Z USICH STARON
špijonski skandał u Serbii
Kaštunica daŭ amerykancam pa rukach
Hrupa supracoŭnikaŭ serbskaj vajskovaj kontravyviedki ŭ minuły čaćvier uviečary aryštavała ŭ restaracyi pad Białhradam adstaŭnoha hienerała, vice-premjera krainy Mamčyłu Peryšyča j pieršaha sakratara pasolstva ZŠA ŭ Białhradzie Džona Dejvida Nejbara. Amerykanca praz 15 hadzinaŭ adpuścili, a hienerał siadzieŭ da suboty. Abodvuch abvinavacili ŭ špijanažy.
Što ž pieradavaŭ Nejbaru adstaŭny hienerał, pajadajučy katletu pa-milansku? Hałoŭnaja versija — tajemnyja pratakoły pasiedžańniaŭ Hienštabu z časoŭ Miłošaviča, jakija mohuć uskładnić stanovišča eks-prezydenta na pracesie ŭ Haazie. Białhradzkija ž “Viačerńje novaści” pišuć, što Peryšyč prynios Nejbaru taksama sakretny śpis telefonaŭ najvyšejšych čynoŭnikaŭ krainy. Peryšyč ža admaŭlaje fakt pieradačy Nejbaru jakich-kolviek dakumentaŭ, i amerykanski dyplamat śćviardžaje, što ničoha nie atrymlivaŭ — dakumenty jamu padkłali, kali padčas aryštu adabrali partfel.
Akcyjaj zatrymańnia kiravaŭ daradca prezydenta Kaštunicy pa vajskovych pytańniach hienerał Bułatavič. Pra zatrymańnie nia viedaŭ navat načalnik Hienštabu, a premjer-ministar Džyndžyč daviedaŭsia pra jaho z radyjopieradačy.
Sačyć za Peryšyčam pačali minułym letam, kali vajskovaja słužba biaśpieki zaŭvažyła ŭ niekatorych materyjałach serbskich ŚMI asobnyja syntaksyčnyja kanstrukcyi, što dakładna paŭtarali tyja, jakija hučali na pasiedžańniach Hieneralnaha štabu. Pad nazirańnie trapili ŭsie ŭdzielniki pasiedžańniaŭ, i ŭrešcie vyśvietliłasia, što vinavaty staršy lejtenant Mijadrah Sekulič, adkazny za aŭdyjozapis. Vyjaviłasia, što asobnyja sakretnyja dakumenty praz Sekuliča traplajuć da Peryšyča. Kłubok pačaŭ razbłytvacca… Juhasłaŭskaja vajskovaja słužba biaśpieki zajaŭlaje, što vałodaje “sotniami chvilinaŭ aŭdyjo- i videazapisaŭ” sustrečaŭ byłoha hienerała z amerykanskim dyplamatam, jakija paćviardžajuć vinu hienerała.
Serbski premjer Džyndžyč rascaniŭ zatrymańnie jak skandał “mižnarodnaha maštabu”, a Kaštunica ličyć dziejańni słužby biaśpieki pravamocnymi. Praŭradavaja presa kpić z vajskovaj kontravyviedki: maŭlaŭ, niaŭžo jejnyja supracoŭniki dahetul vierać, što špijony pradajuć dziaržaŭnyja tajamnicy ŭ pravincyjnych restaranach, u toj čas jak amerykancy majuć nieabmiežavanyja mahčymaści elektronnaha prasłuchoŭvańnia. A što da padazronych temaŭ, jakija abmiarkoŭvali abvinavačanyja, dyk i na heta ŭ prychilnikaŭ Džyndžyča jość adkaz. Ahladalnik “Palityki” źjedliva zaŭvažyŭ, što nastupnymi varta było b aryštavać ministra zamiežnych spravaŭ i pasła ZŠA, bo jany zaŭsiody abmiarkoŭvajuć “dalikatnyja temy”.
Zatrymańnie Peryšyča stałasia čarhovym etapam procistajańnia pamiž Kaštunicam i Džyndžyčam. Peryšyč ličycca davieranaj asobaj premjer-ministra. Hienerał maje realny ŭpłyŭ na vajskoŭcaŭ, jakim nia mohuć pachvalicca prezydent z premjeram. Jon zdabyŭ sabie papularnaść u čas vojnaŭ u Charvatyi i Bośnii (charvacki sud navat zasudziŭ jaho da 20 hadoŭ źniavoleńnia). Da listapada 1998 h. Peryšyč byŭ načalnikam juhasłaŭskaha Hienštabu, pakul Miłošavič nia vypraviŭ jaho ŭ adstaŭku za krytyku palityki białhradzkaha ŭradu ŭ Kosavie. Hienerał pierajšoŭ u adkrytuju apazycyju, stvaryŭ svaju partyju, byŭ daradcam prazachodniaha ŭradu Čarnahoryi ŭ pytańniach biaśpieki, a ŭ studzieni staŭ vice-premjeram Serbii pa pytańniach biaśpieki i abarony.
