Čałaviek znoŭ lacić da Miesiaca. NASA siońnia adpraŭlaje pieršy za paŭstahodździa piłatavany karabiel da spadarožnika Ziamli — misiju «Artemida-2»
U sieradu ŭviečary NASA spadziajecca adpravić z kasmadroma na mysie Kanavierał pieršuju za 54 hady ekśpiedycyju astranaŭtaŭ da Miesiaca.
Vysadki na pavierchniu spadarožnika Ziamli, zrešty, pakul nie budzie: pa prahramie ekśpiedycyi «Artemida-2» čaćviora astranaŭtaŭ ablaciać Miesiac i praź dziesiać dzion viernucca na Ziamlu, piša Bi-bi-si.
Vysadki na pavierchniu spadarožnika Ziamli, zrešty, pakul nie budzie: pa prahramie ekśpiedycyi «Artemida-2» čaćviora astranaŭtaŭ ablaciać Miesiac i praź dziesiać dzion viernucca na Ziamlu.
Vysadka na Miesiac płanujecca ŭ 2028 hodzie — i zatym, rehularna adpraŭlajučy ekśpiedycyi na spadarožnik Ziamli, NASA płanuje pabudavać tam pastajannuju bazu.
U aŭtorak, na apošnim z štodzionnych bryfinhaŭ ab palocie, pradstaŭniki NASA skazali, što da jaho ŭsio hatova.
Kali nie pieraškodzić nadvorje — chmary ci mocny viecier (abo techničnyja niepaładki) — hihanckaja rakieta Space Launch System z karablom «Aryjon» startuje 1 krasavika ŭ 18:24 pa miascovym časie (01:24 čaćviarha pa Minsku).
Kali sproba startu ŭ sieradu nie ŭdasca, NASA hatova zrabić novyja — akno dla hetaha budzie zastavacca adkrytym jašče na praciahu šaści dzion.
U dalejšaj pierśpiektyvie baza na Miesiacy pa płanach NASA pavinna stać tramplinam dla palotu čałavieka na Mars.
Amierykanskija astranaŭty ŭpieršyniu vysadzilisia na Miesiac u lipieni 1969 hoda, a ŭ apošni raz źlatali tudy ŭ 1972 hodzie.
Paśla hetaha havorka ab viartańni na Miesiac zachodziła nieadnarazova, ale mienavita Donald Tramp na svaim pieršym prezidenckim terminie zapuściŭ prahramu adpraŭki čałavieka na susiednija niabiesnyja cieły.
Praŭda, padpisanaja im u 2017 hodzie «Dyrektyva numar adzin ab kaśmičnaj palitycy» spačatku mierkavała adpraŭku astranaŭtaŭ adrazu na Mars.
Na druhim terminie fokus źmiaściŭsia na Miesiac.
U śniežni minułaha hoda Tramp padpisaŭ ukaz, zhodna ź jakim ZŠA pavinny viarnucca na Miesiac u 2028 hodzie i pabudavać tam pastajannuju bazu da 2030 hoda.
U vypadku pośpiechu prahrama «Artemida» dadaść palityčnych ačkoŭ administracyi Trampa, na niejki čas abjadnaje ŭsich amierykancaŭ u honary za svaju krainu, a taksama daść Złučanym Štatam dadatkovuju pieravahu pierad Kitajem u kaśmičnaj honcy naohuł i ŭ patencyjnaj baraćbie za vykapniovyja resursy Miesiaca ŭ pryvatnaści.
U epochu pieršych palotaŭ na Miesiac ZŠA zmahalisia za pieršynstvo ŭ kosmasie i prestyž na Ziamli z Savieckim Sajuzam. Ciapier ich hałoŭny kankurent — Kitaj. Piekin płanuje adpravić tajkanaŭtaŭ na Miesiac u bližejšyja hady.
U tym apošnim kaśmičnym ukazie Trampa Kitaj jak sapiernik u miesiacovaj honcy nie zhadvaŭsia, ale kiraŭnik NASA Džared Ajziekman kaža ab hetaj kankurencyi adkryta.
«My majem spravu z sapraŭdnym hieapalityčnym sapiernikam, jaki kidaje vyklik pieršynstvu ZŠA ŭ kosmasie, — skazaŭ Ajziekman 24 sakavika. — U hety raz naša meta — nie ściahi i ślady na pavierchni. U hety raz naša meta — zastacca. Amieryka bolš nikoli nie addaść Miesiac».
