Вусце Мухаўца перагарадзілі дамбамі. Яго рукавы вакол цытадэлі Брэсцкай крэпасці ператварыліся ў балота
Берасцейцы скардзяцца на стан абводнага канала вакол Брэсцкай крэпасці, які імкліва ператвараецца ў балота са стаячай зялёнай вадой і непрыемным пахам.
У пачатку кастрычніка ў трэдсах зноў разгарэлася дыскусія наконт стану гэтай воднай сістэмы.
«Даўно не быў у Брэсцкай крэпасці. Камусьці ж прыйшла ў галаву геніяльная ідэя перагарадзіць дамбамі абводны канал. Па задуме, напэўна, гэта павінна было напоўніць яго вадой, а на справе проста ператварыла ў балота», — абурыўся аўтар публікацыі. Калі ж адзін з каментатараў са шкадаваннем згадаў, што раней пад мостам стаяў галавень, аўтар адзначыў, што цяпер праз мелкаводдзе рыбу «можна рукамі лавіць».
Агулам у каментарыях меркаванні падзяліліся. Частка карыстальнікаў выступіла ў абарону гідратэхнічных збудаванняў.
«Забалочванне Мухаўца павінна хваляваць вас менш за ўсё. Калі б не гэтыя дамбы, якія не даюць вадзе сысці ў высахлы Буг, вы б ужо цяпер карысталіся вадой з абмежаваннямі», — адзначыў адзін з удзельнікаў дыскусіі.
Яшчэ адзін каментатар падкрэсліў, што без перагародкі канал ужо ператварыўся б у звычайную пешаходную сцежку, хоць аншлагі катэгарычна забараняюць праход па грабянях дамбаў.
Для чаго ўзвялі дамбы
Кастрычніцкія спрэчкі — гэта працяг праблемы, якая востра стаіць яшчэ з лета. Дзве дамбы з буйнога друзу былі ўзведзеныя перад упадзеннем ракі Мухавец у Буг. Адна з іх перагароджвае вусце правага рукава каля Брыгіцкага моста, а другая — левы рукаў непадалёк ад музея «Бярэсце». Мэта насыпаў — штучна ўтрымліваць узровень вады ў Мухаўцы, перашкаджаючы яе імкліваму сцёку ў рэчышча Буга.
Сёлета Еўропа перажыла беспрэцэдэнтную засуху. У жніўні 2026 года ўзровень вады ў рэках Рэйн і Дунай упаў да гістарычных мінімумаў, паралізаваўшы суднаходства і працу атамных электрастанцый. Не абышло гэта і Беларусь.
Яшчэ ў сярэдзіне чэрвеня гараджане заўважылі, што левы рукаў Мухаўца каля Трохарачнай брамы настолькі страціў у аб'ёме, што на паверхню выйшла глеістае дно, а Буг у раёне Варшаўскага моста адступіў ад звыклых берагоў на дзясяткі метраў. У суседняй Польшчы нават афіцыйна абвясцілі гідралагічную засуху для басейна Буга, зафіксаваўшы падзенне расходу вады ніжэй за крытычныя парогі.
Каб пазбегнуць катастрафічнага абмялення Мухаўца, мясцовыя ўлады і пабудавалі дзве дамбы ў яе вусцях. Пераліўныя дамбы даюць вадзе ўцякаць з Мухаўца ў Буг, толькі калі ўзровень назапашанай вады ў рэчышчы Мухаўца перавышае вышыню дамбаў. Такі пераліў можа было бачыць у сярэдзіне лета, як толькі дамбы з’явіліся.
Аднак штучнае рэгуляванне ўзроўню вады прывяло да таго, што ўжо восенню абодва рукавы Мухаўца (ці як іх яшчэ называюць абводны канал крэпасці) ператварыліся ў стаячыя вадаёмы.