Skandał vakoł hienerała kamprametuje ŭvieś serbski ŭrad. Paśla aryštu Peryšyča prychilniki Kaštunicy ŭ čarhovy raz zapatrabavali ad Džyndžyča pajści ŭ adstaŭku. Džyndžyč admoviŭsia, ale paśla skandału z Peryšyčam jahony ŭpłyŭ naŭrad ci adnovicca.
Kaštunica nie zbajaŭsia dać pa rukach amerykancam, dziakujučy dapamozie jakich jamu ŭdałosia pryjści da ŭłady ŭ 2000 h. Heta moža być niepryjemna Vašynhtonu, ale, niesumnienna, tolki takoha Kaštunicu — nacyjanalista — mahli padtrymać na vybarach serby i tolki taki čałaviek moh skinuć cyničnuju dyktaturu Miłošaviča. Demakratyčnym siłam Serbii prychodzicca prymirycca z rečaisnaściu: Serbija nia stała za adzin hod častkaj zachodniaha śvietu. U joj raspaŭsiudžanyja antyamerykanskija nastroi, a sapraŭdy sajuźnickija adnosiny z Amerykaj stanuć mahčymyja tolki ŭ vypadku, kali adbudziecca pierałom u śviadomaści “siaredniaha serba”, na jakoha i aryjentujecca siońnia Kaštunica.
Jazapat Zmysła
Švedy iduć
22 sakavika ŭ Miensku adčyniajecca Švedzki adukacyjny centar.
Udzielniki prajektu — Švedzki instytut, jaki zajmajecca padtrymkaj skandynaŭskaje kultury ŭ śviecie, universytet “Sodertorns Hogskola” i Eŭrapiejski humanitarny ŭniversytet. Meta — navučańnie studentaŭ švedzkaj movie, vyvučeńnie historyi Švecyi, jejnaj ekanomiki j palityki j h.d. Prajekt raźličany na 2 hady. Na jaho padrychtoŭku spatrebiŭsia ceły hod. Adukacyjny centar — sproba švedzkaha biznesu pramacać stanovišča ŭ Biełarusi pierad investavańniem hrošaj u biełaruskuju ekanomiku. Hod tamu Biełaruś była ŭłučanaja Švedzkim instytutam u lik krainaŭ Bałtyjskaha rehijonu. Dabicca hetaha “biełaruskamu łobi” ŭ Švecyi było nialohka. Mocna supraciŭlałasia “litoŭskaje łobi”. Zatoje zaraz usie prahramy Švedzkaha instytutu pa Biełarusi buduć pracavać na tych samych umovach, što ŭ Estonii, Litvie, Łatvii j Sankt-Pieciarburhu: studenty zmohuć vučycca ŭ Švecyi, navukoŭcy — pravodzić daśledavańni, kulturnyja dziejačy — raspracoŭvać prajekty za košt Švedzkaha instytutu. Pra ŭmovy možna daviedacca na sajcie www.si.se.
Arkadź Šanski
Uciečka mazhoŭ tryvaje
Rasieja straciła za apošnija hady kala 200 tysiač navukoŭcaŭ, jakija pakinuli krainu, i siońnia tak zvanaja ŭciečka mazhoŭ praciahvajecca. Na ŭtrymańnie ž specyjalistaŭ, što zastalisia, Rasieja tracić u vosiem razoŭ mienš, čym ZŠA, i ŭ try razy mienš, čym Meksyka. Siaredni viek rasiejskich vučonych — 56 hod, tady jak siaredniestatystyčnamu zamiežnamu specyjalistu nia bolš za 45. Hetyja źviestki pryvodziacca ŭ materyjałach rabočaj hrupy prezydyjumu Dziaržrady Rasiei.
Izrail uzbrojvajecca
Za apošnija tydni izrailski ŭrad vydaŭ cyvilnym hramadzianam 60 tysiačaŭ novych dazvołaŭ na vałodańnie zbrojaj. Usiaho ŭ krainie žyvie kala 6 miljonaŭ čałaviek.
Dapamoha Fidelu
Na hetym tydni Biełaruś pieradała kubinskim pradstaŭnikam 15 tys. dalaraŭ. Hrošy pojduć na likvidacyju nastupstvaŭ urahanu, što abrynuŭsia na Kubu letaś u listapadzie.
Ukraincy ad biełarusaŭ dalokija
Ukrainskaje internet-vydańnie www.podrobnosti.com.ua zładziła apytańnie hramadzkaj dumki na temu “Jaki narod samy blizki ŭkraincam?”. Adkazali 446 čałaviek. Za rasiejcaŭ addali hałasy 40%. Za palakaŭ 22,%, za źnikłych staražytnych atlantaŭ 13%. Biełarusy atrymali 8%.
Mapu z čarapoŭ demantavali
U Kambodžy razabrali adzin z hałoŭnych symbalaŭ hienacydu, učynienaha “čyrvonymi kchmerami”, — składzienuju ź ludzkich čarapoŭ mapu Kambodžy, što była vystaŭlenaja ŭ astrozie Tuoł Słenh. Jana mieła płošču 12 kv.m. i składałasia z 300 čarapoŭ, zmacavanych kalučym drotam. Naviedniki krytykavali hety ekspanat Muzeju hienacydu. Zamiest vuścišnaha tvoru-pomnika na ścianu paviesili zvyčajnuju mapu z paznačanymi na joj miescami złačynstvaŭ režymu. Za 1975—79 h. “čyrvonyja kchmery” źniščyli ŭ Kambodžy 1,7 młn. ludziej.
