Што адбываецца цяпер у Пішчалаўскім замку і як ён выглядае ФОТЫ
Сцен, суровейшых за гэтыя, у Мінску наўрад ці знойдзеш. На працягу амаль двух стагоддзяў Пішчалаўскі замак быў астрогам. І нічым іншым. Цёмным, халодным, палохаючым. Вось ужо як два гады некалі рэжымны аб’ект пустуе. Onlíner пабываў на адной з самых маштабных будпляцовак Мінска.
Пішчалаўскі замак усё яшчэ акружаны непрыступным плотам. Як і ў 1825 годзе, у 2026‑м на тэрыторыю астрога так проста не трапіць: ахова. Толькі цяпер за высокай агароджай працякае зусім іншае, невядомае гэтай лакацыі жыццё.
— Ідэя вярнуць Пішчалаўскі замак гораду лунала дастаткова даўно, — распавядае начальнік вытворчага аддзела «Мінскай спадчыны» Алег Пілат. — Па сутнасці, пытанне было толькі ў адсяленні папярэдняй установы. Паколькі гэта быў рэжымны аб’ект, загадзя пачаць праводзіць нейкія работы мы не маглі. Першыя спецыялісты, якія даследавалі стан замка і іншых будынкаў, з’явіліся тут толькі пасля таго, як усе памяшканні апусцелі.
Тэрыторыя былога СІЗА №1 (яно ж «Валадарка») не такая і вялікая, як можа падацца: усяго 1,85 га. Некалькі пабудоў, якія адносяцца да савецкага перыяду і не маюць гістарычнай каштоўнасці, знеслі яшчэ мінулай восенню. Зараз за высокім плотам хаваюцца чатыры эфектныя будынкі. Яшчэ адзін будаўнікам трэба будзе аднавіць з нуля.
Але галоўная цікавасць, вядома ж, засяроджана вакол замка. Тынкоўка, якая адвалілася цэлымі пластамі, выветраная да швоў цэгла, глыбокія расколіны, што разбягаюцца па ўсім фасадзе… Будынак, які пачалі ўзводзіць яшчэ ў 1822 годзе пад кіраўніцтвам «генпадрадчыка» Рудольфа Пішчалы, выглядае сумна.
— Задавальняюча, — папраўляе Алег Уладзіміравіч, які за гады працы ў «Мінскай спадчыне» бачыў многае і якога не палохаюць пабудовы ў аварыйным стане. — Вядома, без мерапрыемстваў па ўзмацненні фундаментаў, перакрыццяў і іншага не абысціся. Праца чакае сур’ёзная, працаёмістая і вельмі крапатлівая: узмацненне будзе весціся захваткамі — метр праз два. Але няма нічога немагчымага.
Рэканструкцыя Пішчалаўскага замка — задача з зорачкай. Першыя сур’ёзныя рамонтныя работы былі праведзены ў ім ужо праз некалькі гадоў пасля заканчэння будаўніцтва.
Больш за тое, калі ў 1890‑м замку надбудоўвалі трэці паверх (месцаў для зняволеных не хапала), высветлілася, што сцены ўжо тады знаходзіліся ў аварыйным стане.
І гэта ўсяго за 68 гадоў эксплуатацыі.
«Мінскі турэмны замак», магчыма, і не дажыў бы да нашых дзён, калі б у савецкія гады яго не «сшылі» металічнымі «ніткамі». Вось гэты зялёны пояс на фасадзе — не што іншае, як сцяжка, якая пранізвае (і змацоўвае) тоўстыя замкавыя сцены наскрозь.
Унутры будынка атосы выглядаюць так. У большасці выпадкаў яны «прыціснутыя» да сцен памяшканняў, але часам праходзяць ці ледзь не пасярэдзіне.
