускай моладзі нейкім часовым замяняльнікам, сурагатам свайго, айчыннага року — такога року, напрыклад, які выконваў легендарны чэскі гурт «Plastic Peoples of the Universe». Гісторыя сучаснага року ведае няшмат выпадкаў, калі музыкаў камуністы саджалі за іхныя песьні ў турму. Так было ў ЧССР, і прэзыдэнт Чэхіі, былы дысыдэнт Вацлаў Гавал прызнаўся пазьней, што маральны прыклад «Пластык піпл...» адыграў вырашальную ролю ў ягоным далейшым жыцьці...
Адных «Песьняроў» з геніяльным самародкам Мулявіным на чале было недастакова на пераломным для беларускае нацыі этапе. Усё-ткі «Песьняры», ня кажучы ўжо пра іншыя «беларускамоўныя» ВІА, ад самага пачатку й вельмі доўга былі ўбудаваныя ў сыстэму савецкага істэблішмэнту й савецкіх каштоўнасьцяў. Гэты факт не прыніжае тых «Песьняроў», што сталіся легендай «савецкага року». (Само словазучэньне гучыць амаль што анэкдатычна, але такі рок быў!) Адно не перастаю зьдзіўляцца — наколькі жывучай выявілася тая мадэль, што ўвесь час нараджае новыя клоны аднаго гурту.
Такім чынам, эпоха запатрабавала іх — і яны выйшлі на беларускую сцэну, рок-каралі і рок-князёўны. Я не пішу мастацтвазнаўчага артыкулу, і таму ня буду тут называць аніякіх імёнаў. Кожны можа назваць сваіх улюбёных музыкаў. Я назваў на самым пачатку толькі адзін гурт, безь якога, лічу, немагчыма ўявіць сучасны беларускі рок. І ня толькі я адзін. Значна важней, што некалькі дзясяткаў, ці сотняў, ці тысячаў хлопцаў і дзяўчат ужо ня могуць жыць безь Незалежнай Рэспублікі Мроі. Частка гэтых людзей апантана засьведчыла гэты факт у «Рэактары» 22 лютага.
Ці было гэта разьвітаньне з рокам? Дазволю сабе ўсумніцца. Па-першае, «N.R.М.», я ўпэўнены, нікуды ня зьнікне — прынамсі, надоўга. Па-другое, і гэта яшчэ больш важна — паслухайце адну менскую ФМ-станцыю, і вы вельмі хутка пераканаецеся, як шмат стала таленавітых беларускіх рок-гуртоў і музыкаў за апошні час, як далёка сягнуў айчынны рок і ў пляне майстэрства і ў пляне зьместу. Я наўмысна не называю станцыі, бо рэкляма ёй зусім непатрэбная. Хаця б таму, што разьвіцьцё беларускага року зусім не ўваходзіць у пляны тых, хто ўвёў на ўсіх радыёстанцыях «залатое правіла» 75:25. У пляны начальства ўваходзіць, каб на ўсіх хвалях гучала 25 працэнтаў расейскай папсы і 75 — «беларускай». На вялікі жаль, тут нельга ўжыць нават слова «беларускамоўная». Бо сутнасьць тут — у самых адсоткавых суадносінах паміж гэткай музыкай і гэткай. Інакш кажучы, размова ідзе аб кантролі ідэалягічнага начальства за тым, колькі і якой музыкі павінна гучаць у этэры. Гэта мы ўжо праходзілі. І гэта ніколі не давала плёну. Музыка існавала і будзе існаваць не для начальства, а для тых, каму яна найбольш патрэбная — гэта значыць, для тых, каму сёньня яшчэ няма трыццаці.
Рок-н-рол хутчэй жывы, чымся мёртвы! Жыве БНРМ!
Віталь Тарас
Цяпер чытаюць
Лукашэнка знайшоў незвычайныя словы для спачування Хаменеі: «вераломная атака»24
Каментары