Piakielnaja raka Hanh
Induskija relihijnyja lidery zaklikali viernikaŭ nie rabić rytualnych abmyvańniaŭ u Hanhu. Hetkaje abmyvańnie indusy spradviečna ličyli srodkam duchoŭnaha ačyščeńnia, ale śviataja raka tak zabrudziłasia, što leźci ŭ jaje raŭnaznačna samahubstvu. U Hanh štodnia skidajuć sotni tonaŭ pramysłovych adkidaŭ, a pa jahonaj płyni paśla rytualnych kremacyjaŭ vandruje mnostva abharełych trupaŭ. Urad ažyćciaŭlaje prahramu ačyščeńnia raki, ale pakul što marna. Tamu na jaho syplecca krytyka relihijnych kołaŭ, jakija vymušanyja prapanoŭvać viernikam paźbiahać abmyvacca ŭ Hanhu: “Naŭrad ci my trapim na nieba, kali spačatku budziem akunacca ŭ piekła”.
Siarhiej Rak
Imia ŭ pašparcie
Rychtujecca pahadnieńnie miž Polščaj i Litvoj, jakoje zamacuje napisańnie imionaŭ i proźviščaŭ pradstaŭnikoŭ nacyjanalnych mienšaściaŭ. Litoŭskaja mienšaść u Polščy budzie mieć u svaich dakumentach zapisy pa-litoŭsku, a polskaja ŭ Litvie — pa polsku. Abmiežavańni dy prablemy vynikajuć u asnoŭnym z-za braku adpaviednaj padtrymki ŭ kamputarnych prahramach. Da kanca 2002 h. krainy pavinny padpisać techničny pratakoł, jaki akreślić, jak i kali buduć vykananyja adpaviednyja techničnyja pracedury.
Jan Macur
naviny ź Vilni
Medycyna: chabar i zabastoŭki
Na minułym tydni Litoŭski sajuz daktaroŭ zładziŭ papieradžalnuju zabastoŭku praciahłaściu dźvie hadziny. Medyki pratestujuć suprać źmianšeńnia dziaržaŭnych asyhnavańniaŭ na systemu achovy zdaroŭja. Ułady nie ŭchvalali praviadzieńnia zabastoŭki, ale j nie pieraškadžali joj. Tym časam u Litvie razharajecca jašče adzin medyčny skandał, źviazany z chabarnictvam siarod litoŭskich lekaraŭ i farmaceŭtaŭ. Siaredni pamier chabaru za lačeńnie ŭ respublikanskich bolnicach Litvy składaje 600—700 litaŭ (150—175 dalaraŭ), u miascovych špitalach — 350 litaŭ (kala 90 dalaraŭ) i ŭ paliklinikach — 100 litaŭ (25 dalaraŭ). Pryčym hrošy vymahajuć nia tolki ad pacyjentaŭ. Chabar dajuć i farmaceŭtyčnyja kampanii, kab medyki pryznačali pacyjentam mienavita ichnyja leki.
Nasielnictva mienšaje
Letaś nasielnictva Litvy skaraciłasia na 11,5 tys. čałaviek i na pačatak 2002 h. skłała 3482,3 tys. U Litvie, jak i ŭ nas, źnižajecca naradžalnaść dy raście śmiarotnaść. Jak i ŭ Biełarusi, nasielnictva tam nia tolki źmianšajecca, ale j stareje. Zatoje praciahłaść žyćcia litoŭcaŭ bolšaje: u 2000 h. jana skłała 77,9 hodu ŭ žančynaŭ i 67,6 hodu ŭ mužčynaŭ, ci ŭ siarednim 72,9 hodu. Usiaho za 1991—2001 h. nasielnictva Litvy źmienšyłasia na 224 tys. čałaviek, abo na 6,4%.
Razbeščany pravaabaronca
U Koŭnie byŭ zatrymany zasnavalnik Litoŭskaha sajuzu pravaabarony Ervidas Čekanavičus (1949 h.n.). Jon padazrajecca ŭ razbeščvańni niepaŭnaletniaha. Žychar Koŭna, jaki źviarnuŭsia ŭ palicyju, paviedamiŭ, što Ervidas pakazvaŭ jahonamu synu padazronyja videazapisy. Čekanavičus lubić udavać ź siabie doktara, choć maje tolki siem klasaŭ adukacyi. U saviecki čas jaho sudzili za padrobku dakumentaŭ, prymusova lačyli ŭ psychijatryčnaj bolnicy. Jon siadzieŭ u turmie za pederastyju i atručvańnie troch niepaŭnaletnich nieviadomymi chimičnymi rečyvami. Vyzvaliŭsia pa amnistyi. A ciapier vo zamaskavaŭsia pad pravaabaroncu.
S.P.
Kamientary