У спалучэнні з высокімі тэмпературамі і малым аб'ёмам ападкаў цёплая стаячая вада ператвараецца ў ідэальнае асяроддзе для выбуховага размнажэння сіне-зялёных водарасцяў (цыянабактэрый). Калі гэтая біямаса пачынае адміраць, узнікае працэс гніення, які суправаджаецца непрыемным пахам і дэфіцытам кіслароду для водных насельнікаў.
На «смурод ад балота» і цвіценне вады берасцейцы скардзіліся ў сацсетках яшчэ ў верасні. Праблему, аднак, пакуль наўрад ці можна вырашыць.
Буг так і не аднавіўся пасля засухі
Невядома, ці з’яўляецца забеспячэнне пэўнага ўзроўню вады ў Мухаўцы важным для камунальных службаў і прамысловасці горада, але дамбы наўрад ці знікнуць да наступнага года — Буг так і не аднавіўся пасля летняй засухі.
Гідралагічны пост ва ўкраінскай Каменцы-Бугскай станам на пачатак кастрычніка фіксуе ўзровень вады ў Бугу на адзнацы 56 см, пост у польскім Уладаве, вышэй па цячэнні ад Брэста, 54 см. Гэта ў тры разы менш за сярэднюю шматгадовую норму ў 156 см. Калі цяпер прыбраць дамбы, вада з Мухаўца проста выцячэ ў Буг, і Мухавец абмялее.
Кастрычнік належыць да летне-асенняй межані — перыяду з нізкім устойлівым узроўнем вады ў рэках. Восеньскія ападкі не здолелі выправіць сітуацыю з гідралагічнай засухай, бо вільгаць адразу ўбіраецца высушанай глебай і не даходзіць да рэчышчаў Буга і яго прытокаў. Сітуацыя з воднасцю ў беларускіх рэках можа выправіцца толькі з веснавымі паводкамі ў 2027 годзе.
Выратаванне ці самападман?
Выкарыстанне плацін і дамбаў як спосабу барацьбы з малаводдзем мае сваіх праціўнікаў. Міжнародная група вучоных з Упсальскага ўніверсітэта (Швецыя) даказала, што вадасховішчы і плаціны парадаксальным чынам павялічваюць патэнцыйную шкоду ад засухі. Штучнае ўтрыманне вады стварае ілюзію бяспекі, правакуючы павелічэнне спажывання (так званы «цыкл попыту і прапановы»), што прыводзіць да яшчэ больш вострага дэфіцыту ў доўгатэрміновай перспектыве.
Сёння еўрапейскія рэкі перагароджаны больш чым мільёнам розных бар'ераў (плацін, шлюзаў, дамбаў). Гэтая фрагментацыя парушае натуральны вадаабмен, перашкаджае міграцыі рыб і ператварае жывыя рэкі ў каскады стаячых сажалак, схільных да цвіцення і забалочвання.
У Еўропе набірае моц рух за знос старых дамбаў: толькі ў 2022 годзе ў 16 краінах былі знесеныя 325 рачных бар'ераў для аднаўлення натуральнай плыні.
«Наша Нiва» — бастыён беларушчыны
ПАДТРЫМАЦЬ-
У Беларусі прадаецца рэдкая манета, якую можна выкарыстоўваць як аб'ектыў у фотаапараце. Што за яна?
-
У беларускай краме ізраільскія авакада каштуюць танней, чым айчынныя агуркі
-
Беларусы расказалі, як 20 дзён хадзілі па арктычнай глухмені. Цяпер там ёсць перавалы Васіля Быкава і Уладзіміра Караткевіча
Замест парэшткаў Вітаўта за сцяной Віленскай катэдры знайшлі толькі кучу камянёў. Але ўлады Літвы гатовыя выдаткаваць на працяг пошукаў яшчэ 1,5 мільёна еўра3232
Каментары
Замест "вада ўнізе, толькі калі вада ўверсе больш фіксаванага ўзроўню" можна прапускаць хаця б мінімум вады, нават калі і ўверсе яе не так шмат.