Будаўнікі XXI стагоддзя ўжо паспелі падхапіць эстафету супрацьаварыйных работ. Алег Уладзіміравіч паказвае «класічны прыклад узмацнення фундамента»: з двух бакоў галоўную апору будынка «абдымаюць» магутныя металічныя швелеры. Яны паміж сабой сцягваюцца «шпількамі». Ніжэй, ужо з сучаснага моцнага бетону, заліты новы фундамент.
А так, таксама «шпількамі», умацавалі адзін з аварыйных кутоў: сур’ёзная вертыкальная расколіна не давала спецыялістам магчымасці адкласці работы.
Але не варта хвалявацца: усе гэтыя «манструозныя» канструкцыі (як старыя, так і новыя) у выніку знікнуць з фасада. Пасля пісьменна праведзенага ўзмацнення і замены перакрыццяў усе канструкцыі пачнуць працаваць самастойна, без «мыліц». У выніку будынак будзе максімальна набліжаны да яго гістарычнага аблічча, як архітэктар Казімір Хршчановіч завяшчаў.
Унутры ж замка пакуль усё выглядае па-ранейшаму: нідзе не адбітая тыповая плітка, не дэмантаваная штукатурка, пра перапланіроўку памяшканняў і заікацца няма чаго. Няўжо будаўнікам самім не хочацца хутчэй пачаць змяняць гэтае месца? Можа, і хочацца, але душэўныя парывы ўпіраюцца ў здаровы сэнс: любая вібрацыя — не на карысць замку. Таму спачатку — татальнае ўзмацненне ўсіх канструкцый, і толькі потым — унутраныя работы.
Як усё будзе праходзіць?
Калі гаворка заходзіць пра рэканструкцыю гісторыка-культурных каштоўнасцей, без дапамогі навукоўцаў не абысціся. Менавіта яны падымаюць усе дакументы, супастаўляюць выявы розных гадоў і ў цэлым аднаўляюць архітэктурную справядлівасць. Гледзячы на фасад замка, нават непрафесіяналу зразумела, што як мінімум «перапісваўся» малюнак вокнаў. А што яшчэ можа быць, калі капнуць у глыбіню стагоддзяў?..
— За дакладнасць будучага аблічча Пішчалаўскага замка адказвае навуковы кіраўнік праекта Аляксандр Вашкевіч. Так што можна быць упэўненым, што ўсё будзе зроблена на найвышэйшым узроўні. Мы з ім аднавілі ўжо не адзін аб’ект. А ў цэлым праект рэканструкцыі распрацоўвае УП «Мінскпраект». Як толькі дакументацыя будзе гатовая, мы прыступім да работ.
Каб вы разумелі: увага надаецца найменшым дэталям, аж да таго, што нават адценне фасада будзе дакладна такім жа, як 200 гадоў таму. Таксама будуць вернуты на месца ўсе дэкаратыўныя паяскі і карнізы: ужо вырабляюцца шаблоны (на аснове захаваных узораў), дзякуючы якім з рэстаўрацыйных матэрыялаў створаць адсутныя элементы, — тлумачыць Алег Пілат.
Вяртанне Пішчалаўскага замка да «свецкага» жыцця разбіта на тры этапы. Першы ўжо адбыўся: гэта быў знос непрывабных сучасных пабудоў. Другі куды больш цікавы. Ён уключае ў сябе будаўніцтва страчанага будынка побач з замкам і рэканструкцыю былога адміністрацыйнага будынка.
Трэці этап — што называецца, той самы: прадугледжвае рэстаўрацыю самога замка, вонкавых сетак і добраўпарадкаванне тэрыторыі. Будаўнікам у тым ліку трэба будзе вярнуць замку чацвёртую вежу, якая разбурылася ў 2008 годзе.
— Ужо зразумела, што работы па нулявым цыкле чакаюць каласальныя, — адзначае Алег Уладзіміравіч. — Па маіх падліках, толькі на ўзмацненне фундамента замка спатрэбіцца не менш за паўгода. Ускрыццё падлогі, паніжэнне яе ўзроўню — усе гэтыя этапы будуць выконвацца ўручную, экскаватар на цокальны паверх не загоніш… Не сказаць, што гэта вельмі эксклюзіўная задача, але працаёмістая дакладна.