«Miesiacavaja lichamanka»
Pačatak asvajeńnia Miesiaca moža ŭ dalejšaj pierśpiektyvie pryvieści i da vielizarnaj ekanamičnaj vyhady.
Ab hetym skazaŭ, u pryvatnaści, były kiraŭnik NASA Šon O'Kif u intervju Bi-bi-si.
«My šmat hadoŭ dumali, što heta prosta kamiak pyłu, a potym vyśvietlili, što tam jość značnaja kolkaść hieliju-3», — skazaŭ jon, rastłumačyŭšy, što hety izatop hieliju ŭ pierśpiektyvie moža stać termajadziernym palivam u reaktarach budučyni, kampaktnych i z doŭhim terminam słužby.
Akramia taho, na Miesiacy jość redkija mietały, takija jak lityj, płacina i inšyja, a jany patrebny ŭ vytvorčaści ziamnoj elektroniki. Zaraz na rynku hetych mietałaŭ daminuje Kitaj, što vielmi turbuje administracyju Trampa.
Kolki mohuć kaštavać usie hetyja vykapniovyja resursy Miesiaca, zaraz nie viadoma, ale heta moža być zusim hihanckaja suma. Hielij-3, jakoha vielmi mała ŭ ziamnoj atmaśfiery, zaraz kaštuje kala 20 młn dołaraŭ za kiłahram.
Klejtan Svoŭp, były supracoŭnik adździeła navuki i technałohij CRU, ciapier analityk u amierykanskim Centry stratehičnych i mižnarodnych daśledavańniaŭ, kaža, što adnoj z metaŭ prahramy «Artemida» — jakraz vyśvietlić bolš dakładna, što moža dać Miesiac.
«My pakul nie možam paviesić na Miesiac ceńnik u dołarach, ale ad sapiernictva i kankurencyi z Kitajem tut nikudy nie dziecca», — skazaŭ jon Bi-bi-si.
Pačućcio honaru i adzinstva
Pakaleńnie Donalda Trampa svaimi vačyma bačyła, jak Nił Armstronh u lipieni 1969 hoda zrabiŭ pieršy krok pa pavierchni Miesiaca. Hety histaryčny momant nazaŭždy adbiŭsia ŭ ich kalektyŭnaj śviadomaści.
Pry hetym unutry krainy, u ZŠA, tady panavaŭ palityčny razład. Amierykanskija sałdaty hinuli ŭ niepapularnaj vajnie ŭ Vjetnamie. Baraćba za hramadzianskija pravy była ŭ samym razhary. Jašče była vielmi śviežaja pamiać ab zabojstvach Marcina Lutera Kinha i Robierta Kieniedzi, jakija adbylisia ŭ 1968-m. A ŭ Biełym domie siadzieŭ Ryčard Niksan, prezident, staŭleńnie da jakoha raskołvała amierykanskaje hramadstva.
I pry ŭsim pry hetym ad 125 da 150 młn amierykancaŭ — da troch čverciaŭ nasielnictva krainy — u toj momant jak adzin hladzieli tranślacyju vysadki členaŭ ekipaža «Apałona-11» na Miesiac i ŭsie razam hanarylisia svajoj krainaj.
Zaraz ZŠA znoŭ raskołatyja, znoŭ vajujuć — i, jak niekatoryja miarkujuć, znoŭ mienavita palot da Miesiaca moža dać amierykancam mahčymaść znoŭ adčuć siabie adzinaj i hordaj nacyjaj.
«Kosmas — heta adna ź niešmatlikich śfier, na dasiahnieńni ŭ jakoj amierykancy roznaj palityčnaj aryjentacyi mohuć hladzieć i radavacca razam, — kaža śpiecyjalist pa kosmasie z analityčnaj Rady mižnarodnych adnosin Ester Brymier. — Bolšaść amierykancaŭ bačać nahodu dla honaru ŭ ich kaśmičnaj prahramie, jaje sacyjalny ŭpłyŭ taki, što jana ŭ ahulnym i cełym abjadnoŭvaje ludziej».
Ciapier čytajuć
U restaranie «Mak.baj» na zahad Łukašenki pierajmienavali amierykana. Jak nazvali?16
Kamientary