«Я быў адчуў гэта на пяты год выкладання герменеўтыкі: мы згубілі нешта істотнае ў разуменні мастацтва. І нават не так: не ў разуменні як такім, але — у магчымасці пра яго размаўляць», — напісаў ён у сваім фэйсбуку.
Камунікаваць тыя тонкія змены ў ландшафце душы, якія з намі адбываюцца, калі мы праходзім праз добрую кнігу, ці едзем вачыма па старым алеі.
Мастацтва — адно з нешматлікіх апраўданняў існаванню чалавецтва; мастацтва, якое Ніцшэ называў адзінай супрацьвагай жудасці быцця, зрабілася нагодай для балабольства. «Што хацеў сказаць аўтар?», «якія дзіцячыя траўмы зазнаў мастак»? — смешныя пытанні пры сутыкненні з цудам. Па-за дужкамі застаецца нешта істотнае. Ці можа нават — самае істотнае. Нешта з «Вогнішча і расповеда» Джорджыя Агамбена.
То першапачаткова мой Фулбрайтаўскі праект быў прысвечаны пошукам language of humanities (мовы гуманітарных ведаў). Гэтая кніга мусіла (рызыкавала?) стаць выключна тэарэтычнай. Але пасля серыі размоваў з калегамі ў Нью Ёркскім Хантэр Коледжы, я зразумеў, што лепшы шлях заявіць пра arts as a new language of humanities — не ціснуць развагамі, але падаць прыклад.
Трэба было знайсці гісторыю — настолькі добра вядомую мне, што я з яе складаюся.
Гэта кніга пра майго прадзеда Амяляна, спачатку — дзяншчыка царскага войска, потым млынара, потым — селяніна пад нямецкай акупацыяй. Чалавека, які быў расстраляны нацыстамі ў 1943‑м годзе такім чынам, што, калі я першы раз прачытаў «Сотнікава» Быкава, я думаў, што Васіль Уладзіміравіч нешта ведаў пра Амяляна.
Трагедыя ўцягнула іншых людзей, і завітала нават у маё дзяцінства. Гісторыя беларускага селяніна Амяляна расказана тут праз творы Рафаэля, Шагала, Сандра Бацічэллі, Каспара Давіда Фрыдрыха, Станіслава Жукоўскага, Хаіма Суціна. Няма лепшага чыну для расповеду пра рэйд шуцманшафта ў вёску Барбарова, чым крыклівае дрэва, напісанае Суціным у 1943 у парку такой самай вёскі ля Шампіньі-сюр-Вёд, дзе ён хаваўся ад нацыстаў.
Адбудоўваючы тое, што засталося ў сям'і пра Амяляна, якога я ніколі не бачыў, але ад якога паходжу (аўтаэтнаграфія ў назве кнігі — пра тое), я сутыкнуўся з тым, што тлумачыць англамоўнаму чытачу даводзіцца занадта шмат. Бо ўсё спрэс незразумела, калі толькі ты сам не нарадзіўся непадалёк ад гэтых парахнеючых хат і падпечкаў, ідэальных для таго, каб схаваць вырачанага на смерць.
Слова oblivion у назве кнігі — у тым ліку пра тое. Пра стрэхі, якія трымаюцца недастаткова працягла для таго, каб ты пазнаў вёску, у якой не быў дзесяць гадоў. А таму любая гісторыя пра Беларусь вымагае метанаратыў — расказ, што ўключае ў сябе іншыя расказы. І таму так бывае смешна чытаць не тутэйшых англамоўных экспертаў, якія думаюць, што мы простыя таму, што жывём проста», — напісаў Віктар Марціновіч.
«Кніга выйшла ў Оксфардскім выдавецтве Routgledge і каштуе, як крыло Ролс-Ройса», —дадаў ён.
Прэзентацыя кнігі пройдзе 15 студзеня ў Вільні ў Crystal Lounge Imperial Hotel & Restaurant (Subačiaus g. 2-6), пачатак а 18-й.
Віктар Марціновіч — пісьменнік, журналіст, выкладчык. Аўтар кніг «Параноя», «Сцюдзёны вырай», «Сфагнум», «Мова», «Возера радасці», «Рэвалюцыя», «Ноч».
Каментары