— Каля замка ўжо вырыты катлаван для будучага будаўніцтва будынка №3 па генплане. Можа, былі нейкія дзіўныя знаходкі?
— Толькі тры слаі асфальту, — усміхаецца спецыяліст. — Яшчэ да пачатку работ навукоўцы папярэдзілі нас, што ніякіх артэфактаў можна не чакаць. За папярэднія гады тут усё так перакапалі, што каштоўнасцей не засталося. Хіба што будаўнічае смецце сустрэнецца. Так і аказалася.
З турмы — у цэнтр прыцягнення?
Пішчалаўскі замак — гэта ні многа ні мала 4646 квадратных метраў, якія патрабуюць не толькі рэканструкцыі, але і поўнага пераасэнсавання.
Канцэпцыя развіцця замка і звязаных з ім будынкаў яшчэ будзе дапрацоўвацца, але ўжо зараз вядома, што музея турэмнага побыту ці чагосьці ў гэтым духу ў гістарычных сценах не з’явіцца. Гэта будзе «свецкае» месца. «Мне здаецца, вельмі правільнае рашэнне — надаць новы сэнс гэтаму месцу», — разважае Алег Пілат.
Калі высокі каменны плот упадзе (гэта адбудзецца ў самым канцы рэканструкцыі), Мінску адкрыецца новая пляцоўка для масавых гулянняў, прагулачная тэрыторыя і маштабны шматфункцыянальны комплекс.
Чаго чакаць? Цяперашняя ўваходная група, якая ўключае два будынкі, будзе ператворана. Пабудовам вернуць гістарычную вышыню, а ўнутры размесцяць установы грамадскага харчавання, інфармацыйна-турыстычны цэнтр, асобны грамадскі санвузел.
Замак таксама будзе адкрыты і даступны для ўсіх. На цокальным і першым паверхах «паселяцца» аб’екты грамадскага харчавання. На другім і трэцім — адміністрацыйныя памяшканні. Верагодна, там адкрыюцца выставачная галерэя, музей, турыстычнае бюро.
За замкам адновяць будынак былой стайні. Яго прыстасуюць пад яшчэ адзін аб’ект грамадскага харчавання. У двухпавярховай пабудове, размешчанай на максімальнай адлегласці ад вуліцы Валадарскага, уладкуюцца адміністрацыйныя памяшканні і, магчыма, клуб гістарычнай рэканструкцыі.
— Вядома, гэта вельмі складаны аб’ект. Але рэальны. Існуюць метады і прыёмы, якія дазваляюць яго аднавіць. Так, абыдзецца гэта нятанна, але затое горад атрымае новую знакавую славутасць, — кажа начальнік вытворчага аддзела «Мінскай спадчыны».
Цяпер чытаюць
Беларуска знайшла італьянскую сям’ю, якая прыняла яе пасля Чарнобыля. Яна думала, што італьянцы яе кінулі3
Каментары
Энергетыка там капец якая жудасная.
Ванючы пах турмы будзе прабівацца скрозь зямлю новую штукатурку.
За гэтыя грошы лепш бы рэстаўрвавалі замкі і храмы часоў ВКЛ.
А не аблізвалі кожны кірпічык расейскай турмы.
Пры гэтым турму выкарыстоўвалі ўсе акупацыйныя ўлады. Перапоўненыя камеры былі і ў 1941-44 г.г. пры нацысцкай акупацыі. А колькі тысячаў палітвязняў сядзела на Валадарцы да лукашэнкаўскіх "судоў", то мы яшчэ і ня ведаем. Як ня ведаем, колькі ўсяго беларусаў прайшлі праз пакуты гэтай, як Вы слушна напісалі, брыдкай акупацыйнай турмы за два стагоддзя.