Žančyny pad Maładziečnam stvaryli padpolnuju katalickuju hramadu — i pieražyli SSSR
Daśledčyca Volha Bartaš napisała artykuł pra šeść biełaruskich viosak, dzie ŭ savieckija hady žančyny zamianili śviataroŭ.

Maj 2015 hoda, viečar. Try niemaładyja žančyny sustrakajucca ŭ centry vioski Brochaŭščyna, što ŭ Maładziečanskim rajonie, i iduć da kryža ŭ pačatku vioski. Tam jany papraŭlajuć kvietki i ŭpryhožvańni, a potym pačynajuć malicca.
Časam jany robiać paŭzy i prysłuchoŭvajucca — zvyčajna razam ź imi molacca žychary susiednich viosak i ich hałasy čuvać zdalok, ale ŭ hety raz žycharki Brochaŭščyny ničoha nie čujuć. Zasmuciŭšysia, jany vyrašajuć, što bolš nie buduć źbiracca na malitvy, tym bolš što dźvie ź ich užo nie majuć sił chadzić tudy kožny dzień.
Sialanki prychodzili tudy bolš za dvaccać hadoŭ, a da hetaha dziesiacihodździami zachoŭvali tuju tradycyju ŭ damach. Heta — tolki častka z historyi katalickaj hramady pad Maładziečnam, što prajšła pad žanočym kiravańniem praz savieckija časy.

Hramada, pra jakuju idzie havorka, skłałasia z žančyn, jakija naradzilisia pieravažna ŭ 1920—1930‑ia hady, z šaści viosak, jakija znachodziacca zusim blizka adna ad adnoj: heta Bruskaŭščyna, Drani, Žarłaki, Mačynoŭščyna, Brochaŭščyna i Kuloŭščyna.
Ich baćki naležali da parafii ŭ vioscy Chažova, dzie z 18 stahodździa isnavaŭ kaścioł Śviatoha Antonija Paduanskaha. U 1947‑m savieckija ŭłady kaścioł zakryli, a ŭ 1949 hodzie i śviatara Piatra Pupina adpravili ŭ kancłahier u Varkutu. Paśla śmierci Stalina jaho reabilitavali, ale viarnucca da słužbaŭ u Maładziečanskim rajonie jamu nie dazvolili. A stary kaścioł u 1956 hodzie razabrali.
Tady ŭ tych šaści vioskach pačynaje raści padpolnaja hramada. Vierniki rehularna molacca razam pa chatach, ładziać doma chatnija ałtary z kvietkami i kryžami. Źbirajucca štoniadzieli i na śviaty, a ŭ mai-červieni i ŭvohule štoviečar.
Mužčynam udzielničać u takim było niebiaśpiečna, žančyn savieckija ŭłady čapali radziej.
Kiraŭnicaj hramady, jakaja faktyčna zamianiła tam śviatara, była sialanka Jadźviha. Pa śviatuju vadu žančyny jeździli ŭ dalokija kaścioły.
Kaścioł u miastečku Krasnaje zastavaŭsia adkryty, i tam tajemna chryścilisia i viančalisia niekalki pakaleńniaŭ miascovych katalikoŭ, a žančyny štohod ładzili tudy pilihrymki.

Bartaš piša i pra ciažkaści žyćcia. Paśla vajny žančynam było ciažka znajści sabie paru: mužčyny zahinuli na vajnie. Dziaŭčatam davodziłasia vychodzić zamuž i za starych, i za ŭdaŭcoŭ.
Miedycyna była słabaja. Da siaredziny 1960‑ch žančyny naradžali dziaciej doma, asabliva zimoj. Ale z časam žyćcio naładziłasia.
A paśla padzieńnia SSSR viarnułasia i svabody viery. Vierniki pačali ŭstaloŭvać novyja kryžy kala daroh, dzie ciapier ładzili kalektyŭnyja malitvy — va ŭsich na vačach, a nie patajemna ŭ chacie. U 1995‑m u hetych miaścinach iznoŭ pačaŭ słužyć śviatar, a ŭ 2010‑ia hady viernikam addali pad słužby budynak byłoha sielsavieta ŭ Chažovie. Ale vioska ŭ hety čas pačali chutka vymirać.
Užo ŭ 2002‑m u šaści vioskach, jakija niekali nazyvali «Małoj Varšavaj» žyli tolki kala sta katalikoŭ — pieravažna starych ludziej, a ŭ 2015-m, kali Volha pryjechała tudy ładzić palavoje daśledavańnie, ich zastałosia jašče mienš.

Bartaš nazyvaje žanočuju hramadu parafii Chažova padpolnaj carkvoj. Navukoŭka ličyć, što taja hramada — uvasableńnie žanočaj salidarnaści ŭ savieckaj vioscy.
«Naša Niva» — bastyjon biełaruščyny
PADTRYMAĆUdzielničali ŭ paŭstańniach, byli ekzatyčnymi słuhami i navat ratavali mahnataŭ ad daŭhoŭ. Kim byli afrykancy ŭ VKL i Rečy Paspalitaj?
Mahiloŭ, Viciebsk i Homiel udałosia dałučyć da BSSR tolki tamu, što Maskva takim čynam chacieła spakusić Zachodniuju Biełaruś — apublikavanyja dakumienty
Zamiest pareštkaŭ Vitaŭta za ścianoj Vilenskaj katedry znajšli tolki kuču kamianioŭ. Ale ŭłady Litvy hatovyja vydatkavać na praciah pošukaŭ jašče 1,5 miljona jeŭra
Ciapier čytajuć
Prajektavali karoŭniki i akumulatarny zavod, a ciapier uzialisia za baroka. Ź vieličnaha jezuickaha kalehiuma ŭ Pinsku źbirajucca źbić uvieś tynk — a jon byŭ raśpisany freskami
Kamientary